Fransiya – Shvetsiya: tarixiy to‘qnashuv va tavakkalchilar

30 iyun, kechki shom. New York New Jersey Stadium yoritgichlari ostida turnir favoritlaridan biri bilan bexosdan emas, ammo larzali yo‘l bilan pley-offga chiqqan jamoa to‘qnash keladi. Bu oddiy 1/16 final emas. Bu – avlodlar almashinuvi, murabbiylar falsafasi va turnir taqdiri kesishadigan nuqta.

Didier Deschamps uchun bu mundial – xayrlashuv sahnasi. U turnir tugagach iste’foga chiqishini allaqachon e’lon qilgan. Demak, har bir o‘yin, har bir qaror, har bir almashinuv – uning Fransiya bilan yozayotgan so‘nggi boblari. Hozircha bu boblar ideal: guruh bosqichida uchta o‘yin, uchta g‘alaba, o‘nta gol, atigi ikkita gol o‘tkazib yuborilgan.

Ularning qarshisida esa Graham Potter boshchiligidagi Shvetsiya – notekis, ba’zan yorqin, ba’zan esa parchalanib ketadigan jamoa. Guruhdan chiqishdi, ammo faqat eng yaxshi uchinchi o‘rin egalari qatorida. Barqarorlik emas, jasorat olib chiqdi ularni bu bosqichga.

Fransiya – mashina qayta ishga tushadi

Group I Deschamps jamoasi uchun deyarli mashg‘ulot maydoniga aylandi. Senegal 3:1, Iroq 3:0, Norvegiya 4:1. Har bir o‘yin – turli shakldagi ustunlik namoyishi. Ayniqsa, Norvegiyaga qarshi yakuniy uchrashuvda Ousmane Dembélé uchta gol urib, Kylian Mbappé soyasidan dadil chiqib oldinga o‘tdi. Fransiya faqat bitta yulduzga tayanmaydi – bu raqiblar uchun eng xavfli xabar.

Deschampsning rejasi aniq va sovuqqon: markazda Aurélien Tchouaméni va Adrien Rabiot ikki tayanch sifatida o‘yin ritmini bo‘g‘ib turadi, oldinda esa Michael Olise va Désiré Doué yarim zonalarni to‘ldirib, Mbappéga yon chiziqda “birga bir” vaziyatlar yaratadi. Bu – raqibni charchatadigan, so‘ng esa bir zarbada yiqitadigan tizim.

Orqa chiziqda esa bitta savol: William Saliba. Arsenal markaziy himoyachisi belidagi muammo tufayli Norvegiyaga qarshi dam oldi, lekin endi og‘riqni bosib bo‘lsa ham maydonga tushishi kutilmoqda. Jules Koundé, Dayot Upamecano va Lucas Hernández bilan birga u Mike Maignan oldidagi devorni qayta tiklashi kerak bo‘ladi.

Shvetsiya – notekis ritmdan xavfli ritmga

Shvetsiyaning yo‘li Fransiyanikidan mutlaqo boshqa. Group F ular uchun sinovlar karuseli bo‘ldi. Niderlandiyadan 1:5 hisobidagi og‘ir mag‘lubiyat, keyin Tunis ustidan 5:1 hisobidagi kuchli g‘alaba, yakunda esa Yaponiya bilan 1:1 va qiyinchilik bilan pley-off yo‘llanmasi.

Natija sodda: so‘nggi besh uchrashuvda o‘nta gol urilgan, o‘nta gol o‘tkazib yuborilgan. Hujum bor, himoya esa doimiy xavf ostida. Aynan shu jihat Fransiya kabi hujum mashinasiga qarshi maydonga tushayotganda eng katta xavotir uyg‘otadi.

Graham Potter esa hozir aynan orqa chiziqda eng ko‘p bosh qotiryapti. Markaziy himoyachi Isak Hien jarohat tufayli safdan chiqqan. Endi Victor Lindelöf yana ortga, tabiiy pozitsiyasiga qaytishi, yarim himoyada esa bo‘sh qolgan joyni Tottenhamning yosh iste’dodi Lucas Bergvall to‘ldirishi kutilmoqda. Bu – nafaqat chiziqlarni, balki butun pressing mexanizmini o‘zgartiradigan qaror.

Qarama-qarshi uslublar: bosimga qarshi chaqmoqdek qarshi hujum

Bu o‘yin taktika kitoblari uchun namunaviy sahifa bo‘lishi mumkin. Bir tomonda – to‘liq nazorat, zonal ustunlik, sabr va to‘pni aylantirish. Boshqasida – tik, vertikal hujumlar, bo‘shliqqa yugurish va tezlikka tayanish.

Fransiya odatdagidek to‘pni o‘zida ushlab, raqibni o‘z maydoniga mixlab qo‘yishga urinadi. Mbappé qanotda bir qarashda oddiy ko‘rinadigan, ammo himoyachilar uchun doimiy tahdid bo‘lgan harakatlar qiladi. Dembélé va Olise esa boshqa tomonda himoyani cho‘zib, Doué orqali ichkariga kirish yo‘llarini ochadi.

