FIFA tijoriy reja bo‘yicha Infantino chekinadi
FIFA rahbariyatidagi eng bahsli loyihalardan biri rasman to‘xtatildi. Prezident Gianni Infantino shanba tongida e’lon qilgan bayonotida tashkilot musobaqalarining tijoriy va operatsion boshqaruvini alohida kompaniyaga topshirish, undan ulush sotish rejasini endi davom ettirmasligini ma’lum qildi.
Bu faqat texnik qaror emas. Bu – global futbol siyosatidagi ochiqchasiga mag‘lubiyat.
Uch konfederatsiya bosimi va bo‘hton emas, bo‘ykot tahdidi
Rejaning yuragi – FIFA Forward Enterprise (FFE) deb nomlangan yangi tuzilma edi. U erkaklar va ayollar Jahon chempionatlari hamda boshqa yirik turnirlarning tijoriy huquqlari va operatsion boshqaruvini o‘z qo‘liga olishi kerak edi. Eng bahsli nuqta esa: ushbu kompaniyaning 20 foiz ulushini xususiy investorlarga sotish rejasi.
Yevropaning UEFA tashkiloti bu tashabbusga javoban keskin pozitsiya tanladi. Unga a’zo mamlakatlar FIFA musobaqalarini bo‘ykot qilishga tayyorligini bildirganidan so‘ng, loyiha atrofidagi siyosiy harorat keskin oshdi.
Yolg‘iz UEFA emas. Shimoliy va Markaziy Amerika hamda Karib havzasi mamlakatlarini birlashtiruvchi CONCACAF ham rejani rad etdi. Osiyo Futbol Konfederatsiyasi esa FIFA boshqaruv modeli va qaror qabul qilish tartibini “zudlik bilan qayta ko‘rib chiqish”ni talab qilib chiqdi. Janubiy Amerika konfederatsiyasi CONMEBOL esa rasmiy ravishda “qo‘shimcha ma’lumot va izohlar” so‘ragan holda, ishonchsizlik kayfiyatini yashirmadi.
Bir so‘z bilan aytganda, Infantino loyihasi dunyo bo‘ylab futbol elitasini birlashtirmadi – aksincha, chizig‘ini bo‘lib tashladi.
Infantino chekinishni tan oldi
Infantino bayonotida FIFA Forward Enterprise g‘oyasini aslida a’zo assotsiatsiyalarni, ayniqsa yordamga eng ko‘p muhtoj mamlakatlarni yanada kuchliroq qo‘llab-quvvatlash vositasi sifatida ko‘rganini ta’kidladi. U loyihani faqat a’zo assotsiatsiyalarning ko‘pchilik qo‘llovi bo‘lgandagina amalga oshirishni rejalashtirganini eslatdi.
Ammo futbol siyosati qog‘ozdagi rejalar emas, kayfiyatlar bilan boshqariladi.
Infantino: a’zo assotsiatsiyalar, FIFA Kengashi, konfederatsiyalar va boshqa manfaatdor tomonlarning fikrlarini tinglagach, loyiha “chuqur bo‘linishlar” keltirib chiqarganini tan oldi. Shunday bo‘linishlar-ki, ularning o‘zi dastlab qo‘yilgan maqsad – futbolni birlashtirish va rivojlantirish – bilan mutlaqo zid ko‘rinish oldi.
Shu bois u aniq gapni aytdi: bu taklif endi oldinga siljiydi, degan gap yo‘q.
Ichki qarshilik: iste’foga ketgan maslahatchi va keskin baho
Loyiha nafaqat konfederatsiyalarni, balki FIFA ichini ham larzaga soldi. Prezidentning yaqin maslahatchilaridan biri bo‘lgan Carlos Cordeiro reja ortidan iste’foga chiqdi. Bu – ichki qarama-qarshilik darajasini ko‘rsatadigan muhim ishora.
Yana bir yuqori lavozimli amaldor, bosh operatsion direktor Kevin Lamour esa Associated Press orqali tarqatilgan bayonotida bu tashabbusni “bitta odamning loyihasi” deb atadi. Futbol diplomatiyasi odatda yumshoq iboralarni yoqtiradi, lekin bu safar ibora aniq va og‘ir bo‘ldi.
Bu fikrlar FIFA ichidagi ishonch inqirozi darajasini ochib berdi: hamma ham bu reja ortida jamoaviy qaror turibdi, deb hisoblamagan.
Xususiy kapital soyasi: Thrive Eternal savoli
FIFA Forward Enterprise rejasining eng nozik nuqtasi – xususiy investor masalasi edi. Reja bo‘yicha 20 foizlik ulushni sotib olish uchun asosiy nomzod sifatida Joshua Kushner asos solgan Thrive Eternal ko‘rsatilgan edi. Joshua – AQSh prezidenti Donald Trump’ning kuyovi Jared Kushnerning ukasi.
Thrive Eternal hozircha bu masala yuzasidan izoh berishdan bosh tortib kelmoqda. Siyosat, katta pul va futbol bir nuqtada to‘qnash kelgan pallada sukut yanada ko‘proq savol tug‘diradi.
AQSh prezidenti esa juma kuni bu taklif bo‘yicha Gianni Infantino bilan gaplashmaganini aytdi. Lekin global futbol hamjamiyati uchun bu gapdan ko‘ra savol muhimroq: FIFA tijoriy mustaqilligi qaerda tugaydi va xususiy kapitalning ta’siri qayerdan boshlanadi?
“Birlashtirish” shiori va bo‘lingan futbol xaritasi
Infantino o‘z bayonotida yana bir bor FIFA maqsadini eslatdi: “Bizning maqsadimiz har doim – va bundan keyin ham – birlashtirish va yaxshilash bo‘ladi”, dedi u.
Ammo aynan shu shior ostida ilgari surilgan loyiha futbol xaritasini bo‘lib yubordi. UEFA bo‘ykot tahdidi bilan chiqqan, CONCACAF rad etgan, Osiyo va Janubiy Amerika keskin savollar bergan sharoitda “birlashtirish” so‘zi qog‘ozda qolib ketdi.
Infantino endi keyingi kunlar va haftalarda barcha manfaatdor tomonlarni yana bir stol atrofida to‘plash niyatida ekanini bildirdi. Uning maqsadi – ayniqsa ko‘proq yordamga muhtoj mamlakatlarda futbolni o‘stirish bo‘yicha umumiy yo‘l topish.
Savol esa ochiq qoladi: bu orqaga chekinish FIFA uchun faqat bir muvaffaqiyatsiz loyiha yakunimi yoki global futbol boshqaruvida butunlay yangi kuch muvozanatining boshlanishimi?
