FIFA ichidagi bo‘ron: Lise Klaveness Infantino qarorini tanqid qildi
JENEVA — FIFA ichida allaqachon qaynab turgan keskinlik yakuniy chizig‘idan o‘tib ketdi. Tashkilot bosh operatsion direktori Kevin Lamourning lavozimdan olinishi nafaqat bir mansabdorning ketishi, balki butun tizimdagi boshqaruv madaniyatiga ochiq zarba sifatida qabul qilinmoqda.
Bu fikrni Norvegiya futbol federatsiyasi prezidenti Lise Klaveness ochiq aytdi. U FIFAning yuqori pog‘onasida bo‘layotgan voqealarga jim qarab turishni istamayapti.
20 milliard dollarlik reja va bir bayonotning narxi
Lamour dushanba kuni kechqurun ishdan bo‘shatildi. Bu — u Associated Press orqali Gianni Infantino tomonidan ilgari surilgan 20 milliard dollarlik xususiy kapital loyihasini tanqid qilganidan atigi 17 kun o‘tib sodir bo‘ldi.
Mazkur loyiha kelajakdagi Jahon chempionati daromadlarini Joshua Kushner boshchiligidagi investorlar guruhiga sotishni nazarda tutardi. Reja bo‘yicha 4,2 milliard dollarlik sarmoya evaziga FIFA tijorat bo‘linmasining 20 foiz ulushi berilishi, buning hisobidan esa 211 a’zo assotsiatsiyaning har biriga 20 million dollardan taklif qilinishi ko‘zda tutilgan edi.
Bu federatsiyalar allaqachon FIFA’ning egasi hisoblanadi. Tashkilotning o‘zi esa notijorat maqomida bo‘lsa-da, ko‘p milliard dollarlik zaxiraga ega. Shunga qaramay, ularga sentabr o‘rtalarigacha ushbu taklifni qabul qilish yoki rad etish uchun muddat belgilangan edi.
Lamour 31 iyul kuni bergan bayonotida FIFA xodimlari Infantino tomonidan ochiqlik yetishmagani sabab “aldanganini” aytib, ularning “mensimaslik va qo‘rqitishdan yaxshiroq munosabatga loyiq” ekanini ta’kidladi. U futbol rahbarlarini “to‘g‘ri qarorlar qabul qilishga” chaqirdi va shunday yakunladi: agar bu uning ishidan ayrilishiga olib kelsa, “buni tushunishini va hurmat qilishini”, hech bo‘lmaganda “kechasi tinch uxlay olishini” yozdi.
Natija ko‘p kuttirmadi. U ketdi. Ammo qanday shaklda?
“Bu iste’fo emas, bu — haydash”
“Bu iste’fo emas, bu haydash holati,” — dedi Lise Klaveness telefon orqali bergan intervyusida. U buni FIFA bosh kotibi Mattias Grafström tomonidan rasmiylashtirilgan, ammo “prezident bosimi ostida” amalga oshirilgan qaror sifatida ko‘rsatdi.
Klaveness Lamourni “futbolda uchratgan eng yaxshi administrator” deb atadi va uning chetlatilishini FIFA ichida “qo‘rquv orqali boshqaruv” sifatida talqin qildi.
“Endi u tashlab yuborildi va biz go‘yoki shunchaki oldinga yurishimiz kerak. Bu qabul qilib bo‘lmaydigan holat, bu — qo‘rquv orqali boshqarish,” — dedi u.
U faqat o‘z noroziligini bildirish bilan cheklanib qolmadi. U FIFA rahbariyati va ma’muriyatini futbol manfaatlariga zid bo‘lgan buyruqlarga bo‘ysunmaslikka ochiq chaqirdi, ayniqsa Grafström nomini alohida tilga oldi.
Infantino uchun xavfli burilish
Lamour — Gianni Infantino uchun oddiy hamkasb emas edi. Ular 2007–2015 yillar oralig‘ida UEFA’da birga ishlagan, so‘ngra 2016 yilda Infantino FIFA prezidenti bo‘lishi uchun olib borilgan saylov kampaniyasi jamoasida yonma-yon turgan. Ikki yil avval esa Lamour UEFA’dan FIFA’ga o‘tib, Tsyurixdagi ko‘plab operatsion jarayonlarni boshqarishni o‘z zimmasiga olgan.
