Filadelfiyadagi shaxmat taxtasi: Croatia va Ghana o‘yini oldidan
27 iyun, kechki soat 21:00 GMT. Pennsylvania osmoni ostida, Philadelphia Stadium (Lincoln Financial Field) gazoni ustida Group L taqdirini chizib beradigan kecha boshlanadi. Bu shunchaki uchinchi tur emas. Bu – kim o‘z yo‘lini o‘zi belgilaydi, kim esa boshqa guruhlar natijalariga umid qilib kutib o‘tirishga majbur bo‘lishini hal qiladigan duel.
Croatia – Panama ustidan 1:0 hisobidagi jon saqlab qolish darajasidagi g‘alabadan keyin. Ghana – turnir favoritlaridan bo‘lgan England bilan 0:0 hisobidagi yetuk, sovuqqon durangdan so‘ng. Endi xatoga joy qolmadi.
Croatia: Dalićning oxirgi ogohlantirishi
Zlatko Dalić jamoasi Panama ustidan olingan uch ochkoni nafas rostlash emas, balki qaytish uchun platformaga aylantirishi kerakligini juda yaxshi biladi. Toronto Stadiumdagi o‘yin bunga aniq ishora bo‘ldi: birinchi bo‘limda past blokni yorib o‘ta olmagan Croatia, tanaffusdagi tuzatishlar bilan o‘yinni o‘zgartirdi.
Ana shu daqiqada sahnaga Ante Budimir chiqdi. Zaxiradan maydonga tushib, 53-daqiqada vertikal tezkor hujumning yakuniy nuqtasini qo‘ydi. Gol urildi – va shundan keyin Croatia boshqa jamoaga aylandi. Kengliklar bo‘g‘ildi, markaz yopildi, Panama deyarli biror toza vaziyat yarata olmadi. Uch ochko, birinchi “toza” o‘yin va turnirda yana nafas olish imkoniyati.
Endi vazifa yanada murakkab: Ghana – bu Panama emas. Dalićning asosiy quroli o‘zgarmaydi: baland temp, vertikal o‘yin, keskin qanot almashinuvi va o‘rtada Luka Modrić boshchiligidagi intellektual ustunlik. Ammo xavf ham aniq: himoyaga qaytishda bo‘sh qoladigan hududlar. Ayniqsa, full-backlar chuqurga kirib ketgan paytda.
Shuning uchun ham Dalić uchun asosiy tugun – ikki tayanch yarim himoyachi. Luka Modrić va Mateo Kovačić nafaqat to‘pni boshqarishi, balki markazdagi yarim zonalarni yopib, Ghana hujumchilariga markaziy himoyachilarni yakka-yakka vaziyatda ushlashga yo‘l qo‘ymasligi kerak. Bir noto‘g‘ri pas, bitta kechikkan pressing – va Ghana qarshi hujumda sizni jazolashga tayyor.
Dalićning qo‘lida esa to‘liq va sog‘lom tarkib. Darvozada Dominik Livaković, markazda Marin Pongračić va Josip Šutalo, chapda Joško Gvardiol, o‘ngda Josip Stanišić. Oldinda esa 4-2-3-1ning ijrochilari: markazda Modrić – Kovačić juftligi, ulardan oldinda ijodkor Martin Baturina, qanotlarda Ivan Perišić va Mario Pašalić, hujum markazida Petar Musa. Zaxirada esa – Panama qahramoni Budimir. Zarurat tug‘ilsa, o‘yinni yana bir bor ag‘darib tashlashga tayyor qurol.
Ghana: Queirozning po‘lat bloki va yashirin tig‘i
Boston Stadiumdagi 0:0 durang – bu oddiy “ochko oldik” emasdi. Bu – Carlos Queiroz tizimining ishlashiga yorqin misol bo‘ldi. Englandning hujum mashinasi Ghana qarshisida o‘ziga xos devorga urildi.
5-4-1 sxemasi o‘yin davomida deyarli buzilmadi. Markazdagi yo‘llar yopildi, o‘tish fazalari bo‘g‘ildi, bosim ostida ham tuzilma yemirilmadi. Harry Kane, Jude Bellingham kabi yulduzlar Ghana pressing va joylashuvidan o‘ta olmadi. Ikkinchi bo‘limda bosim oshdi, lekin Ghana sinmadi. Oxirgi daqiqalargacha intizom saqlandi, ochko saqlandi, guruh tepasidagi pozitsiya ham.
Endi esa navbat – hujumni qayta sozlashda. Filadelfiyada Ghana faqatgina devor bo‘lib turish bilan kifoyalana olmaydi. G‘alaba – guruhdan chiqishning eng toza, eng ishonchli yo‘li. Shuning uchun Queiroz o‘rtadagi “dvigatel”ni o‘zgacha ishlashga majbur qiladi.
