FIFA xususiy kapital rejasi: qarshilik kuchaymoqda
Futbol olamida so‘nggi kunlarda maydon markazida na to‘p, na hakam hushtagi turibdi. E’tiborning barchasi FIFA va uning xususiy sarmoya jalb etish bo‘yicha bahsli rejalariga qaratildi. Tashkilot ichida pishayotgan bu g‘oya global darajada qarshilik uyg‘otdi, endi esa unga sobiq prezident ham ochiqdan-ochiq hujum qilyapti.
Sepp Blatter, 1998 yildan 2015 yilgacha FIFA’ni boshqargan inson, ijtimoiy tarmoqlarda pozitsiyasini aniq qilib qo‘ydi. Uningcha, tashkilotning yo‘nalishi keskin noto‘g‘ri tomonga burilmoqda.
Blatter shunday yozdi: “The FIFA is not a private equity fund. It is an association with statutes, regulations and a fiduciary responsibility to protect the global game. If you sell football's crown jewels to private investors, you also sell part of the game – especially its soul. Money matters, but it must never become everything.”
Qisqa, ammo og‘ir gaplar. Futbolning “ruhi” haqida gap ketganda, bu faqat romantika emas — bu siyosat, boshqaruv va kuch balansi haqida.
FIFA Forward Enterprise: bahs markazidagi tuzilma
Bahsga sabab bo‘lgan loyiha 28 iyul kuni e’lon qilindi. Reja oddiy ko‘rinadi, lekin oqibatlari murakkab: FIFA tarkibida FIFA Forward Enterprise (FFE) nomli yangi sho‘ba korxona tuzilishi ko‘zda tutilgan.
FFE nima qiladi?
U dunyoning eng daromadli futbol mahsulotlari ustidan nazoratni qo‘lga oladi. Gap, avvalo, Jahon chempionati va boshqa yirik turnirlar haqida ketmoqda. FFE tijorat va tadbirlarni o‘tkazish bilan bog‘liq deyarli barcha yo‘nalishlarni boshqarishi rejalashtirilgan: teletranslyatsiya huquqlari, homiylik bitimlari, chiptalar savdosi, litsenziya va brending kelishuvlari.
Amaldagi prezident Gianni Infantino bu tashabbusni “a golden opportunity to turbocharge the development of the game globally” deya ta’rifladi. Uning tasavvurida bu model milliy assotsiatsiyalarni moliyaviy jihatdan kuchaytirishi, infratuzilmani tezroq rivojlantirishi kerak.
Ammo futbol siyosatida pul va nazorat bir-biridan ajralmaydi. Aynan shu yerda qarama-qarshilik portladi.
UEFA zarbasi: boykot tahdidi
Reja jamoatchilikka chiqqanidan ko‘p o‘tmay, Yevropa futbolining markazi bo‘lgan UEFA chiziqni aniq chizib berdi. Tashkilot payshanba kuni keskin bayonot bilan chiqdi: taklif bekor qilinmaguncha barcha FIFA musobaqalarini boykot qilishga tayyorligini e’lon qildi. Hatto Jahon chempionati ham bundan mustasno emas.
Bu oddiy ogohlantirish emas, bu global futbol siyosatidagi eng og‘ir kartalardan biri. Jahon chempionatining sportiy va tijoriy og‘irligi katta qismi Yevropa terma jamoalari va yulduzlariga tayangan bir paytda, UEFA’ning bu pozitsiyasi FIFA uchun bevosita bosimdir.
Shu bilan hammasi tugamadi. Qarshilik geografiyasi tez kengaydi.
O‘sha kunning o‘zida Shimoliy va Markaziy Amerika hamda Karib havzasi futbolini birlashtiruvchi Concacaf ham o‘z pozitsiyasini bildirdi: ular bu taklifni qo‘llab-quvvatlamasligini ma’lum qildi.
Bir kun o‘tib, juma kuni Osiyo futbolining yuragi bo‘lgan Asian Football Confederation ham so‘zga chiqdi. Ular UEFA va Concacaf bilan birdamlikda ekanini, rejaga qarshi ekanini ochiq bildirdi.
Natijada, uchta yirik konfederatsiya — Yevropa, Shimoliy va Markaziy Amerika hamda Osiyo — bir frontga birlashdi. Bu esa FIFA ichidagi siyosiy vaziyatni keskinlashtirdi.
FIFA o‘zini himoya qiladi
Bosim ortar ekan, FIFA sukut saqlamadi. Payshanba kuni tarqatilgan rasmiy bayonotda tashkilot taklif ataylab noto‘g‘ri talqin qilinayotganini ta’kidladi.
Bayonotda shunday deyiladi: “FFE has been proposed solely to ensure that all FIFA Member Associations (MAs) have the opportunity to take meaningful ownership of the commercial opportunity of football in their respective countries, and that this does not come at the cost of either the spirit or the governance of FIFA or football itself.”
Yana bir qat’iy jumla: “Nobody is selling football. This is not something FIFA would ever entertain.”
Rasmiy pozitsiya aniq: ular futbolni sotish niyatini rad etmoqda, FFE’ni esa a’zo assotsiatsiyalar uchun tijoriy imkoniyatlarni oshiruvchi vosita sifatida ko‘rsatmoqda. Ammo tanqidchilarni bu so‘zlar hozircha ishontirgani yo‘q.
Blatterning “futbolning toj zargarlik buyumlari” haqidagi ogohlantirishi, UEFA’ning boykot bilan tahdidi va boshqa konfederatsiyalarning birdamligi fonida savol yana o‘rtada turibdi: bu loyiha futbolni yangi iqtisodiy bosqichga olib chiqadimi yoki o‘yinning ruhini xususiy kapital bilan savdoga qo‘yish yo‘lidagi eng xavfli qadamga aylanadimi?
Javobni esa endi faqat FIFA kongresslari emas, balki global futbol hamjamiyatining bosimi va siyosiy irodasi belgilaydi.
