Gianni Infantino: futbol boshqaruvchisi yoki siyosiy o'yinchi?
Gianni Infantino Kolumbiyaning Cali shahriga tushganida, bu oddiy ish safari emas edi. U samolyot trapidan tushishi bilanyoq Kolumbiya futbol federatsiyasi prezidenti Ramon Jesurun uni uchrashuv yo‘lagidanoq kutib oldi. Ikki rahbar jilmayib, federatsiyaning Instagram sahifasi uchun suratga tushdi – bu oddiy protokol emas, ochiqcha siyosiy ishora edi.
Infantino Kolumbiyaga shunchaki uchrashuv o‘tkazish uchun kelmadi. U mamlakatning yangi prezidenti Abelardo de la Espriella inauguratsiyasida faxriy mehmon sifatida qatnashishi kerak edi. Uning yonida esa Janubiy Amerika futbolini boshqaruvchi Conmebol prezidenti Alejandro Dominguez bor edi. Fifa rahbarining kundalik hayoti mana shunday ko‘rinadi: davlat rahbarlari, marosimlar, qizil gilamlar, kameralar.
Bu lavozim faqat futbol haqida emas
Infantino hozir dunyodagi eng kuchli sport tashkilotlaridan birini boshqaradi. Bu esa uni tabiiy ravishda siyosiy sahnaga ham olib chiqadi. Uning AQSh prezidenti Donald Trump bilan aloqalari buni yaqqol ko‘rsatib qo‘ydi.
Fifa Forward Enterprise rejasiga oid mojarodan avval Infantino deyarli daxlsizdek ko‘rinardi. Erkaklar Jahon chempionati tijorat va chiptalar biznesining 21 foiz ulushini xususiy investorlarga sotish rejasi fosh bo‘lguncha, u o‘zini hech kim qulatolmaydigan rahbar sifatida his qilardi.
Reja qulagach, u omma oldida uzr so‘radi, bosimga bardosh berishini aytdi va yana “odatiy ish rejimi”ga qaytmoqchi bo‘ldi. Ammo bu safar yo‘l unchalik ham tekis emas.
Uefa tahdidi osilib turibdi
Uefa Fifa musobaqalarini boykot qilish tahdidini hanuz qaytarib olgani yo‘q. Bu so‘zlar yaqin 29 kun ichida sinovdan o‘tadi: Polshada Fifa U-20 Jahon chempionati start oladi.
So‘nggi kunlarda Yevropadan tashqarida olgan qo‘llab-quvvatlovi Infantino uchun yangi tayanch bo‘lib turibdi. U chekinmoqchi emas. Ammo savol ochiq: Fifa prezidenti aslida nima bo‘lishi kerak – futbol boshqaruvchisimi yoki global siyosiy o‘yinchi?
Rabatdagi kortej va xususiy samolyotlar
Bu haftaning boshida Marokash poytaxti Rabatdagi Fifa ofisiga qora oynali Mercedes avtomobillar korteji, politsiya mashinalari hamrohligida kirib keldi. Bu oddiy delegatsiya emas, Infantino edi.
U Fifa boshqaruv kengashining tanlab olingan a’zolarini shu yerga yig‘ib, Fifa Forward Enterprise bo‘yicha rejasini muhokama qildi – Jahon chempionati tijorat va chiptalar biznesining 21 foizini xususiy kapital fondiga sotish g‘oyasi aynan shu yerda stol ustiga qo‘yildi.
Infantino shunday sayohat qiladi: qora kortej, politsiya, orada Qatar Airways Executive xususiy reyslari. Bu samolyot unga bir kunda uch martagacha parvoz qilib, 2026 yilgi Jahon chempionati davomida ikki o‘yinni jonli ko‘rish imkonini bergan edi. Bunday ko‘rinish – davlat rahbari darajasidagi protokol. Sport tashkiloti rahbaridan ham yuqori.
U dunyo bo‘ylab sayohat qilib, Rabat kabi mintaqaviy Fifa ofislarida ishlaydi. Aynan shu shaharda u Forward Enterprise mojarosi chog‘ida bir hafta bazasini joylashtirdi.
211 a’zoni aylanish, maysazor chetidagi suratlar
Lavozimi unga 211 a’zo assotsiatsiyani shaxsan borib ko‘rish majburiyatini yuklaydi. Fifa mablag‘i evaziga qurilgan maydonlar, stadionlar, akademiyalar – bularning barchasi bilan suratga tushish, lenta kesish, tabassum qilish.