Global futbol siyosatining ko‘pincha xira ko‘rinadigan kulislarida Lamour ishonchli, “toza qo‘l” sifatida ko‘rilardi. Shuning uchun uning Infantino rahbarligiga nisbatan keskin tanqidlari FIFA prezidentini yanada chuqurroq inqirozga tortib ketdi.
Yashirincha ishlab chiqilgan “FIFA Forward Enterprise” loyihasi UEFA, Osiyo futbol konfederatsiyasi va Shimoliy va Markaziy Amerika hamda Karib havzasi mintaqasi tashkiloti CONCACAF tomonidan keskin qarshilikka uchradi. Futbol siyosatidagi katta bloklarning birdaniga norozi bo‘lishi — bu oddiy texnik bahs emas, balki hokimiyat uchun kurashning ochiq ko‘rinishi.
Klavenessning fikricha, aynan Lamourning bayonoti bu loyihani “o‘ldirgan”. “U aytishi kerak bo‘lgan narsani aytdi. Juda muhim edi — kimdir ichkaridan bizga bu hikoyani aytib berishi, shunda biz bu FIFA emas, balki bitta odamning loyihasi ekanini bilardik,” — dedi u.
Rabotdagi uchrashuv va “qo‘rquv muhiti”
Infantino 5 avgust kuni Marokashning Rabot shahrida yuqori rahbariyat bilan uchrashuv chaqirdi. Lamour bu majlisga taklif qilinmadi. Uchrashuvdan so‘ng FIFA rasmiy bayonot chiqarib, xatolar uchun uzr so‘radi va yig‘ilishda qatnashgan rahbarlar Infantino prezidentligini “to‘liq qo‘llab-quvvatlashlarini” tasdiqlagani haqida ma’lum qildi.
Klaveness bu uchrashuv haqida xabardor: “Biz Rabotda nimalar bo‘lganiga doir ma’lumotlarni oldik, bu qo‘rquv orqali boshqaruv ekanini bilamiz. Bu futbol manfaatlariga zid,” — dedi u.
Uning so‘zlariga ko‘ra, hozir FIFA ichida shunday muhit shakllanganki, ichkaridan chiqayotgan har qanday tanqid ishidan ayrilish xavfi bilan tenglashtirilmoqda. Lamour bunga jonli misol bo‘ldi.
FIFA esa qisqa, sovuqqon bayonot bilan cheklandi: tashkilot Lamourga “ikki yillik xizmatlari uchun minnatdorchilik bildirib, kelgusidagi faoliyatida omad tilaydi”.
Norvegiya ovozi va FIFA kelajagi
Lise Klaveness oddiy tanqidchi emas. U sobiq Norvegiya terma jamoasi futbolchisi, Oslo shahrida sudya, UEFA ijroiya qo‘mitasining saylangan a’zosi. Norvegiya futboli yillar davomida halollik va shaffof boshqaruv bo‘yicha o‘ziga xos “vijdon markazi” sifatida ko‘rilib kelinadi. Klaveness ana shu an’anani global maydonga olib chiqmoqda.
Uning so‘zlari FIFA ichidagi kuch markazlariga ochiq chaqiriq bo‘lib yangradi: buyruqlarni ko‘r-ko‘rona bajarish emas, futbolning o‘zi uchun mas’uliyatni tanlash vaqti kelgani aytilmoqda.
Infantino esa yaqinda bo‘lib o‘tadigan saylovlar sari ketyapti. Marokashda o‘tadigan kongressda u deyarli raqibsiz qayta saylanadi, degan tasavvur bor edi. Lekin 18 noyabr — nomzodlar uchun so‘nggi muddat yaqinlashar ekan, Lamourning haydalishi va Klavenessning ochiq chiqishi bu ssenariyni chindan ham o‘zgartira oladimi?
Savol ochiq qolmoqda. Javob esa FIFA devorlari ichida emas, balki butun dunyo futbol rahbarlarining jasoratiga bog‘liq bo‘lib boryapti.