Shu paytda Shvetsiyaning asosiy quroli ishga tushadi. Anthony Elanga – bo‘shliq izlaydigan sprinter. U Yaponiyaga qarshi uzoq masofadan kiritgan goli bilan o‘ziga bo‘lgan ishonchni yanada oshirdi. Uning yonida Alexander Isak va Viktor Gyökeres bor – ikkalasi ham nafaqat yakunlovchi, balki orqaga qaytib, pressingni boshlab beruvchi hujumchilar. Fransiya yuqori chiziqda himoyalanayotgan paytda bitta noto‘g‘ri pas, bitta sekin qaror – va Shvetsiya uchlik hujumi bo‘shliq tomon otiladi.

Himoya chizig‘idagi boshqotirmalar

Deschamps uchun asosiy shior oddiy: barqarorlik. Maignan darvozada, oldida esa maksimal darajada tanish bo‘lgan to‘rtlik. Guruh bosqichida ba’zan pressingdan qaytishda sustlik sezildi, ammo raqiblar bu bo‘shliqlardan to‘liq foydalana olmadi. Endi esa qarshida Gyökeres, Isak va Elanga bor – bunday uchlik xatoni kechirmaydi.

Shvetsiya esa mutlaqo boshqa kayfiyatda himoyalanishga majbur. O‘zgargan markaziy juftlik, qayta yig‘ilayotgan orqa chiziq, Oliver Zetterström uchun esa hayotidagi eng mas’uliyatli kecha. U nafaqat seyvlar bilan, balki jarima maydonini boshqarish, chiziqdan chiqish va uzatmalarni kesishda ham ideal bo‘lishi kerak. Aks holda, Dembélé va Olise qanotlardan jarima maydoniga yo‘l topib, Mbappé yoki orqadan kelayotgan Doué uchun “ikkinchi zona”ni ochib beradi.

Kutilayotgan tarkiblar

Deschamps qo‘lida to‘liq va sog‘lom tarkib bor. Rasmiy tasdiqlangan “start” hali yo‘q, ammo Fransiya quyidagicha ko‘rinishga ega bo‘lishi ehtimoli yuqori:

• Maignan;
• Koundé, Upamecano, Saliba, Hernández;
• Tchouaméni, Rabiot, Olise, Dembélé, Doué;
• Mbappé.

Shvetsiyada esa asosiy yo‘qotish – Isak Hien. Shunga qaramay, Potter quyidagi sxemaga yaqin tarkibni sinab ko‘rishi mumkin:

• Zetterström;
• Lagerbielke, Lindelöf, Gudmundsson;
• Bernhardsson, Bergvall, Ayari, Stroud;
• Elanga, Gyökeres, Isak.

Bu yerda Lindelöfning orqaga qaytishi, Bergvallning markazga kirishi – nafaqat shaxsiy, balki butun jamoaviy ritmni belgilaydigan o‘zgarish.

Tarix, forma, bosim

Oxirgi yillarda o‘zaro uchrashuvlarda ustunlik Fransiya tomonida. 2020 yilda Nations League uchrashuvida 4:2 hisobidagi g‘alaba, avvalroq esa Shvetsiyaning 1:0 hisobidagi javobi. So‘nggi besh o‘yinda uch marta Fransiya, bir marta Shvetsiya g‘alaba qozongan, yana bir bahs esa Fransiyaning foydasiga yakunlangan o‘rtoqlik uchrashuvi bo‘lgan. Jahon chempionati saralashida ham tomonlar uyda bir martadan g‘alaba almashgan.

Hozirgi forma ham bu ustunlikni tasdiqlaydi. Fransiya so‘nggi besh uchrashuvda to‘rtta g‘alaba, bitta mag‘lubiyat (turnir oldi o‘rtoqlik uchrashuvida) qayd etdi va mundialning o‘zida mag‘lub bo‘lmadi. Shvetsiya esa shu besh o‘yinda ikki mag‘lubiyat, ikki durang va bitta g‘alaba bilan kelyapti. Gol farqi – 10:10. Bu raqamlar bitta narsani ko‘rsatadi: ular hujum qilishni biladi, lekin bu narxini ko‘p hollarda o‘z darvozasida to‘laydi.

Sahna tayyor. Endi navbat – xarakterda

New York New Jersey Stadium bu kecha ikki turli hikoyani ko‘radi. Biri – Deschamps va uning yillardan beri shakllanayotgan, deyarli avtomatik ishlaydigan Fransiya tizimi. Ikkinchisi – Potter qo‘lida qayta yozilayotgan, ba’zan yutqazsa ham, ba’zan esa kutilmaganda portlaydigan Shvetsiya loyihasi.

Fransiya uchun bu o‘yin – yana bir chuqur yurishning boshlanishi bo‘lishi mumkin. Shvetsiya uchun esa – tarixiy sensatsiya imkoniyati. Savol oddiy, javob esa faqat maydonda: barqaror kuch g‘olib keladimi yoki xavfga tayyor bo‘lgan tavakkalchi?