Futbolda ochiq qo‘zg‘olon: Uefa, AFC va Concacaf Gianni Infantinoning iste’fosini talab qildi
Futbol siyosatida kamdan-kam uchraydigan darajadagi zarba. Uch yirik qit’a konfederatsiyasi – Uefa, Asian Football Confederation (AFC) va Concacaf – Fifa prezidenti Gianni Infantinoni iste’foga chiqishga ochiqcha chorlab chiqdi. Ular ochiq xat yozdi va unda “buyruq berishni emas, futbolga xizmat qilishni biladigan rahbariyat” zarurligini ta’kidladi.
Bu oddiy norozilik emas. Bu – Fifa ichida allaqachon chizilgan chiziqlarni yanada chuqurlashtirgan siyosiy urushning yangi bosqichi.
Ishonch buzilgani, aldamchi loyiha va portlagan FFE
Mojaroni boshlagan chiziq allaqachon ma’lum: Gianni Infantinoning xususiy tarzda qo‘llab-quvvatlangan Football Forward Enterprise (FFE) rejasi. Fifa Jahon chempionati huquqlaridan ulush sotish g‘oyasi futbol olamida shok uyg‘otgan, reja esa yakunda barbod bo‘lgan edi.
Endi esa uch konfederatsiya ochiq matnda Infantino ustidan “aldov orqali buzilgan ishonch” haqida yozmoqda. Ular FFE tashabbusi bir tomonlama, hech kim bilan kelishilmasdan ishga tushirilganini va prezident bu xatoni tan olishdan ham bosh tortayotganini keskin qoraladi.
Xatda shunday satrlar bor: rahbarlik – bu “egalik” emas, “talab qilib olinadigan hokimiyat” emas, balki “ishonch bildirgan futbol oilasiga xizmat qilish burchi”. Ularning fikricha, kimdir o‘zini kollektivdan ustun qo‘ysa, bu burch allaqachon tark etilgan bo‘ladi.
Yangi turnirlar, bo‘ykot xavfi va U-20 ayollar Jahon chempionati ostidagi bosim
Gap faqat so‘zda emas. Uefa, AFC va Concacaf ichida allaqachon yangi musobaqalar tuzilishi bo‘yicha dastlabki suhbatlar boshlangan. Bu – oddiy siyosiy bosim emas, balki Fifa tizimiga real muqobil shakllanishi mumkin bo‘lgan signal.
Uefaning Fifa musobaqalarini bo‘ykot qilish haqidagi ogohlantirishlari fonida vaziyat yanada keskinlashgan. Natijada kelasi oyga rejalashtirilgan U-20 ayollar Jahon chempionati Yevropa jamoalarisiz o‘tishi ehtimoli paydo bo‘ldi. Shu bois alternativ variantlar ustida ish ketayotgani aytilmoqda.
Uch prezidentning imzosi va vorislik uchun yashirin kurash
Ochiq xatni Uefa prezidenti Aleksander Čeferin, uning Osiyodagi hamkori, AFC rahbari Shayx Salman bin Ibrohim Al Xalifa va Concacaf prezidenti Viktor Montagliani imzolagan. Bu shunchaki norozilik emas, balki yangi rahbar izlash jarayoni boshlanganini ham anglatadi.
Infantinoning maxfiy qo‘llab-quvvatlangan rejasi fosh etilgach, unga munosib o‘rinbosar topish bo‘yicha harakatlar jadallashgani aytilmoqda. Montaglianining o‘zi ham ehtimoliy nomzodlar orasida yetakchi sifatida tilga olinmoqda.
Rabatdagi uchrashuv, kechikkan uzr va tan olinmagan xato
Fifa inqirozga bergan javobi ham xatda alohida tanqid ostiga olingan. Rabatda faqat bir nechta yuqori lavozimli xodimlar ishtirokida o‘tgan uchrashuv, so‘ng esa Infantino tomonidan bildirilgan uzr – uch konfederatsiya nazarida, mutlaqo yetarli emas.
Xatda bu pozitsiya aniq ifodalangan: Fifa bo‘layotgan voqeani “aloqa xatosi” sifatida ko‘rsatishga urinmoqda, aslida esa “hukm xatosi” sodir bo‘lgan. Ular nazarida muammo – g‘oya o‘zi noto‘g‘ri bo‘lganida, jarayonni noto‘g‘ri tushuntirish emas.
Yana bir keskin jumla: Jahon chempionati huquqlariga ulush sotishga urinish “faqat protseduraviy kamchilik” emas, balki Fifa xizmat qilishi kerak bo‘lgan institutlar bilan ishonchni “chuqur buzish” bo‘lgan.
Mustaqil tekshiruv talabi va moliyaviy bosimga javob
Uch prezident mojaroni yopish uchun ichki hisobot yetarli emas, degan pozitsiyada. Ular futbol tizimidan tashqarida bo‘lgan, mustaqil organ tomonidan to‘liq tekshiruv o‘tkazilishini talab qilishmoqda.
Fifa avvalroq navbatdagi Fifa Council yig‘ilishida to‘liq hisobot taqdim etishga va’da bergan edi. Lekin bu uch konfederatsiyani qoniqtirmayapti.
Xatda, shuningdek, yana bir nozik nuqta – moliyaviy bosim masalasi ham tilga olingan. Ba’zi assotsiatsiyalar yangi rahbariyat kelishi bilan mablag‘lardan mahrum bo‘lishidan qo‘rqayotgani sir emas. Uch konfederatsiya esa bu qo‘rquvni “bizning rahbariyatimizni obro‘sizlantirish uchun qaratilgan vahima” deb atab, bu jarayon “hech bir a’zoni o‘z mehnati bilan topgan yordamdan mahrum qilish haqida emas”, deya ta’kidlaydi.
Afrikadan va Janubiy Amerikadan qarshi to‘lqin bo‘lmadi
Uch konfederatsiyaning pozitsiyasi qat’iy, lekin global manzara murakkabroq. Yevropadan tashqarida ko‘plab a’zolar hanuzcha ochiqchasiga Infantinoga qarshi chiqishga tayyor emas.
Aksincha, Afrika konfederatsiyasi – Caf va Janubiy Amerika konfederatsiyasi – Conmebol so‘nggi kunlarda Infantino tarafini ochiq himoya qildi. Bu esa saylov oldidan kuchlar nisbatini bir zumda hal qilib bo‘lmasligini ko‘rsatadi.
Ko‘plab yirik assotsiatsiyalar Infantinoga yozma ravishda murojaat qilib, FFE atrofidagi harakatlarini tushuntirib berishni so‘ragani, ammo hozircha hech qanday javob olmagani aytilmoqda. Prezidentning o‘zi ham federatsiyalar bilan shaxsan bog‘lanib, bu inqirozdagi rolini tushuntirishga urinmagan.
Saylovga sanab qolgan kunlar va ochiq savol
Fifa prezidentligiga nomzodlar 18 noyabrga qadar o‘z da’volarini rasman e’lon qilishi kerak. Uefa, AFC va Concacaf esa Fifa nizomi va boshqaruv tamoyillariga mos keladigan barcha variantlarni ko‘rib chiqishga tayyor ekanini bildirmoqda.
Endi asosiy savol ochiq qolmoqda: futbol tarixidagi eng kuchli siyosiy bosimlardan biri ostida turgan Gianni Infantino o‘z kursisini saqlab qola oladimi yoki bu safar global futbol oilasi chindan ham “buyruq beruvchi” emas, “xizmat qiluvchi” rahbarni tanlashga jur’at topadimi?
