FIFA ichidagi kuchlar muvozanati: Infantino, Ceferin va Montagliani o'rtasidagi siyosiy raqobat
JENEVA — Jahon futboli siyosiy sahnasida navbatdagi katta to‘lqin ko‘tarildi. FIFA vitse-prezidentlari Aleksander Ceferin va Victor Montagliani tashkilot prezidenti Gianni Infantino ustiga ochiq bosimni kuchaytirib, a’zolarga 10 million dollardan tarqatish taklifini ilgari surdi va shu bilan birga uning hokimiyatini larzaga keltiradigan hujumni boshladi.
Gap bitta raqam atrofida emas. Gap hokimiyat, nazorat va jahon futboli kelajagi ustidan kim hukmron bo‘lishida.
6 milliardlik zaxira va 2,1 milliardlik “bir martalik” zarba
Ceferin va Montagliani imzolagan maktubda aytilishicha, so‘nggi Jahon chempionatidan keyin FIFA kassasida taxminan 6 milliard dollarlik naqd zaxira to‘planishi kerak. Ularning fikricha, bu 211 a’zo federatsiyaga 10 million dollardan “bir martalik ajratma” qilishga bemalol yetadi.
Bu — jami 2,1 milliard dollar.
Maktubda ta’kidlanishicha, bu to‘lovlar allaqachon va’da qilingan uzoq muddatli dasturlarni o‘zgartirmaydi. 2030 yilgacha har bir federatsiya uchun ko‘zda tutilgan 20 million dollarlik moliyaviy qo‘llab-quvvatlash “to‘liq hajmda, avvalgi majburiyatlar asosida” davom etishi kerak.
Yani, signal aniq: “Pul bo‘ladi, Infantino bo‘lsa ham, bo‘lmasa ham.”
Infantino rejasi yiqildi, endi uning o‘zi nishonda
Bu moliyaviy taklif tasodifiy emas. U bevosita Infantino ilgari surgan, endi esa muvaffaqiyatsiz tugagan rejaning aksi sifatida ko‘rinmoqda. U Jahon chempionatining tijoriy huquqlaridan ulushlarni xususiy investorlar guruhiga sotmoqchi bo‘lgandi. Bu loyihaning markazida Joshua Kushner boshchiligidagi sarmoya guruhi turgan.
Infantino bu orqali har bir federatsiyaga 20 million dollardan va’da qilgan edi. Endi esa UEFA va CONCACAF uning rejasiz ham pul topish mumkinligini ko‘rsatib, a’zolar ovozini o‘z tomoniga og‘dirishga urinmoqda.
Bu oddiy raqobat emas. Bu — mart oyida bo‘lib o‘tadigan FIFA prezidentlik saylovi oldidan ochiq siyosiy jang.
UEFA va CONCACAF Infantino’ni aynan shu saylovgacha yoki saylov jarayonida lavozimidan chetlashtirishni ko‘zlamoqda. Ular yozda matbuotga sizdirilgan xususiy kapital rejasi ortidan yuzaga kelgan global norozilik to‘lqinini o‘z foydasiga burishga harakat qilmoqda.
Oq Uyga yo‘l olgan prezident va siyosiy aloqalar
Infantino so‘nggi yillarda siyosiy sahnada ham faol ko‘rinish berdi. U AQSh, Kanada va Meksikada o‘tgan Jahon chempionati oldidan AQSh prezidenti Donald Trump bilan yaqin aloqalar o‘rnatdi, Oq Uyga tez-tez tashrif buyurdi.
Xususiy sarmoya rejasida ishtirok etgan Joshua Kushner esa Trump’ning kuyovi Jared Kushnerning ukasi. Shunday fon ortida Infantino’ning investorlar bilan yaqinlashuvi futbol siyosatida yanada ko‘proq savol tug‘dirdi.
Endi esa bu aloqalar unga yordam berish o‘rniga, o‘ziga qarshi ishlayotgandek.
Chetlatish uchun moliyaviy “kampaniya”
10 million dollarlik taklif kimlar uchun mo‘ljallangan? Aynan saylovda ovoz beradigan milliy federatsiyalar uchun.
Bu — aniq siyosiy signal. “Infantino sizlarga 20 million va’da qilgandi, lekin uning rejasi yiqildi. Biz esa sizga hech qanday xususiy sarmoyasiz, hozirning o‘zida 10 million bera olamiz”, degan mazmun yotibdi bu taklif ostida.
Maktubdagi ohang FIFA a’zolarini tinchlantirishga qaratilgan: pul oqimi Infantino shaxsiga bog‘liq emas, tashkilotning umumiy moliyaviy qudrati bunga yetadi, degan fikr uqtiriladi.
FIFA esa bu bo‘yicha izoh berish uchun so‘raldi, biroq hozircha javob yo‘q.
Tsyurixdagi hal qiluvchi uchrashuv oldidan bosim
Ceferin va Montagliani Infantino’dan 15 oktyabr kuni Tsyurixda bo‘lib o‘tadigan uchrashuvga qadar FIFA moliyasini to‘liq va mustaqil tahlil qilishni talab qilmoqda. Ularning maqsadi — federatsiyalarga qancha mablag‘ni “mas’uliyat bilan” ajratish mumkinligini aniq raqamlar bilan ko‘rsatish.
