FIFA Jahon chempionati ulushini sotish rejasini bekor qildi
Jahon futboli siyosatida kamdan-kam hollarda shunchalik keskin burilish bo‘ladi. FIFA prezidenti Gianni Infantino esa aynan shunday burilishni e’lon qildi: Jahon chempionatini boshqaradigan yangi tuzilma ulushini xususiy investorlarga sotish rejasi rasman bekor qilindi.
Bu nafaqat moliyaviy loyiha mag‘lubiyati. Bu – futbol olamining FIFAga ochiq qarshilik ko‘rsatib, chizilgan chiziqdan o‘tishga ruxsat bermagan lahzasi.
4,2 milliard dollarlik rejaga qarshi qo‘zg‘olon
FIFA rejasi sodda, ammo bahsli edi: Jahon chempionati va boshqa FIFA musobaqalarini yuritadigan yangi tijoriy bo‘linma tuzish, so‘ng uning qariyb 20 foiz ulushini sotish. Maqsad – taxminan 4,2 milliard AQSh dollari miqdorida mablag‘ jalb qilish.
Rasmiy izohda bu pullar “global futbolni rivojlantirish” uchun kerakligi aytildi. A’zo assotsiatsiyalarga hatto aniq raqamlar bilan va’da berildi: Infantino ularni taklifni ma’qullashsa, har biriga 40 million dollardan tushishini yozma ravishda bildirdi.
Ammo bu raqamlar futbol siyosatidagi bo‘ronni to‘xtata olmadi. Aksincha, aynan shu raqamlar ham jamoatchilik nigohini yanada o‘tkirlashtirdi.
UEFAning ultimatumidan keyingi qulash
Reja oshkor bo‘lishi bilan qarshilik tezda kuchaydi. Avvaliga bu shubha edi. Keyin esa ochiq baykot tahdidiga aylandi.
UEFA 55 a’zo assotsiatsiyasi bilan birgalikda bir ovozdan qaror qabul qildi: taklif qaytarib olinmaguncha, barcha FIFA musobaqalarini boykot qilish. Ularning pozitsiyasi keskin edi – Jahon chempionati “investitsiya mahsuloti” sifatida ko‘rilmasligi kerak.
Shu bilan bir paytda Shimoliy va Markaziy Amerika hamda Karib havzasi futbolini birlashtiruvchi CONCACAF 41 a’zosi ham uchrashuvda reja rad etilganini ma’lum qildi. Oradan ko‘p o‘tmay, Osiyo Futbol Konfederatsiyasi ham bayonot berib, UEFA va CONCACAF bilan “hamjihatlikda” ekanini bildirdi.
Raqamlar juda aniq edi: UEFA, CONCACAF va AFC – jami 143 assotsiatsiya. Bu FIFA tarkibidagi 211 a’zodan ancha ko‘p bo‘lgan blok. Rejaning o‘tishi uchun esa aynan a’zolar ko‘pchiligi roziligi zarur edi. Shunday sharoitda loyiha amalda siyosiy jihatdan allaqachon yiqilgan edi.
Infantino orqaga qadam tashlaydi
Bosim cho‘qqiga chiqqan pallada Infantino yakshanba tongida bayonot bilan chiqdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, FIFA “hamma fikrlarni diqqat bilan tinglagan”, va loyiha “chuqur bo‘linishlar” keltirib chiqargani ayon bo‘lgan.
U maqsad har doim “birlashtirish va yaxshilash” bo‘lganini ta’kidladi va shuning uchun taklif endi davom ettirilmasligini bildirdi. Rasmiy ohang sokin, ammo mazmun aniq: FIFA chekinishga majbur bo‘ldi.
Tashkilot bu vaqtgacha o‘zini himoya qilib keldi, media loyihani noto‘g‘ri talqin qilayotganini aytdi, sotiladigan ulush faqat tijoriy faoliyatga tegishli ekani va futbolning o‘zi xavf ostida emasligini uqtirdi. Ammo futbol siyosatida iddaolardan ko‘ra ishonch muhimroq bo‘ladi. Ishonch esa bu safar yetishmadi.
Ichkaridagi isyon: iste’foga chiqayotgan maslahatchilar
Qarshilik faqat qit’a konfederatsiyalari bilan cheklanib qolmadi. FIFA ichida ham norozi ovozlar ko‘tarildi.