Rasmiy vazifasiga ko‘ra, u futbolni birlashtirishi kerak. Bu ishni Zurichdagi ofisdan turib bajarib bo‘lmaydi. Konfederatsiya yig‘ilishlari, Fifa musobaqalari, siyosatchilar va futbol amaldorlari bilan uchrashuvlar – bularning bari uning kundalik ish rejasining bir qismiga aylangan.
Ba’zan esa uning “prezidentlik” darajasi qarshilikka uchraydi. Fifa Kongressi arafasida, Vancouver shahridagi mahalliy hokimiyat Infantino uchun odatda davlat rahbarlari va Papa uchun ajratiladigan to‘rtinchi darajadagi kortej so‘rovini rad etdi. Yangi Zelandiya politsiyasi ham 2023 yilgi ayollar Jahon chempionati chog‘ida shunga o‘xshash talabni qondirmaganini ma’lum qildi.
Katta pul, katta mas’uliyat – va katta savollar
Kortejlar va xususiy reyslar fonida yana bir raqam ko‘zga tashlanadi: maosh. Infantino bugun 2016 yilda saylangan paytidagidan uch baravar ko‘p daromad oladi.
O‘n yil avval uning yillik ish haqi qariyb 1,3 million funt atrofida bo‘lgan bo‘lsa, hozir u taxminan 4 million funt oladi: 2,2 million funtlik asosiy maosh va 1,8 million funt miqdorida tasdiqlangan bonus. Uning o‘rnidan ketgan Sepp Blatter prezidentlikdagi oxirgi yilida 2,6 million funtlik paket olgan.
Bunga qo‘shimcha ravishda Infantino kunlik xarajatlar uchun yillik 20 500 funt atrofida “per diem” oladi. Dunyoning eng mashhur sport turini boshqarayotgan inson uchun yuqori maosh kutilgan hol. Infantino esa rekord daromadlar va a’zo assotsiatsiyalar uchun kengaygan moliyaviy dasturlarni o‘zining samaradorligiga dalil sifatida ko‘rsatadi.
Ammo uning kuchi faqat moliya bilan o‘lchanmaydi. Trump bilan ittifoqi ham uni global sahnada boshqa darajaga olib chiqqan edi. Ko‘plar shu paytdan boshlab uning diqqat markazi futbol mas’uliyatidan uzoqlashib, siyosiy maydonga og‘ib borayotganini ayta boshladi.
Trump bilan ittifoq va futbol sahnasini larzaga keltirgan lahzalar
2025 yil may oyida Infantino Trump bilan Yaqin Sharqda diplomatik safarda bo‘lgan paytda Fifa Kongressiga Paragvayga ikki soat kechikib keladi. Uefa buni kechirmadi. Yevropa tashkiloti uni “shaxsiy siyosiy manfaatlarni ustun qo‘yganlikda” ayblab, zalni tark etdi.
Shu bilan birga Fifa Peace Prize mukofoti ham bo‘ldi – Trumpga u AQSh Venesuelaga bostirib kirib, Nicolas Maduro hokimiyatdan ag‘darilganidan va Eron hududiga havo hujumlari uyushtirilganidan bir necha hafta oldin topshirildi. Tanqidlar ko‘paydi, ammo Fifa etik qo‘mitasi Infantino siyosiy betaraflik chegarasini buzgan-buzmaganini ko‘rib chiqishga ham kirishmadi.
Yil boshida Infantino yana kutilmaganda Trumpning Gaza qayta qurilishini nazorat qilish uchun tuzilgan Board of Peace yig‘ilishida paydo bo‘ldi. Xalqaro Olimpiya Qo‘mitasi – u yerda ham Infantino taklif etilgan a’zo – bu holatda siyosiy betaraflik qoidalari buzilmaganini e’lon qildi. Shunga qaramay, futbol olamida ko‘pchilik uni AQSh prezidentiga haddan tashqari yaqinlashgan, deb hisobladi.
Bu taassurotni kuchaytirgan yana bir voqea: USA hujumchisi Folarin Balogun Jahon chempionatida qizil kartochka olganidan so‘ng, diskvalifikatsiyasiz qutulib qoldi. Fifa intizom qo‘mitasi bunday qarorni ilgari deyarli hech qachon qabul qilmagan. Trump esa shaxsan Infantino bilan bog‘lanib, vaziyatni qayta ko‘rib chiqishni so‘raganini ochiq aytdi.
Infantino bu qarorni mustaqil organ qabul qilganini, hech kim aralasha olmasligini ta’kidladi. Ammo final haftasida Trump Tower binosida Trump va Infantino yonma-yon paydo bo‘lib, AQSh prezidenti “yana bir ajoyib qaror” haqida gapirganida, bu hikoyaga bo‘lgan ishonch yanada yemirildi.
