Fifa o‘ziga ishonchni qaytaradi: Infantino va muammolar
Fifa o‘ziga o‘zi ishonch qaytganini e’lon qildi. Futbol olamiga esa bu xabarni tasdiqlash uchun faqat bitta manba qoldi: yana o‘sha Fifa.
Tashkilot “Rabat, Morocco shahrida o‘tkazilgan konstruktiv va ijobiy uchrashuv” haqida bayonot tarqatarkan, bir nozik haqiqat yana bir bor ko‘zga tashlandi: 211 a’zo assotsiatsiyalar tomonidan saylangan yagona rasmiy shaxs – prezidentning o‘zi. Aynan o‘sha prezident – Gianni Infantino – atrofida esa bugun dunyo futboli keskin ikkiga bo‘lingan: bir tomon uni ketishga chaqiryapti, boshqalar esa Fifa’ning o‘zi “Fifa Forward Enterprise proposal” deb atagan rejasiga ochiqchasiga qarshi chiqdi.
Bu loyiha endi rasman stol ustidan olib tashlandi. Shunday deyilgan, albatta, Fifa bayonotida. Tilda “Orwellona” ohang seziladigan bu matnga ko‘ra, endi yagona muammo – tashkilotga qarshi “hujumlar”.
Global sportni inqirozga bir odam olib kirdi. Infantino shunday bir g‘oyani o‘ylab topdiki, u nafaqat jamoatchilikka, hatto o‘z uyi ichiga ham to‘liq tushuntirilmadi: Fifa bosh operatsion direktori Kevin Lamour, global futbol rivojlanishi rahbari Arsene Wenger, konfederatsiyalar, klublar, milliy assotsiatsiyalar, futbolchilar, muxlislar – deyarli hech kim bilan. Bu beparvolikmi yoki butun futbolga qarshi tinimsiz “shturm” qilishga urinishmi – savol ochiq.
Shu fon’da Infantino va bosh kotib Mattias Grafstrom birgalikda xat chiqardi va unda hammasi joyiga tushganini, hamma tinchlanishi mumkinligini da’vo qildi. Ularning 19 so‘zdan iborat jumlasi butun kayfiyatni ochib beradi: “Fifa rahbariyati bugungi uchrashuv natijalari tashkilotga bo‘lgan ishonchni tiklashga yordam berishiga to‘liq ishonch bildiradi”.
Nega ishonmasin? Infantino hokimiyatda qolishni xohlaydi va bugungi kunda u futbolning eng bo‘luvchi shaxsimi yoki aksincha, turli manfaat va qarashlarga ega bo‘lgan ulkan auditoriyani o‘ziga qarshi birlashtirishga muvaffaq bo‘lgan yagona odammi – ko‘rinib turibdi.
“Qilingan xatolar tan olindi”, deyiladi xatda. Matnning qolgan qismi esa real vaziyat bilan keskin ziddiyatga kiradigan optimizmga to‘la.
“Fifa kengashi va Fifa a’zo assotsiatsiyalari o‘zlarini jarayondan chetda qolgandek his qilishlari maqsad bo‘lmagani borasida kelishuvga erishildi”, deyiladi eng yaqin “kechirim so‘rash”ga o‘xshagan jumlada. Agar maqsad bu bo‘lmagan bo‘lsa, unda nega ular chetga surildi?
Loyiha shu qadar maxfiy bo‘ldiki, xabardorlar doirasi deyarli Kushner oilasi a’zolari bilan cheklangandek taassurot qoldirdi. Reja bo‘yicha, ovoz berishda qo‘llab-quvvatlovchi assotsiatsiyalar Fifa’dan boshqalarga qaraganda ko‘proq mablag‘ olishi kerak edi. Bu esa ko‘pchilikka ochiqchasiga poraga teng mexanizm bo‘lib tuyuldi. Infantino xatida esa bu so‘z, tabiiyki, uchramaydi.
Baribir, u endi bunday sirli sxemalar takrorlanmasligiga va “ko‘rib chiqish” o‘tkazilishiga va’da berdi. Faqat bu ko‘rib chiqishni ham, taxmin qilish qiyin emas, aynan Infantino qanotiga mansub rahbarlar olib boradi va xulosalar ham kerakli yo‘nalishda shakllantiriladi.
Bu fikrning o‘zi ham, albatta, Infantino va Fifa “yaxshi nomi”ga qarshi adolatsiz hujum sifatida talqin qilinishi mumkin. 56 yoshli prezidentning ijtimoiy tarmoqlardagi xafsalasi pir bo‘lgan postlarida ko‘rinib turgan o‘ta sezgirlik endi butun tashkilot kayfiyatiga aylanib ulgurgan.
“Fifa endi o‘zining halolligi, yaxshi boshqaruvi va protsessual adolatiga qaratilgan har qanday hujumlarga chiday olmaydi va o‘z nomi hamda obro‘sini himoya qilish uchun zarur bo‘lgan barcha choralarni ko‘radi”, deyiladi eng hayratomuz jumlalardan birida. Tasodifmi yoki yo‘qmi – lekin Donald Trump ham o‘zini doimo “adolatsiz hujumlar qurboni” sifatida ko‘rsatadi. Endi Fifa ham xuddi shunday rolni tanladi.
Aslida esa bu obro‘ni saqlab qolish uchun kechikkan chora. Infantino davrida tashkilot allaqachon botqoqqa botgan: Cristiano Ronaldo va Folarin Balogun bo‘yicha diskvalifikatsiyalarni bekor qilish, Lionel Messi o‘ynaydigan Inter Miami’ni Club World Cup turniriga olib kirish uchun qoidalarni cho‘zib-buzish, Somali hakami Omar Artan’ning AQShga kirishiga taqiq qo‘yilishiga ko‘z yumish, Trump bilan yaqin aloqalar, keyin esa noqonuniy urush boshlagan odamga “tinchlik mukofoti” yaratish va topshirish – bularning bari Fifa nomini yuvib bo‘lmas darajada iflosladi.
Fifa ochko‘zlik timsoliga aylandi. AQShda oddiy muxlislar osmonu falakka chiqqan chiptalar narxi uchun aynan Fifa’ni aybladi. Tashkilot neytral hakam bo‘lishi kerak edi, lekin Trump ma’muriyatiga berilgan imtiyozlar, Oq uy kayfiyatiga mos qarorlar bu niqobni yirtib tashladi. Ular global o‘yin manfaatini himoya qilayotganini da’vo qildi, lekin Jahon chempionatini sotib yuborish strategiyasi ko‘rsatdiki, bu ishni dunyo futbolining katta qismi hatto bilmay qolishi kerak edi.
Agar Fifa chindan ham obro‘sini tiklamoqchi bo‘lsa, unga ochiq haqiqat va yangi rahbariyat kerak. Infantino dunyosidan kelgan so‘ngi xabar esa ikkalasidan ham asar ham ko‘rsatmayapti. Savol esa shunday: bu futbolni qanchaga tushadi?