Infantino bosh maslahatchisi Carlos Cordeiro kutilmaganda darhol kuchga kiradigan iste’fosini e’lon qildi va rejani “futbol uchun yomon bitim” deb atadi. FIFA bosh operatsion direktori Kevin Lamour esa xodimlar “aldanganini” aytib, bu tashabbusni “bitta odam loyihasi” deb ta’rifladi.
Bu so‘zlar FIFA ichki tuzilmasida ham jiddiy darzlar paydo bo‘lganini ko‘rsatdi. Gap endi faqat tashqi tanqidda emas, balki rahbariyat ichidagi ishonch inqirozida ham edi.
Yangi Zelandiya ham yo‘q dedi
Futbol siyosatida ko‘pincha yirik kuch markazlari – Yevropa yoki Janubiy Amerika ovozi baland eshitiladi. Ammo bu safar boshqa qit’alardan ham qat’iy pozitsiyalar keldi.
Yangi Zelandiya Futbol assotsiatsiyasi ertalabdayoq ijtimoiy tarmoqlarda bayonot e’lon qilib, reja qo‘llab-quvvatlanmasligini ochiq aytdi. Ular hujjatda mustaqil boshqaruv, huquqiy va moliyaviy tahlil yetarli emasligini, shuning uchun masalani jiddiy baholashning imkoni bo‘lmaganini ta’kidladilar.
Ularning so‘zlariga ko‘ra, FIFA World Cup, FIFA Women’s World Cup va boshqa FIFA musobaqalari “global o‘yin cho‘qqisi” bo‘lib, ularni himoya qilish – butun futbol hamjamiyatining mas’uliyati.
Bu bayonot ham, UEFA ultimatumidan farqli ravishda, sokin ohangda bo‘lsa-da, mazmunan juda keskin edi.
FFE va Thrive Eternal atrofidagi savollar
FIFA rejasining markazida US$20 milliardlik yangi sho‘’ba korxona – FIFA Forward Enterprise (FFE) turardi. U Jahon chempionati va boshqa FIFA tadbirlarini tijoriy boshqarishi kerak edi.
Investorlar guruhi boshida esa Thrive Capital’ga qarashli Thrive Eternal jamg‘armasi turishi ko‘zda tutilgan edi. Bu fondni Joshua Kushner boshqaradi – u AQSh sobiq prezidenti Donald Trump’ning kuyovi Jared Kushnerning ukasi.
FIFA bu tuzilma orqali bozor mexanizmlaridan foydalanib, daromadni ko‘paytirishni maqsad qilganini aytdi. Ammo futbol hamjamiyati savolni boshqacha qo‘ydi: Jahon chempionati ruhini bozor mantig‘iga topshirish qanchalik xavfsiz?
Siyosiy bosim va kelajakdagi saylovlar
Bu mojaro Infantino uchun ayni noqulay paytga to‘g‘ri keldi. U 56 yoshda va kelasi yili qayta saylanish uchun kurashadi. Shu fonda Shimoliy Amerika futbol rahbari Victor Montagliani uning lavozimiga da’vogarlik qilishi mumkinligi haqida xabarlar tarqalgan.
FIFA ichidagi qarama-qarshiliklar fonida siyosiy raqobatning keskinlashishi kutilgan hol. Hatto Buyuk Britaniya Bosh vaziri Andy Burnham ham so‘z olib, Infantino “tashkilotni boshqarish uchun noto‘g‘ri odam” ekanini aytdi.
Bu kabi siyosiy bayonotlar odatda FIFA ichki ovoz berishlariga bevosita ta’sir qilmaydi. Ammo ular kayfiyatni o‘zgartiradi. Obro‘ va ishonch – aynan saylov arafasida eng muhim kapital.
Endi nima bo‘ladi?
Infantino bayonotida endi “o‘yinni birlashtirishga qiziqqan barcha tomonlarni” yaqin kunlar va haftalarda yana bir stol atrofida to‘plash niyatida ekanini aytdi. Uning ta’kidlashicha, asosiy maqsad – futbolni hamma joyda, ayniqsa ko‘proq yordamga muhtoj mamlakatlarda o‘stirish.
Savol esa ochiq qoladi: bu mojaro FIFA uchun og‘riqli, ammo foydali saboq bo‘ladimi yoki faqat bir loyihaning mag‘lubiyati sifatida tarixga yoziladimi?
Bir narsa aniq – Jahon chempionati atrofida futbol olami hali ham o‘z so‘zini ayta olishini ko‘rsatdi. Endi navbat FIFAda: tashkilot bu signaldan qanday xulosa chiqaradi?
