Dunyo futboli finali: Messi va Mbappé raqobati
Dunyo yakshanba kuni bo‘lib o‘tadigan finalni kutar ekan, futbol atrofidagi shovqin-suron biroz boshqacha tus oldi. Maydondagi raqobat, siyosiy kulislar, murabbiylar kelajagi, hatto uchinchi o‘rin bahsining ma’nosi – hammasi bir-biriga chirmashib ketgan.
Markazda, albatta, ikki superyulduz bor: Kylian Mbappé va Lionel Messi. Ikkalasi ham Golden Boot poygasida gollar bo‘yicha tenglashib turibdi, biroq Messi bitta ko‘proq golli uzatma bilan jadval tepasida. Savol esa o‘tkir: finaldagi gol uchinchi o‘rin o‘yinidagidan qimmatroq bo‘lishi kerakmi? Turnir ruhiyati shuni talab qiladigandek, statistikalar esa baribir hammasini bir qatorda sanaydi.
Rodri – jarohatdan finalgacha bo‘lgan yo‘l
Bu mundialning eng yoqimli hikoyalaridan biri Rodri atrofida kechdi. ACL jarohatidan keyin u avvaliga o‘z tanasiga ishona olmay, asta-sekin o‘yin ritmini qayta topdi. Endi esa – turnirdagi eng to‘liq, eng yetuk yarim himoyachilardan biri sifatida tilga olinmoqda.
Shu bilan birga, uning Manchester City safidagi kelajagi borasida savollar ko‘paygan. U bu jahon chempionatida o‘zini shunchalik baland darajada ko‘rsatdiki, ko‘pchalar ich-ichidan: “Balki bu City uchun oxirgi mavsumi bo‘lgandir?” degan gumonga borayapti. Javob yaqin haftalarda ma’lum bo‘ladi, hozircha esa Rodri uchun faqat bitta maqsad bor – mundialni yakunigacha mukammal o‘ynab berish.
Fifa tepasida Infantino – to‘rtinchi muddat sari
Kulislar tomoni yanada keskin. Gianni Infantino yana bir muddatga Fifa prezidentligi sari bemalol yuribdi. 211 a’zodan 200 dan ortig‘i allaqachon uni qo‘llab-quvvatlovchi maktub yuborgan, faqat bir nechta uyushmalar, jumladan Germaniya kabi yirik federatsiya hali rasmiy pozitsiyasini bildirmagan.
Bularning bari Folarin Balogun atrofidagi diskvalifikatsiya mojarosi, Fifa boshqaruvidagi ishonch inqirozi fonida kechayotgani ayniqsa e’tiborni tortadi. Mel Brennanning “Futbol Sepp Blatterni ham, Jack Warnerni ham, Chuck Blazer’ni ham boshidan kechirdi. Gianni Infantino davridan ham o‘tib ketadi”, degan satrlari bugungi manzaraga juda mos tushmoqda.
Tuchel, Angliya va besh almashtirish davri
Angliya terma jamoasi lagerida esa hali ham postmortem tugagani yo‘q. Thomas Tuchel o‘z o‘rnida qoladigan bo‘ldi, garchi uning g‘alati, ko‘p bora tushunarsiz deb baholangan almashtirishlari jamoani turnirdan uchirishga sabab bo‘lgani aytilayotgan bo‘lsa ham.
Bir tomonda tanqidchilar: ular fikricha, agar har safar zaxiradan tushganlar o‘yinni o‘zgartirayotgan bo‘lsa, demak, boshlang‘ich tarkiblar doimiy ravishda ishlamayotgan bo‘lgan. Boshqa tomonda esa yangi futbol davri: beshta almashtirish sharoitida murabbiylar “finisher”larni ataylab keyinga qoldiradi, o‘yin rejasi uch bo‘limga bo‘linadi – boshlanish, o‘rtadagi moslashuv, yakuniy zarba.
Norvegiya bilan o‘yindagi qarorlar hatto himoyachilarini ham hayron qoldirgani aytilmoqda. Baribir Tuchelga ishonch saqlanib qoldi. Uchinchi o‘rin uchrashuvi esa uning uchun taktik tajriba maydonchasiga aylanishi mumkin: ikki darvozabonga ham birma-bir bo‘lim berish, Ollie Watkins va Ivan Toneyga keng vaqt ajratish, Kobbie Mainoo’ga ham maydonda o‘zini ko‘rsatish imkonini berish haqida gap ketmoqda.
Siyosat tribunada: Sanchez va Trump finalda
Finalga faqat futbol muxlislari kelmaydi. Ispaniya bosh vaziri Pedro Sanchez ham tribuna tomon yo‘l oladi – u o‘z mamlakatining Argentina bilan hal qiluvchi to‘qnashuvini stadiondan tomosha qiladi. Shundan so‘ng u rasmiy tashrif bilan Jazoirga uchib ketadi.
AQSh prezidenti Donald Trump ham yakshanba kuni finalni jonli ko‘rishni rejalashtirgan. Oq uy matbuot kotibi Karoline Leavitt bu turnirni “Amerikaning dunyoni eng katta sahnada qabul qila olish qobiliyatini namoyish etgan musobaqa” sifatida ta’rifladi. Futbol, siyosat, geosiyosiy ramzlar – hammasi bitta kechada jamlanadi.