Thomas Partey va Kwasi Sibo nafaqat buzuvchi, balki tezkor vertikal paslar orqali hujumni tezda oldinga ko‘taruvchi bo‘lishi shart. To‘pni ortga-ortga aylantirib, o‘rtada “gorizontal yurish” – Croatia kabi yuqori blok qo‘llaydigan jamoaga qarshi o‘z joniga qasd qilish bilan barobar. To‘p yutildimi – tezkor vertikal uzatma, bo‘sh qolgan qanotlar orqali chiqish.
Aynan o‘sha bo‘sh hududlar – Croatia full-backlari orqasida. Ghana uchun asosiy yo‘l shu yerda. Gideon Mensah va Moses Senaya qanot bo‘ylab portlovchi yugurishlar qilsa, markaziy chiziq cho‘ziladi, Croatia blokida yoriqlar paydo bo‘ladi. Shunda Jordan Ayew va Antoine Semenyo uchun qimmatli “cho‘ntaklar” ochiladi. Oldinda esa Iñaki Williams – yakka hujumchi, sariq kartochkasi bor, lekin to‘liq tayyor. Uning tezligi va harakati qarshi hujumlarda asosiy xavf.
Queiroz ham to‘liq tarkib bilan. Darvozada yosh, lekin ishonchli Lawrence Ati-Zigi. Uch markaziy himoyachi – Jerome Opoku, Jonas Adjetey, Clinton Yirenkyi. Qanot himoyachilari – Mensah va Senaya. Markazda Partey – Sibo juftligi, qanotlarda Ayew va Semenyo, oldinda Williams. Tuzilma oddiy ko‘rinishi mumkin, lekin ichida juda ko‘p “if-else” bor: pressing balandligi, chiziqlar orasidagi masofa, qarshi hujumga chiqish vaqti.
O‘yin ichidagi hal qiluvchi duel: Modrić – Partey
Bu o‘yinning yuragi bitta joyda uradi: markazda. Luka Modrić – Croatia uchun hamon bosh orkestr. Panama bilan o‘yinda u hujumchi ortida erkin harakat qilib, tempni boshqardi, vertikal tezlanishlarni belgiladi, pressingdan chiqish uchun yo‘l topdi. Ghana kabi jismonan kuchli, qat’iy jamoani yorib o‘tish uchun uning har bir harakati oltin bahosida.
Modrić qanotlarga chiqib, markaziy himoyachilarni o‘ziga tortsa, Ivan Perišić uchun ichki yo‘laklar ochiladi. Orqaga qaytib, to‘pni pastroq olib o‘ynasa, Baturina uchun “oraliq zonalar” bo‘shab qoladi. U to‘xtasa – Croatia o‘yini sekinlashadi. U tempni oshirsa – Ghana blokini charchatadi.
Uning qarshisida esa – Thomas Partey. Ghana tuzilmasining tayanch nuqtasi. Englandga qarshi o‘yinda u markazni yopib, bosim ostida ham pozitsiyasini yo‘qotmadi. Uning vazifasi aniq: Modrićni burilishga, erkin qaror qabul qilishga qo‘ymaslik. Har bir qabulda soyadek ergashish, pas yo‘llarini oldindan yopish, Sibo bilan birga markazni siqib qo‘yish.
Agar Partey bir lahzaga bo‘shashsa, Modrić o‘sha zahoti orqa chiziq va chiziqlar orasiga zarba beradi. Agar u o‘z vaqtida chiqsa, Croatia o‘rtadagi nazoratni yo‘qotadi. Bu – nafaqat ikki futbolchi, balki ikki falsafa to‘qnashuvi: ijod va intizom.
Baturina – Sibo: ritmni kim belgilaydi?
Martin Baturina Panama bilan o‘yinda Croatia o‘rtasining yuragi bo‘ldi. To‘pni olib chiqdi, pressingni yorib o‘tdi, hujumga tezlik berdi. Ghana qarshi o‘yinida u uchun vazifa yanada murakkab: u chiziqlar orasida bo‘shliq topishi, to‘pni yuqori tezlikda oldinga uzatishi, hujumchilar yugurishlarini vaqtida ko‘rishi kerak.
Agar Baturina to‘pni qabul qilib, yuzini Ghana darvozasiga qarata olsa, himoya bloki muvozanatini yo‘qotishi mumkin. Bir-ikki to‘g‘ri vertikal pas – va Croatia hujumi Ghana blokini kesib o‘tadi.
Kwasi Sibo bunga yo‘l qo‘ymaslikka majbur. Englandga qarshi u markazni yopishda, pressingga chiqishda, chiziqlar orasini “ifloslantirishda” mukammal ish qildi. Endi esa u Baturinaning har bir qabuliga, har bir burilishiga javob berishi kerak. Pozitsiyani to‘g‘ri tanlash, markazni siqish, orqa beshlikni ortiqcha bosimdan himoya qilish – uning zimmasida.
