Fransiya terma jamoasi va GlobalX: deportatsiya masalalari
Fransiya terma jamoasi, GlobalX va siyosiy ziddiyat osmonda
Kylian Mbappé va uning jamoadoshlari yillardan beri o‘ng qanot siyosatchilariga qarshi qat’iy pozitsiyasi bilan maydon tashqarisida ham, ichida ham ramzga aylangan. Ammo ularni jahon bo‘ylab olib yurgan samolyotlar atrofida paydo bo‘lgan yangi ma’lumotlar bu obrazga keskin kontrast qo‘shdi.
Fransiya terma jamoasi ichki parvozlar uchun Global Crossing Airlines — GlobalX xizmatidan foydalangani ma’lum bo‘ldi. Aynan shu charter aviakompaniya 2024 va 2025 yillarda AQShdagi keng ko‘lamli deportatsiya reyslarining yarmidan ko‘pini bajargan.
Deportatsiya samolyotlari va yulduzli jamoa
Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan suratlar va parvozlarni kuzatuvchi ma’lumotlar ko‘rsatishicha, Fransiya terma jamoasi Jahon chempionati davomida Boston atrofidagi bazasi va o‘yinlar o‘rtasida kamida uchta ichki parvozni GlobalX orqali amalga oshirgan.
Ayni paytda shu kompaniya AQSh Ichki xavfsizlik vazirligi tarkibidagi immigratsiya xizmati deportatsiya reyslarining asosiy ijrochilaridan biri bo‘lib turibdi. 2025 yilda o‘tkazilgan jurnalistik surishtiruv GlobalXning besh oylik sizib chiqqan ma’lumotlarini tahlil qilib, minglab qo‘lga olingan migrantlar qanday qilib ogohlantirishsiz, oilalaridan, jamiyatidan va advokatlaridan uzoq joylarga ko‘chirilganini ochib berdi. Huquqshunoslar buni konstitutsion kafolatlangan sud jarayoni huquqlariga zid deb baholagan.
GlobalX El Salvadordagi mash’um Cecot mega-qamoqxonasigacha deportatsiya reyslarini amalga oshirgan. Ko‘plab migrantlar manzilini bilmagan holda uchgani, qo‘llari va oyoqlari kishanlanganini tasvirlab bergan.
Kompaniya jurnalistlarning izoh so‘rovlariga javob bermagan. Fransiya terma jamoasi vakillari ham bir necha bor murojaat qilinganiga qaramay sukut saqlagan.
Bir samolyot, ikki dunyo
Paragvayga qarshi o‘yindan keyin fransuz futbolchilarini olib ketgan samolyotning tarixi ayniqsa ko‘zga tashlanadi. Bu havo kemasi 2025 yilning o‘zida 44 ta deportatsiya bilan bog‘liq parvozni amalga oshirgan, 2022 yildan beri esa qariyb 950 marta shunday reysga chiqqan.
4 iyul kuni Fransiya futbolchilarini tashigan samolyot 1 iyulda Arizona shtatidagi saqlash markazidan Luizianaga qo‘lga olingan migrantlarni ko‘chirish uchun ishlatilgani qayd etilgan. Bu ma’lumotlar ICE Flight Monitor guruhi tomonidan to‘plangan. Ular ochiq aviatsiya ma’lumotlarini yig‘ib, immigratsiya reyslarini oyma-oy hujjatlashtiradi; loyiha Human Rights First tashkiloti tarkibida faoliyat yuritadi.
ICE Flight Monitor ma’lumotlar menejeri Sierra Randolphning ta’kidlashicha, ayrim tashuvchilar bir hafta ichida, hatto bir kunda ham deportatsiya reyslari va sport jamoalari kabi xususiy mijozlar uchun charter parvozlari o‘rtasida almashib ishlashi odatiy hol.
Bir tomonda — dunyo chempionlari, yulduzlar, millionlab muxlislar. Ikkinchi tomonda — qayerga ketayotganini bilmayotgan, kishanlangan migrantlar. Samolyot esa bir xil.
