FIFAning chekinishi: Infantino uchun kutilmagan mag‘lubiyat
FIFA juma kuni Jahon chempionati va boshqa yirik turnirlaridan ulush sotish rejasini rasman bekor qildi. Bir necha kun ichida. Keskin bosim ostida. Eng katta zarba esa tashkilot rahbari Gianni Infantino obro‘siga tegdi.
U seshanba kuni e’lon qilgan loyiha futbol tarixidagi eng bahsli tijoriy burilishlardan biri bo‘lishi kerak edi: Jahon chempionati va Club World Cup kabi musobaqalardan foyda olish uchun alohida tijoriy tuzilma yaratish, unga esa xususiy investorlarni kiritish rejalashtirilgandi. Reja erkaklar Jahon chempionatining Shimoliy Amerikada o‘tkazilgan rekord daromadli turniridan atigi bir necha hafta o‘tib paydo bo‘ldi.
Eng ko‘p qarshilik tug‘dirgan band – turnirdan ozchilik ulushini xususiy investorlar guruhiga sotish edi. Ular orasida Joshua Kushner boshqaruvidagi kompaniya ham borligi ma’lum bo‘ldi. Joshua – AQSh sobiq prezidenti Donald Trumpning kuyovi Jared Kushnerning ukasi.
Infantino bosimni his qildi. So‘ng bayonot berdi.
U “hamma fikrlarni diqqat bilan tinglaganini”, loyiha esa “dastlab ko‘zlangan maqsadga zid keladigan darajada bo‘linish” keltirib chiqarganini aytdi. Shundan so‘ng u bu taklif endi oldinga siljimasligini ma’lum qildi. Uning so‘zlariga ko‘ra, FIFAning maqsadi har doim “birlashtirish va yaxshilash” bo‘lib qoladi.
Yevropa qo‘zg‘oloni: boykot tahdidi
Reja ommaga oshkor bo‘lishi bilan Yevropa federatsiyalari javob qaytardi. Qattiq, ochiq va bevosita.
Bir qator Yevropa mamlakatlari FIFA bu g‘oyadan butunlay voz kechmasa, Jahon chempionatini boykot qilishga tayyorligini bildirdi. UEFA bu bitimni “futbolni sotish”ga tenglashtirdi. Bu nafaqat moliyaviy, balki siyosiy signal edi: Jahon chempionati – xususiy fondlar uchun o‘yinchoq emas.
CONCACAF va Osiyoni birlashtiruvchi AFC ham rejaga qarshi chiqdi. Ular Yevropa darajasidagi boykot tahdidigacha bormadi, ammo ochiq norozilik bildirdi. Shu tariqa Infantino g‘oyasi qit’alar bo‘ylab keng qarshilik frontiga duch keldi.
Bosim faqat tashqaridan kelgani yo‘q.
Ichkaridagi isyon: iste’foga chiqqan maslahatchi va g‘azablangan COO
FIFA ichida ham bu loyiha chiziqdan o‘tgan qadam sifatida qabul qilindi. Birinchi jiddiy zarba ertalabdayoq keldi: prezidentning eng muhim maslahatchilaridan biri Carlos Cordeiro lavozimidan iste’fo berdi. U ochiqchasiga aynan shu reja bilan kelisha olmasligini aytdi.
Ortidan tashkilotning bosh operatsion direktori Kevin Lamour sahnaga chiqdi. U Associated Press orqali keskin bayonot tarqatdi va FIFA xodimlari bu loyiha haqida oldindan ogohlantirilmaganini aytdi. Uning ta’kidlashicha, bu “bitta odamning loyihasi” edi – bu bilan u bevosita Infantinoni nazarda tutdi. Lamour hattoki fikri uchun ishdan bo‘shatilishiga ham tayyorligini, “hech bo‘lmaganda bugun tinch uxlayman”, deya qo‘shimcha qildi.
Shu paytda masala oddiy tijoriy model bahsidan chiqib, FIFA ichidagi hokimiyat va ishonch inqiroziga aylanib bo‘lgandi.
Rekord daromad va siyosiy soyalar
Infantino yaqindagina FIFA tarixidagi eng daromadli Jahon chempionatini yakunladi. Tashkilot so‘nggi to‘rt yillikda taxminan 15 milliard dollar atrofida mablag‘ yig‘di, uning asosiy qismi aynan Shimoliy Amerikada o‘tkazilgan erkaklar turniridan tushdi. Bu raqamlar prezident uchun kuchli siyosiy kapital bo‘lishi kerak edi.
Ammo daromadlar fonida mojarolar ham ko‘paydi. Osmonga chiqqan chiptalar narxi muxlislar va ommaviy axborot vositalari tanqidiga sabab bo‘ldi. FIFAning Donald Trumpga “Tinchlik mukofoti” berish qarori ham keskin bahs-munozaralar keltirib chiqardi.
Yana bir shov-shuvli epizod: AQSh terma jamoasi hujumchisi Folarin Balogun olgan qizil kartochka. Trump va uning ma’muriyati FIFAdan bu qarorni qayta ko‘rib chiqishni so‘ragach, tashkilot diskvalifikatsiyani to‘xtatib qo‘ydi. Bu hodisa siyosat va futbol o‘rtasidagi chiziq qanchalik xira bo‘lib qolganini yana bir bor ko‘rsatdi.
Shunday fon ostida Jahon chempionati ulushlarini sotish rejasi ko‘plar uchun “ortiqcha qadam” bo‘lib ko‘rindi. Futbolning eng katta sahnasi tobora ko‘proq moliyaviy instrumentga aylanayotgani haqidagi qo‘rquv kuchaydi.
Uchunchi muddat oldidan larzaga tushgan rahbar
Infantino amaldagi muddatining yakuniga bir yil qolgan bir paytda uchinchi bor prezidentlikka nomzodini qo‘yishi kutilmoqda. U doimiy ravishda FIFA yig‘ayotgan milliardlar 211 a’zoga qayta taqsimlanishini ta’kidlab keladi. Bu esa unga ko‘plab kichik va o‘rta federatsiyalarning ovozini ta’minlab turadigan asosiy dalil.
Ammo bu safargi loyiha tashqi muxolifat bilan birga ichki qarshilikni ham yuzaga chiqardi. Endi savol boshqa: bu mag‘lubiyat uning hokimiyatini qanchalik zaiflashtiradi?
Infantino o‘z bayonotida yarashish tilini tanladi. U yaqin kunlar va haftalarda “o‘yinga qiziqish bildirgan barcha tomonlarni yana bir stol atrofida jamlash” niyatida ekanini aytdi. Uning maqsadi – futbolni butun dunyoda, ayniqsa ko‘proq yordamga muhtoj mamlakatlarda rivojlantirish.
Ammo bugungi manzara aniq: Jahon chempionati ustidan nazorat uchun kurash endi faqat maydonda emas, FIFA ichidagi kabinetlarda ham davom etadi. Va bu kurashda Gianni Infantino ilk bor shunchalik ochiqcha mag‘lubiyatni tatib ko‘rdi. Endi esa saylovga qadar u yana bir bor futbol olamining ishonchini qayta yutib ololadimi, degan savol kun tartibiga chiqdi.
