Eron futbolining bo‘sh skamyalar statistikasi: muammolar va sabablari

Stadion skamyasiga o‘tirgan muxlis – futbolning jamiyat bilan aloqasini o‘lchaydigan eng halol mezon. Reytinglar bo‘rttirilishi, reklama kampaniyalari, balandparvoz bayonotlar aldashi mumkin. Lekin turniketdan o‘tgan odamni soxtalashtirib bo‘lmaydi. Tribunalarda qancha odam borligi, ko‘pincha jadvaldagi o‘rinlardan ham, millionlab riallik shartnomalardan ham balandroq gapiradi.

So‘nggi qariyb yigirma yil ichida Eronning Persian Gulf Pro League turniri shu mezondan yutqazib kelmoqda. Tehron, Tabriz, Bushehr, Anzali – bir paytlar mavsumning ilk turidayoq liq to‘ladigan stadionlar bugun yo xavfsizlik cheklovlari tufayli yopiq, yo chiptalar narxi ko‘tarilib, muxlis cho‘ntagiga sig‘may qolgan, yo bo‘lmasa, tom ma’noda o‘yinning o‘zi muxlisni qaytarib yuboradigan darajada sifatsizlashgan.

Savol aniq: bu yillar davomida nima o‘zgardiki, o‘n minglab odamlar tribunalarni tark etdi? Javobni muxlislarning o‘zi beradi – menejmentdagi korrupsiya, vositachilarning o‘ljaga aylangan bozori, siyosiy aralashuv va maydondagi o‘yin sifatining keskin tushib ketishi.

Yopiq eshiklar soyasida boshlangan mavsum

Yangi mavsum startidan haftalar oldin ham stadionlarga tomoshabin kiritilmasligi ehtimoli havoda osilib turgan edi. Gap faqat infratuzilmaning tayyor emasligida emasdi. Xavfsizlik idoralari xavotiri, katta yig‘inlardan cho‘chiyotgan hukumat kayfiyati – bularning bari muxlis uchun stadion eshigini eng katta savolga aylantirdi.

1-avgust kuni teleboshlovchi Peyman Yousefi davlat telekanalida achchiq kinoya bilan shunday degan edi: “Agar liga tomoshabinsiz o‘tkaziladigan bo‘lsa, o‘yinlarni PlayStation’da o‘tkazaveringlar.” Sport saytlar, jumladan Varzesh3 esa allaqachon bo‘sh yoki yarim bo‘sh tribunalar uchun auditoriyani tayyorlay boshlagan edi.

Oxir-oqibat liga to‘liq “yopiq” rejimda start olmadi. Birinchi turdagi to‘qqiz uchrashuvdan faqat Esteghlal Khuzestan – Aluminium Arak o‘yini tomoshabinsiz o‘tkazildi, qolgan sakkiz stadionda cheklangan sig‘imda bo‘lsa-da, muxlislarga ruxsat berildi. Lekin eshiklar ochilgani bilan, tribunalar to‘lmadi.

Birinchi tur: 9 o‘yin, atigi 51 mingga yaqin muxlis

14–15-avgust, 2026-yil. Raqamlar o‘zi uchun o‘zi gapiradi.

Tabrizdagi Yadegar-e Emam stadionida Tractor – Paykan uchrashuvi taxminan 20 ming muxlis yig‘di. Tractor 2:0 hisobida g‘alaba qozondi va shu bitta o‘yin butun tur bo‘yicha tomoshabinlarning deyarli 60 foizini o‘ziga tortdi.

Qolgan shaharlarda manzara bunday emasdi:

• Qazvin: Shams Azar – Persepolis o‘yiniga 8 mingga yaqin muxlis keldi. Natija – 2:0, mehmonlar foydasiga.
• Khorramabad: Kheybar – Fajr Sepasi uchrashuvini atigi 3 ming tomoshabin kuzatdi, hisob 1:1.
• Shahr-e Qods: Esteghlal – Mes Shahr-e Babak – 4:0, lekin tribunada taxminan 3 ming muxlis xolos.
• Yazd: Chadormalu – Sepahan o‘yinida 2,5 ming muxlis, natija 0:2.
• Abadan: Sanat Naft – Malavan uchrashuviga 2 mingga yaqin muxlis yig‘ildi.
• Isfahan: Zob Ahan – Foolad – 0:0, tribunada 1,5 mingdan ham kam odam.
• Sirjan: Gol Gohar – Nassaji – 1:0, stadionda atigi 800 muxlis.
• Ahvaz: Esteghlal Khuzestan – Aluminium Arak – butunlay yopiq eshiklar ortida, 0:2.

To‘qqiz o‘yinning umumiy tashrifi 51 mingdan past. O‘rtacha – har bir o‘yinga qariyb 5,5 ming muxlis. Agar Tabrizdagi bitta uchrashuvni bu hisobdan olib tashlasak, qolgan butun mamlakat bo‘yicha o‘rtacha raqam yanada og‘ir ko‘rinishga keladi.

