FIFA va EFC yangi kelishuvga qo‘l urdi: Klub jahon chempionati kengayadi
Futboldagi eng kuchli klublar uchun pul va qudrat maydoni bo‘lgan Klub jahon chempionati yana bir burilish arafasida. Fifa va yevropalik klublarning lobbi guruhi hisoblangan European Football Clubs (EFC) musobaqani birgalikda boshqarish uchun qo‘shma korxona tuzishga kelishib oldi. Bu kelishuv eng avvalo ingliz grandlari uchun eshiklarni kengroq ochishi kutilayotgan jarayonni tezlashtiradi.
84 millionlik signal: Chelsea yo‘l ochib berdi
O‘tgan yili ilk bor 32 jamoa ishtirok etgan kengaytirilgan turnirda chempion bo‘lgan Chelsea taxminan 84 million funt atrofida daromad ko‘rdi. Bu raqam Yevropaning boshqa gigantlari uchun aniq signal bo‘ldi: Klub jahon chempionati endi nafaqat nufuz, balki ulkan moliyaviy platforma.
Shundan keyin yirik klublar Fifa oldida bosimni oshirdi. Maqsad bitta – turnirni kengaytirish, unda qatnashish imkoniyatini ko‘proq klubga berish va, tabiiyki, o‘z ulushini oshirish. EFCning rasmiy tarzda jarayonga qo‘shilishi aynan shu bosimning institutsionallashgan ko‘rinishi.
Rejalar aniq: 2029 yilda bo‘lib o‘tadigan navbatdagi Klub jahon chempionati 48 jamoagacha kengayishi ehtimoli juda yuqori. Yangi qo‘shma korxona aynan shu yo‘nalishda ishlaydi.
Yevropaga ko‘proq kvota, Angliyaga ko‘proq ishtirokchi?
So‘nggi turnirda, o‘tgan yozda AQShda o‘tkazilgan musobaqada Yevropani atigi 12 klub himoya qildi. Janubiy Amerikadan 6, CONCACAF hududidan 5 jamoa kelgan bo‘lsa, dunyoning eng mashhur klublaridan ayrimlari umuman ishtirok eta olmadi.
Liverpool, Barcelona, Napoli – o‘sha paytda mos ravishda Angliya, Ispaniya va Italiya chempionlari – turnirni televizordan tomosha qilishga majbur bo‘ldi. Saralash tizimi qat’iy edi: so‘nggi to‘rt yil ichida Champions League g‘oliblari va Uefa koeffitsienti bo‘yicha eng yuqori 8 klub. Ustiga ustak, har bir mamlakatdan atigi ikki klubga ruxsat.
Endi esa aynan shu cheklov nishonga olingan. EFC ushbu limitni olib tashlashni istamoqda. Bu, ayniqsa, Angliya klublari uchun o‘ta muhim masala: hozirgi paytda Arsenal, Liverpool va Manchester City Uefa koeffitsienti bo‘yicha ilk sakkizlikda turibdi. Ikki klubdan ortig‘iga yo‘l ochilsa, Premier League vakillari soni keskin oshishi mumkin.
Tijorat maydoni: Yevropaning talabi – ko‘proq klub, ko‘proq pul
EFCning asosiy dalili sodda: ko‘proq yevropalik gigant – ko‘proq auditoriya, demak, ko‘proq tijorat daromadi. Fifa so‘nggi turnir uchun telehujjat huquqlarini sotishda qiynalgani sir emas. Global bozor kutilgancha tez yonmadi.
Oxir-oqibat 1 milliard dollarlik global TV shartnomasi tuzildi, ammo bu bitim Dazn uchun Saudiya Arabistoni hukumati qo‘llovidagi Surj Sports Investments tomonidan ajratilgan 1 milliard dollarlik sarmoya fonida yuzaga keldi. Ya’ni, musobaqaning tijorat modeli hali ham barqaror emas, unga yangi impuls kerak.
EFC aynan shu joyda o‘zini asosiy hamkor sifatida ko‘rsatmoqda. Tashkilot allaqachon Uefa bilan birgalikda UC3 qo‘shma korxonasini yuritadi, u Yevropa klublar musobaqalarining tijorat tomonini boshqaradi. Endi Fifa bilan bo‘ladigan yangi tuzilma ham xuddi shunga o‘xshash yo‘nalishda ishlashi kutilmoqda.
