Gasly podiumini yo‘qotdi: Monakodagi shovqin
Monako shoh ko‘chalarida allaqachon sovrinlar topshirilib, shampanlar ochilgan edi. Lekin Pierre Gasly uchun bu hikoya endi rasman orqaga qaytdi. FIA International Court of Appeal (ICA) qaroriga ko‘ra, uning pit-leyndagi tezlik oshirish bo‘yicha jarimalari kuchida qoldi va Alpine poygachisi yana yettinchi o‘ringa tushdi.
77 santimetrdan boshlangan mojaro
Monako Gran-prisida bir nechta haydovchi pit-leynda tezlik oshirgani uchun jazoga tortilgandi. Shunda hammasi oddiydek ko‘ringan. Keyin esa texnik tafsilotlar ochildi: pit-leyndagi dastlabki ikkita vaqt o‘lchash nuqtasi orasida 77 santimetr farq borligi aniqlandi. Shundan keyin jazolar soni va ularning mantiqi savol ostida qoldi.
Oscar Piastri va George Russell kabi haydovchilar jarimalarini poyga davomida o‘tashdi. Russell hatto noto‘g‘ri bajarilgan jarima tufayli qo‘shimcha drive-through oldi. Gaslyga esa ikki marta besh soniyadan qo‘shildi va u uchinchi o‘rindan yettinchiga tushib ketdi. Ana shu vaqt farqi Alpine’ga “right of review” so‘rash imkonini berdi.
12 iyun kuni FIA stevardlari Alpine shikoyatini qabul qildi va Gasly’ning jarimalarini bekor qildi. Fransiyalik yana poyga protokoli bo‘yicha uchinchi o‘ringa qaytdi. Lekin poyga davomida jazoni allaqachon o‘tab bo‘lganlar uchun bunday imkon yo‘q edi.
McLaren va Red Bull qarshi chiqdi
Bu qaror bilan bir paytning o‘zida yana bir adolatsizlik paydo bo‘ldi. Isack Hadjar va Oscar Piastri Monakoda trasda o‘z jarimalarini o‘tab, natijada uchinchi va to‘rtinchi o‘rinlardan to‘rtinchi va beshinchiga surilib ketishgan edi.
Alpine foydasiga chiqarilgan yangi qaror ularning qo‘lidan kelganini “yo‘qqa chiqarib” qo‘ygandek tuyuldi. Shunda McLaren va Red Bull apellyatsiya berdi. Ularni Racing Bulls va Motorsport UK ham qo‘llab-quvvatladi, chunki bu jamoalarning haydovchilari ham yakuniy tasnifda bitta o‘rindan yutqazgandi.
Oxir-oqibat ICA so‘nggi so‘zni aytdi: Monakodagi asl jarimalar qonuniy, Gasly jazolanadi, demak, yettinchi. Hadjar esa Gasly bir muddat qo‘lida ushlab turgan bronza kubokni endi rasmiy ravishda meros qilib oladi.
Sudning asosiy dalili: isbot yetarli emas
ICA qarorining markazida bitta oddiy savol turdi: Gasly aslida qanchalik tez ketgan?
Alpine pit-leyndagi masofa noto‘g‘ri o‘lchanganini ko‘rsatdi, lekin sudga ko‘ra, jamoa bir narsani aniq isbotlay olmadi – Gasly haqiqatan ham tizim o‘lchagandan ko‘ra uzoqroq masofani bosib o‘tganini. ICA hujjatlarida qayd etilishicha, haydovchining ikki loop orasidagi qisqa vaqti “qisqaroq trayektoriya, yuqoriroq tezlik yoki ikkalasining kombinatsiyasi” bilan tushuntirilishi mumkin.
Yana bir muhim nuqta: boshqa haydovchilar allaqachon jazolarini o‘tab bo‘lgani, sud nazarida, noto‘g‘ri berilgan sanksiyani bekor qilishga to‘siq bo‘la olmaydi. ICA pozitsiyasi aniq: jazo poyga vaqtida jamoa tanlovi va ixtiyoriga ko‘ra o‘taladi, keyinroq uning “sport adolati”ni bahona qilib, noqonuniy deb topilgan sanksiyani saqlab qolib bo‘lmaydi.
Alpine: “Adolatsiz jazolandiq”
Qaror chiqqach, Alpine ohangini yashirmadi. Jamoa rasmiy bayonotida “xafalik va hafsalasi pir bo‘lgani”ni bildirdi, lekin hukmni tan olishga majbur.
Bayonotda shunday fikr yangradi: ular Car #10 – ya’ni Gasly – poyganing biror lahzasida pit-leyndagi tezlik chegarasini buzmaganiga “to‘liq ishongan”ini yana bir bor ta’kidlab o‘tdi. Shunga qaramay, ICA qarori hurmat qilinishi e’tirof etildi.
Alpine o‘zini “nohaq jazolangan” deb hisoblaydi, lekin nigohini endi faqat bitta tomonga – trassadagi tezlik va natijaga – qaratishini aytdi. Jamoa hali ham chempionatda raqobatbardosh, va bu mojaro ularning motivatsiyasini sindirmasligi kerak.
“Bu natija biz kutganimiz emas,” degan mazmundagi ohang bilan yakunlaydi Alpine, “lekin mavsum yakunigacha qo‘ygan maqsadlarimizdan qaytmaymiz.”
FIA o‘zini himoya qiladi, tizimni esa qayta ko‘radi
Bu voqea nafaqat haydovchilar va jamoalar, balki FIA uchun ham sinov bo‘ldi. Federatsiya rasmiy bayonotida stevardlar noto‘g‘ri qaror chiqarganini to‘g‘ridan-to‘g‘ri tan olmadi, lekin jarayonlarni qayta ko‘rib chiqishini e’lon qildi.
FIA ICA qarori McLaren va Red Bull apellyatsiyasini qo‘llab-quvvatlaganini, Monakodagi stevardlar qarorini amalda bekor qilganini tasdiqladi. Shundan so‘ng asosiy e’tibor Formula 1 vaqt o‘lchash tizimining ishlash metodologiyasi va tegishli reglamentlarga qaratilmoqda.
Federatsiya shuningdek, huquqiy jarayonlar – “right of review” va apellyatsiya mexanizmlarini ham qayta tahlil qilishini ma’lum qildi. Ular stevardlar korpusi mustaqilligi va ob’ektivligini himoya qilar ekan, bitta fikrni alohida urg‘uladi: poyga paytidagi qarorlar sud muhokamasidan mutlaqo boshqa sharoitda qabul qilinadi. Sud esa kengroq huquqiy maslahat, qo‘shimcha dalillar va argumentlarga ega bo‘ladi.
Shu bois har bir ICA qarori keyinchalik stevardlar tomonidan o‘rganilib, ichki tizimni yaxshilash uchun ishlatilishi aytildi.
Monakodan keyingi savol
Natija aniq: Pierre Gasly podiumdan tushdi, Isack Hadjar esa Monakodagi uchinchi o‘rinni rasmiy ravishda qo‘lga kiritdi. Qog‘ozda hammasi joyiga tushgandek. Ammo paddockdagi kayfiyat boshqacha.
77 santimetr, bir necha soniya va bir nechta talqin – chempionat taqdiriga ta’sir qiladigan tafsilotlar aynan shular. Savol esa ochiq qoladi: keyingi safar shu kabi xatoliklar bo‘lsa, Formula 1 tizimi bu bosimga qanchalik bardosh bera oladi?