Malvinalar, bannerlar va Fifa tekshiruvi
Final arafasida Argentina atrofida yana bir keskin mavzu paydo bo‘ldi. Angliyani yarim finalda mag‘lub etgach, argentinalik ayrim futbolchilar Malvina (Falkland) orollari borasidagi hududiy da’volarni targ‘ib qiluvchi banner bilan suratga tushgani e’tirozlarga sabab bo‘ldi.
Britaniya bosh vaziri Keir Starmer Fifa bu holatni tekshirishi kerakligini qo‘llab-quvvatlagan. Siyosiy shiorlar, milliy ramzlar, futbol maydoni – yana bir murakkab chiziq chizilib, Fifa undan qanday o‘tishini tanlashi kerak.
Argentina qalbi – Romero va Messi avlodi
Argentina ichida esa boshqa ohang. Jeff Rueter ta’riflaganidek, La Albiceleste libosini kiygan Cristian Romero go‘yoki boshqa odamga aylanadi: har bir qarich maydon uchun kurashadigan, har bir to‘qnashuvga oyog‘ini qo‘yadigan himoyachi. Lisandro Martínez bilan juftlikda u ko‘pincha raqib bilan Emiliano Martínez o‘rtasidagi so‘nggi to‘siq bo‘lib turibdi.
Bu safar ham markazda Messi turadi, albatta. Uning qarshisida esa yangi avlod ramzi – Lamine Yamal. Bir tomonda futbol tarixining eng buyuklaridan biri, boshqa tomonda esa endigina sahnaga chiqqan, lekin allaqachon butun Yevropani hayratga solgan yigit. Bunday dramatik qarama-qarshilikni ssenariy yozuvchilari ham o‘ylab topishi qiyin.
Klub futboli, Mourinho va Alexander-Arnoldning yangi roli
Jahon chempionati yakuniga yetar-yetmas, klub futboli ham o‘zini eslatyapti. Real Madrid yozda Jose Mourinho’ni qaytardi, endi esa Trent Alexander-Arnold uning qo‘l ostida yangi bosqichni boshlamoqda.
Uning o‘zi aytganidek, Mourinho bilan ishlash “zavq”, lekin ayni paytda juda talabchan jarayon. Tamoyillar qat’iy, intensivlik yuqori. Trentning Ispaniyadagi ilk mavsumi jarohatlar va tarkibdagi rotatsiyalar bilan o‘tgan bo‘lsa, Dani Carvajalning ketishi unga “birinchi raqamli” o‘ng qanot himoyachisi bo‘lish eshigini ochdi. Endi u sog‘lom, to‘liq tayyorgarlikdan o‘tmoqda va bu yil kuboklar uchun kurashda asosiy qurolga aylanishni maqsad qilgan.
Eski gazeta hididan tortib, Maltadagi dramatik penaltiyagacha
Futbol hikoyalari faqat yirik sahnalar bilan cheklanmaydi. 1966 yildagi bir matnni qayta o‘qish kifoya: Villa Parkdagi o‘sha kechada “yangi Argentina” haqida yozilgan satrlar bugungi jamoaga ham juda tanishdek eshitiladi – himoyaviy stereotiplarni chetga surib, ilk daqiqalardanoq hujumga tashlangan, markazda esa to‘xtovsiz Artime.
Yevropa saralashlarida kecha Maltada bo‘lib o‘tgan o‘yin ham kichik, ammo jonli voqea bo‘ldi. Farer orollari klubi NSÍ Runavík 94-daqiqada penalti urib, Hamrun Spartansni musobaqadan chiqarib yubordi. Qaror shu qadar bahsli bo‘lgani, politsiya maydonga aralashishga majbur bo‘ldi, hakam esa qizil kartochka ko‘rsatdi. Futbolning eng past pog‘onalari ham dramatik, ko‘ngilni larzaga soluvchi lahzalarsiz o‘tmaydi.
Ekran ortidagi xayrlashuvlar
Amerikada esa mundial bilan birga teletranslyatsiya yulduzlariga ham xayr aytilmoqda. Fox kanali tarkibidagi tanish yuzlar – Geoff Shreeves, Tom Rinaldi, gastronomik tajribalari bilan tanilgan Chef Nick, stadionlarda “tok urayotgandek” ko‘rinadigan Jameis Winston – barchasi bu turnirni o‘ziga xos shouga aylantirdi. Endi ular ham final bilan birga sahnadan tushadi.
Futbolsiz tunlar va keyingi manzil
Muxlislar orasida boshqa kayfiyat ham bor. Turnir tugashi bilan tun yarmigacha o‘tirishlar, erta tongda uyg‘onishlar, ishga uyqusiz borishlar ham yakunlanadi. Bir muxlis hazillashib, biologik soati endi moslashganini, endi esa ehtimol Janubiy Amerika ligalari yoki MLS tomonga ko‘proq qiziqishi kerak bo‘lishini yozdi. Futbol bo‘shliq qoldirmaydi, u faqat manzilini o‘zgartiradi.
Endi esa hamma nigoh bitta savolda jamlangan: bu finalda sahnani kim egallaydi – tajriba va merosmi, yoki yangi avlodning jazavali to‘lqinimi?