Agar Sibo Baturinani o‘yin tashqarisida qoldira olsa, Croatia o‘yini ko‘proq qanotlar va uzoq uzatmalarga majbur bo‘ladi. Bu esa Ghana uchun qulayroq ssenariy.
Guruhdagi hisob-kitoblar: har ochko – oltin
Group L hozircha tirik, nafas olayotgan, o‘ta nozik muvozanatda turibdi. England – 4 ochko, +2 farq bilan tepada. Ghana – 4 ochko, +1 bilan ikkinchi. Croatia – 3 ochko, −1. Panama esa nol ochko bilan allaqachon xayrlashib bo‘ldi.
Filadelfiyadagi bu o‘yin – matematik tugun.
Croatia g‘alaba qilsa – 6 ochko bilan ilk ikki o‘rinni kafolatlaydi. Hatto England – Panama o‘yini natijasiga qarab, birinchi o‘rin uchun ham kurashish ehtimoli paydo bo‘ladi. Ghana esa 4 ochkoda qoladi va uchinchi o‘rinlar orasidagi “wild-card” hisob-kitoblarini kutishga majbur bo‘ladi. To‘rt ochko odatda yetarli bo‘ladi, lekin hammasi to‘p farqi va boshqa guruhlar natijalariga bog‘liq.
Ghana g‘alaba qilsa – 7 ochko bilan guruhdan chiqishni tantana qiladi. Bu Afrika jamoasi uchun mukammal guruh bosqichi bo‘ladi: Panama ustidan g‘alaba, England bilan durang, Croatia ustidan g‘alaba. Croatia esa 3 ochkoda qoladi, manfiy to‘p farqi bilan boshqa guruhlarning “kattaroq mag‘lubiyatlar”iga umid qilib o‘tiradi.
Durang esa Ghana uchun deyarli ideal: 5 ochko, kamida ikkinchi o‘rin, knockout bosqichiga chipta cho‘ntakda. Croatia uchun esa 4 ochko va −1 to‘p farqi bilan noaniq kutish davri. Tarix shuni ko‘rsatadiki, 4 ochko ko‘pincha yetarli bo‘ladi, lekin manfiy to‘p farqi har qanday xatoni qimmatga aylantiradi.
Formadagi qarama-qarshilik va noma’lum tarix
Croatia so‘nggi besh o‘yinida ikki g‘alaba va uch mag‘lubiyat qayd etdi. Belgia va Brazil bilan o‘rtoqlik uchrashuvlaridagi mag‘lubiyatlar, Englandga qarshi 4:2 hisobidagi og‘ir zarba – himoyadagi muammolarni ochib tashladi. Shu besh o‘yinda 8 ta gol urildi, 10 ta gol o‘tkazib yuborildi. Faqat Panama bilan o‘yinda “toza” darvoza.
Ghana esa turnir oldidan og‘ir davrni boshdan kechirdi: Mexico, Germany, Austria qarshisidagi mag‘lubiyatlar, Wales bilan durang. Faqat Panama ustidan 1:0 hisobidagi g‘alaba bilan ruhiy yukni bir oz yengillatdi. Besh o‘yinda atigi 4 ta gol, lekin 9 ta gol o‘tkazilgan. Shunga qaramay, England bilan 0:0 – bu jamoaning himoyaviy tizimi to‘g‘ri yo‘lda ekanini ko‘rsatdi.
Bu ikki jamoa o‘rtasida rasmiy uchrashuv tarixi yo‘q. Hech qanday eski hisob-kitob, hech qanday “revansh” motivi. Filadelfiyadagi uchrashuv – toza sahifa. Birinchi satrni kim yozadi?
Filadelfiyada kim o‘z nerviga ishona oladi?
Bu o‘yin nafaqat taktika, nafaqat jismoniy tayyorgarlik haqida. Bu – asablar haqida. Croatia – so‘nggi yillarda yirik turnirlarda bosim ostida o‘ynashga o‘rganib qolgan jamoa. Ghana – yangi murabbiy ostida o‘zini qayta kashf etayotgan, jismoniy qudratini intizom bilan birlashtirayotgan jamoa.
Bir tomonda Modrić, Kovačić, Perišić kabi tajriba. Ikkinchi tomonda Partey, Ayew, Williams kabi energiya va kuch. Bir tomonda to‘pni nazorat qilishga intilish. Ikkinchi tomonda – nazoratni raqibga berib, zarbani eng og‘riqli paytda berishga tayyor tuzilma.
Filadelfiyada tungi chiroqlar yonadi, stadion to‘ladi, hisob-kitoblar yon daftarlarda allaqachon tayyor. Endi savol bitta: bu sahnada kim o‘z ssenariysini maydonga tushira oladi – to‘pni sevuvchi Croatia yoki bosimni sevuvchi Ghana?