Va nihoyat, Fifa Forward Enterprise. Xususiy investor – Trumpning kuyovi Jared Kushnerning ukasi bilan bog‘liq kompaniya bo‘lishi kerak edi. Futbol bilan siyosat o‘rtasidagi chiziq deyarli yo‘qolib ketgan lahza aynan shu edi.
To‘rt prezident, oltmish yildan ortiq tarix
Stanley Rous 1961 yilda saylanganidan beri Fifa atigi to‘rtta doimiy prezident ko‘rgan. Lavozimning jozibasi, kuchi va muddatlarning davomiyligi shundan ham bilinadi.
Yevropadan tashqarida Infantino uchun raqamlar gapiradi: rekord daromadlar ko‘plab mamlakatlarda futbol infratuzilmasini asosan Fifa mablag‘lari hisobiga yuritish imkonini berdi. Bu esa sodiqlikni kuchaytirdi, saylov paytida ovozga aylangan qo‘llab-quvvatlovni ta’minladi.
Ammo Uefa va ayrim milliy assotsiatsiyalar uchun uning “ayblov ro‘yxati” endi haddan oshgan. Ularning fikricha, Fifa endi avtokratik loyiha sifatida boshqarilmasligi kerak.
Kengaygan musobaqalar va shaxsiy iz qoldirish istagi
Jahon chempionatini kengaytirish Infantino saylov dasturining asosiy nuqtalaridan biri edi. Agar u to‘rtinchi muddatni qo‘lga kiritsa, 2030 yilgi turnirda 64 jamoa qatnashishi deyarli muqarrar ko‘rinadi.
Yozgi Club World Cup ham kengaytirildi. Kubokning o‘zida ham shaxsiy iz bor: unda “Inspired by the Fifa president Gianni Infantino” degan yozuv tushirilgan. Bu trofey nafaqat klublar uchun, balki uning o‘zi uchun ham ramzga aylangan.
Keyingi ikki erkaklar Jahon chempionati mezbonlarini taqsimlash usuli esa Saudiya Arabistoniga – Infantino yaqin hamkorlaridan biriga – 2034 yilgi turnirni deyarli kafolatlab berdi.
Shu yozgi Jahon chempionati uchun o‘tkazilgan qur’a marosimi ham o‘ziga xos namoyish bo‘ldi: uzun, dabdabali, ba’zan esa haddan oshgan. Sahna markazida Trump, uning yonida Infantino. Tomoshabinlar esa boshqa savollar bilan band edi.
Chiptalar narxi ko‘plar uchun og‘ir bo‘lib tushdi. Pul to‘lashga tayyor bo‘lgan muxlislarning bir qismi esa viza ololmay qoldi. Fifa cheklovsiz narx qo‘yish mumkin bo‘lgan ikkilamchi bozor platformasidan foydalandi va har bir sotilgan chipta uchun 30 foiz ulush oldi. Tanqidchilar uchun bu aniq signal edi: foyda muxlis tajribasidan ustun qo‘yilgan.
Nyu-York va Nyu-Jersi shtatlari bosh prokurorlari Fifa’ni chiptalar siyosati bo‘yicha savollarga javob berishi uchun rasmiy ravishda so‘roq qilishga chaqirdi. Futbol boshqaruv organi endi nafaqat sport, balki huquqiy bosim ostida ham qolmoqda.
Saylovlar oldidan larzaga kelgan manzara
Shu barcha mojarolarga qaramay, Infantino qayta saylanadi, degan fikr yaqin vaqtgacha deyarli shubhasizdek ko‘rinar edi. Jahon chempionati boshlanishidan oldin 111 ta assotsiatsiya allaqachon uni qo‘llab-quvvatlashini ochiq bildirgan, bu esa amalda qayta saylanishni kafolatlab qo‘ygandi.
Endi esa Fifa’ning xususiy investitsiya rejasining barbod bo‘lishi bu manzarani buzib yubordi. Uefa bu lahzani o‘zining imkoniyati deb bilmoqda. Ular uchun bu – Infantino’ni chetga surish uchun eng qulay payt.
Ammo Cali uchish-qo‘nish yo‘lagida kutib olingan, Kolumbiya prezidenti inauguratsiyasida faxriy mehmon sifatida sahnaga chiqqan Fifa rahbari hali ham global siyosiy doiralarda qudratli ittifoqchilarga ega. Shunday paytda savol tug‘iladi: Yevropa bosimi bu darajadagi siyosiy tarmoqni sindira oladimi yoki futbolning eng yuqori kursisi yana bir muddatga o‘sha egasida qoladimi?