Nasser Al-Khelaifi va EFCning kuchayib borayotgan roli
EFCga Paris Saint-Germain prezidenti Nasser Al-Khelaifi raislik qiladi. Tashkilot 700 dan ortiq yevropalik klubni birlashtiradi, ularga qit’adagi deyarli barcha yirik grandlar kiradi. Yaqinda Real Madridning qaytishi bu blokni yanada og‘ir toifaga olib chiqdi.
Real Madrid besh yil davomida EFCdan chetlatilgan edi. Sabab ma’lum: Uefa bilan to‘qnash kelgan European Super League loyihasini faol targ‘ib qilgani uchun. O‘tgan yil fevralida klub ushbu loyihadan rasman voz kechdi va shundan so‘ng EFC safiga qayta qabul qilindi.
Fifa aynan EFCning Uefa nomidan olib borgan tijorat ishlari bilan qiziqmoqda. Champions League va boshqa klub turnirlari bo‘yicha media va homiylik daromadlari 2027 yildan keyingi to‘rt yillik siklda qariyb 25 foizga o‘sishi kutilmoqda. Bu raqamlar Fifa uchun kuchli dalil: EFC bilan hamkorlik musobaqani qog‘ozda emas, amalda ham kattalashtira oladi.
AQShdagi taranglik va yangi muvozanat
Kengaytirilgan Klub jahon chempionati ilk bor AQShda o‘tkazilganda, Fifa hamma narsani o‘zi boshqarishga urinib, EFC bilan sezilarli taranglikka sabab bo‘lgandi. Klublar ovozi eshitilmayotgandek tuyuldi, tashkilotchilar esa o‘z yo‘lidan qaytmadi.
Endi manzara o‘zgarmoqda. Qo‘shma korxona – bu Fifa va klublar o‘rtasida yangi muvozanat izlash demak. Yirik klublar endi nafaqat maydonda, balki boshqaruv xonasida ham o‘z o‘rnini mustahkamlashga urinmoqda.
740 million to‘langan, 185 million esa hanuz kutilmoqda
EFCning hozirgi asosiy vazifalaridan biri – o‘tgan yilgi turnirdan qolgan 185 million funtlik solidar to‘lovlarni qanday taqsimlash masalasini hal qilish. Bu pul butun dunyo bo‘ylab klublarga berilishi kerak edi. Hali ham berilmadi.
Nazariy jihatdan, agar bu summa teng taqsimlansa, har bir oliy liga klubiga taxminan 50 ming funt to‘g‘ri keladi. Raqam yirik grandlar uchun mayda ko‘rinishi mumkin, lekin ko‘plab kichik va o‘rta klublar uchun bu muhim nafas. Oradan 12 oy o‘tib, sabr tugayapti, norozilik esa oshib bormoqda.
Shu bilan birga, 740 million funtlik sovrin puli allaqachon egalariga yetib borgan. Chelsea taxminan 84 million funt olgani ma’lum. Ammo olti konfederatsiya hali ham solidar to‘lovlarni qanday bo‘lib berish bo‘yicha kelisha olmadi. Aynan shu tortishuv Fifa va EFC oldida turgan eng dolzarb amaliy sinovlardan biri bo‘lib turibdi.
2029 yil ufqda: 48 jamoalik gigantga aylanish arafasida
Solidar pul masalasi yopilishi bilanoq, e’tibor to‘liq 2029 yilgi Klub jahon chempionatiga o‘tadi. Savollar ko‘p: 48 jamoa – bu yakuniy modelmi yoki faqat oraliq bosqich? Yevropa nechta kvota oladi? Ikki klub cheklovi rasman bekor qilinadimi?
Bitta narsa aniq: Fifa va EFC o‘rtasidagi yangi ittifoq Klub jahon chempionatini hozirgidan ham kattaroq sahnaga olib chiqishga qaratilgan. Bu sahnada esa Premier League gigantlari, yevropalik grandlar va yangi bozorlardan kelayotgan klublar bir xil maqsad bilan maydonga tushadi – nafaqat kubok uchun, balki global futbol ierarxiyasida o‘z o‘rnini qayta belgilash uchun.