Instagramdagi detal va kuzatuvchilar izi
Surishtiruv aynan bitta kadrdan boshlandi. Terma jamoaning rasmiy Instagram sahifasida e’lon qilingan videoda Michael Olise va jamoadoshlari Paragvay ustidan 1:0 hisobidagi g‘alabadan so‘ng Filadelfiyadan Bostonga uchish uchun samolyotga o‘tirayotgani aks etgan. Olise o‘rindig‘iga yo‘l olar ekan, ustki yuk javonida GlobalX logotipi tushirilgan stikerni ko‘rish mumkin.
Shundan so‘ng Flightradar24 ma’lumotlari tahlil qilindi: 5 iyul kuni tun yarimlarida Filadelfiya xalqaro aeroportidan uchib, taxminan soat 1:00 atrofida Boston Logan xalqaro aeroportiga qo‘ngan Airbus reysi aniqlangan. ICE Flight Monitor tadqiqotchilari bu bortni muntazam ravishda immigratsiya reyslari uchun kuzatib boriladigan samolyot sifatida tanib oldi.
Shu tariqa, bir lahzalik video kadri Fransiya terma jamoasi va AQSh deportatsiya tizimi o‘rtasida kutilmagan bog‘liqlikni ochib berdi.
Mbappé va siyosiy pozitsiyaning og‘irligi
Fransiya terma jamoasida siyosiy fikr bildirishdan cho‘chimaydigan futbolchilar kam emas. Ammo ularning eng baland ovozi — Kylian Mbappé.
Kapitaning otasi Kamerundan, onasi Jazoir ildizlariga ega. U mamlakat tarixidagi eng buyuk futbolchilardan biri sifatida tilga olinadi va o‘z nufuzidan siyosiy maydonda ham foydalanib keladi. Mbappé Fransiyadagi o‘ng qanot, muhojiratga qarshi National Rally partiyasi kuchayishini 2024 yilda “falokatli” deb atagan, yoshlarni mamlakatni “bu odamlar qo‘liga tushib qolishidan” saqlashga chaqirgan.
Uning so‘zlari jamoadoshlarida ham aks-sado bergan. O‘rta chiziq vakili Ousmane Dembélé, himoyachi Jules Koundé va hujumchi Marcus Thuram fransuzlarni saylov uchastkalariga borishga undab keladi. Marcus Thuramning otasi — Jahon chempioni Lilian Thuram — yillar davomida irqchilik va ijtimoiy adolatsizlikka qarshi faol kurashib kelayotgan shaxs sifatida tanilgan.
Zinedine Zidane ham o‘z vaqtida o‘ng qanot siyosatiga qarshi qat’iy pozitsiyasini yashirmagan, 2017 yilda National Rally yetakchisi Marine Le Penga qarshi ochiq tanqidlar bilan chiqqan.
Yaqinda Mbappé Paragvaylik senatorning irqchi hujumi ortidan uni “jirkanch ayol” deb atab, yana bir bor siyosiy bahs markaziga tushdi. U maydonda ham, undan tashqarida ham sukut saqlaydigan kapitanga o‘xshamaydi.
Siyosat, samolyot va ikkiyuzlamachilik savoli
Fransiya terma jamoasi ko‘p millatli tarkibi bilan mamlakatning rang-barang jamiyatini aks ettiradi. Aynan shu xilma-xillik va muhojirlar avlodi vakillari yuksalishi fonida o‘ng qanot kuchlar ularni masxara qilib, “jim bo‘lib futbol o‘ynang” kayfiyatini tarqatmoqda.
Endi esa shu jamoaning o‘zi, xohlagan-xohlamagan holda, AQShdagi qat’iy deportatsiya siyosatining ramziga aylangan aviakompaniya bilan bog‘lanib qoldi. GlobalX bilan parvoz qilish qarori sport logistikasining oddiy texnik detali bo‘lib qoladimi yoki jamoa va federatsiya uchun noqulay savollarni tug‘diradimi — hozircha noma’lum.
Bir narsa aniq: siyosiy pozitsiyasi bilan faxrlanadigan, o‘ng qanotga qarshi ochiq kurashayotgan yulduzlar endi samolyot tanlovi bilan ham yuzma-yuz turibdi. Maydonda ular raqibni oson topadi. Osmonda esa kim bilan uchayotgani haqida javob berishga tayyormi?