Bu uchrashuv — Infantino raislik qiladigan FIFA Council yig‘ilishidan oldingi asosiy sahna. Aynan shu Kengash yig‘ilishi yoz oxirida matbuot orqali oshkor bo‘lgan, xufyona tayyorlangan xususiy kapital rejasi ortidan ilk marta o‘tkaziladi.
Ceferin va Montagliani maktub oxirida yana bir muhim nuqtani qayd etadi: ular qolgan to‘rt konfederatsiya prezidentlarini ham ushbu taklifni qo‘llab-quvvatlashga chaqirmoqchi.
Ya’ni, bu endi faqat Yevropa va Shimoliy Amerikaga xos ichki norozilik emas, global frontga aylanishi mumkin bo‘lgan harakat.
Konfederatsiyalar bo‘linishi: kim qaysi tomonda?
So‘nggi haftalarda Asian Football Confederation ham Infantino’ni ochiq tanqid qila boshladi. Janubiy Amerika va Afrika futbol tashkilotlari esa hozircha uni qo‘llab-quvvatlab turibdi.
Infantino o‘tgan oy Karib havzasidagi CONCACAF a’zolariga shaxsan uchrashish uchun safar qildi. Montagliani undan bu hududga bormaslikni so‘raganiga qaramay, FIFA prezidenti bu mintaqada o‘z ta’sirini mustahkamlashga urinayotganini yashirmadi.
Jahon futboli xaritasi bo‘ylab ittifoqlar chizig‘i tobora aniqroq ko‘rinib bormoqda.
Saylov taqvimi va Rabatdagi hal qiluvchi kun
FIFA prezidentlik poygasiga nomzod ko‘rsatish uchun so‘nggi muddat — 18 noyabr. To‘rt oy o‘tib, Marokash poytaxti Rabatda yakuniy ovoz berish bo‘lib o‘tadi. Marokash — Infantino’ning muhim siyosiy ittifoqchilaridan biri, 2030 yilgi Jahon chempionati mezbonlaridan sifatida UEFA a’zolari bo‘lgan Ispaniya va Portugaliya bilan birga qatnashadi.
Shimoliy Amerikada o‘tgan muvaffaqiyatli va daromadli Jahon chempionatidan so‘ng Infantino 2031 yilgacha bo‘lgan to‘rtinchi va so‘nggi muddatga deyarli raqibsiz qayta saylanadigandek ko‘ringandi. Xususiy sarmoya bo‘yicha mojaro bu ssenariyni ostin-ustin qildi.
Hozircha unga qarshi kim nomzod bo‘lib chiqishi mavhumligicha qolmoqda. Yevropa futbol rahbarlari FIFA Council yig‘ilishidan oldin UEFA tashabbusi bilan o‘tkaziladigan uchrashuvda shu masalani yopiq eshiklar ortida muhokama qilishi kutilmoqda.
Taxminlar bir necha ism atrofida aylanadi: Kanadadan Montagliani yoki Paris Saint-Germain prezidenti, Qatarlik Nasser al-Khelaifi. U Qatarning hukumatdagi yuqori lavozimli arbobi, UEFA ijroqo‘mitasi a’zosi. Biroq hozircha ularning hech biri Infantino’ga qarshi ochiq kurashga tayyorligini aytganicha yo‘q. Qolaversa, Qatar futbol federatsiyasi hamon Infantino’ni ochiq qo‘llab-quvvatlab kelmoqda.
AQSh sudlarida yangi front: UEFA zarbasi
Yevropa tomoni kurashni faqat siyosiy maydonda emas, huquqiy frontda ham davom ettirmoqda. UEFA Nyu-Yorkdagi va Florida shtatidagi sudlardan mos ravishda Joshua Kushner’ning sarmoya kompaniyasi hamda FIFA’dan hujjatlar va yozishmalarni ochishni so‘rab murojaat qildi.
Gap 20 milliard dollarlik tijoriy loyiha — FIFA Forward Enterprise (FFE) nomi ostida yuritilgan sxema atrofida bormoqda. UEFA bu hujjatlarni Shveytsariyada, FIFA joylashgan mamlakatda, Infantino’ga qarshi ehtimoliy jinoiy ish qo‘zg‘atish uchun zarur dalillar sifatida ko‘rmoqda. Ular moliyaviy mablag‘larni noto‘g‘ri boshqarish ehtimoli haqida gapirmoqda.
Bu esa mojaro darajasini yanada oshiradi: endi gap shunchaki siyosiy raqobat emas, balki ehtimoliy jinoiy javobgarlik haqida bormoqda.
Savol ochiq: kim oxirigacha yetib boradi?
Infantino hozircha rasmiy darajada mustahkam turibdi, lekin uning atrofidagi doira tobora torayib boryapti. Bir tomonda uni ochiq qo‘llab-quvvatlayotgan konfederatsiyalar, boshqa tomonda esa moliyaviy raqamlar, sud da’volari va siyosiy bosimni birlashtirgan keng front.
10 million dollarlik taklif, 6 milliard dollarlik zaxira, 20 milliard dollarlik bahsli loyiha — bularning barchasi bitta savol atrofida to‘planmoqda: Rabatdagi saylov kuniga qadar FIFA ichidagi kuchlar muvozanati qaysi tomonga og‘adi?