O‘n olti yil ichida yo‘qolgan 61 ming muxlis

Bugungi raqamlarni tarix bilan yonma-yon qo‘ysak, pasayish darajasi yanada yaqqol ko‘rinadi.

• 2024–2025-yil, 1-tur: sakkiz o‘yinda jami 48 ming atrofida muxlis. Tomoshabinga ruxsat berilgan olti o‘yinda o‘rtacha 8 mingdan.
• 2022–2023-yil: chiptalash tizimidagi muammolar va shiorlar bo‘yicha xavotirlar sababli o‘yinlar yopiq eshiklar ortida.
• 2020–2022-yillar: COVID-19 cheklovlari tufayli tribunalar to‘liq yoki qisman bo‘sh.
• 2019–2020-yil, 1-tur: sakkiz o‘yinga taxminan 86 ming muxlis, o‘rtacha – har bir o‘yinga 10 mingdan ortiq.
• 2010–2011-yil, 1-tur: o‘sha paytda to‘qqiz o‘yinga jami 112 ming muxlis kelgan, o‘rtacha – 12,5 ming atrofida. Azadi stadionida Persepolis – Tractor uchrashuvini 45 ming muxlis, Tabrizda Shahrdari – Esteghlal o‘yinini 30 ming muxlis, Bushehrda 18 ming, Anzalida 10 ming muxlis kuzatgan.

2010-yil – 112 ming. 2026-yil – 51 mingdan kam. O‘n olti yil ichida birinchi tur tribunalaridan 61 ming muxlis “g‘oyib bo‘lgan”. O‘rtacha tashrif ikki baravardan ko‘proqqa qisqargan.

Bu endi oddiy statistik tebranish emas, tizimli qulashi.

Bo‘sh skamyalar ortidagi inqiroz

Pro League tribunalaridagi keskin pasayishni faqat “futbolga qiziqish so‘ndi” degan soddalashtirilgan gap bilan tushuntirib bo‘lmaydi. Muxlis avval stadionga kirishga ruxsat olishi kerak. So‘ng cho‘ntagiga qaraydi – chipta, yo‘l, ovqat, vaqt. Oxirida esa maydondagi o‘yin shu xarajatga arziydimi, degan savolga javob topadi.

Bugungi Eron futboli bu uch bosqichning har birida yiqilmoqda.

Intizomiy va xavfsizlik bo‘yicha taqiqlar, sig‘imni keskin cheklash, chiptalashdagi xatolar, ayollar uchun davom etayotgan to‘siqlar – muxlislarning katta qismini hali chipta sotib olishni o‘ylashga ulgurmasidan tribunadan chetlatadi.

Stadionga kirishga muvaffaq bo‘lganlar uchun ham yuk yengil emas. Hayot qimmatlashgan, transport xarajatlari oshgan, stadionlarning o‘zi esa ko‘pincha eng oddiy sharoitlardan ham mosuvo: toza hojatxona, ichimlik suvi, o‘rindiqlarning holati. Bir necha soatlik azob, ustiga-ustak maydonda sifatsiz o‘yin – bunday tajribadan keyin muxlis qaytib kelishga nima uchun majbur bo‘lishi kerak?

Mintaqa bilan solishtirish: ortda qolishning aniq manzarasi

Eronning bugungi raqamlari Osiyodagi tengdoshlari fonida yanada keskin ko‘rinadi.

Janubiy Koreya – K League 1, 2026-yil. Atigi olti ochilish o‘yiniga 77 880 dan ortiq muxlis. O‘rtacha – har bir uchrashuvga 13 ming atrofida.

Saudiya Arabistoni – Pro League, 2025–2026-yil. Ochilish turidagi o‘yinlar muntazam ravishda o‘n minglab muxlis yig‘adi. Bitta Al-Ahli – NEOM uchrashuvining o‘zi 40 438 tomoshabinni tortdi.

Eron esa 2010-yildagi o‘z rekordidan ham uzoqlashib ketdi: o‘sha paytda to‘qqiz o‘yinda 112 ming muxlis bor edi. O‘n olti yil o‘tib, xuddi shuncha o‘yinga 51 mingga ham yetmaydi. Pasayish – 54 foizdan ortiq.

Bu 61 ming “yo‘qolgan” muxlis – shunchaki bo‘sh o‘rindiqlar soni emas. Bu xavfsizlik siyosati tufayli chetlatilganlar, iqtisodiy qiyinchiliklar sabab chipta ololmayotganlar, infratuzilma va xizmatdan charchaganlar, korrupsiya va siyosiy aralashuvdan bezib, o‘z klublariga ishonchini yo‘qotganlar yig‘indisi.

Bo‘sh tribunalar – bu jim qarshilik. Savol esa keskin: Eron futboli bu jimlikni eshitadimi yoki yana bir mavsumni bo‘sh skamyalar bilan o‘tkazishga tayyormi?