Dunyo chempionatida hujumchilar: Messi, Mbappe, Haaland, Kane
Dunyo chempionati har doim o‘ziga xos, lekin bu safar bayramni aynan hujumchilar boshlab berdi. Bir hafta ichida to‘rtta yulduz maydonga chiqdi va turnir ohangini butunlay o‘zgartirib yubordi.
Go‘yoki biri gol urgan zahoti boshqasi javob qaytarishi shartdek edi. Shunday ham bo‘ldi.
To‘rt zarba, bir xulosa: bu turnir hujumchilarniki
Bayramni Paris St-Germain yulduzi Kylian Mbappe boshladi. U Senegal darvozasiga ikki marta zarba berib, Fransiyaning 3:1 hisobidagi g‘alabasiga yo‘l ochdi. Oradan ko‘p o‘tmay, Manchester City forvardi Erling Haaland Norvegiya safida Iroqni 4:1 hisobida taslim etib, dubl qayd etdi.
Keyin navbatni Lionel Messi oldi. Inter Miami hujumchisi Argentinaning ramzi bo‘lib ulgurgan, lekin u hali ham o‘sha eski Messi ekanini yana bir bor isbotladi: Jazoir darvozasiga uchta gol, 3:0 va sokin, sovuqqon tabassum. Kun yakunini esa Bayern Munich hujumchisi Harry Kane bezadi – u Angliyaning Xorvatiyaga qarshi 4:2 hisobidagi g‘alabasida dubl muallifi bo‘ldi.
Bir savol o‘z-o‘zidan tug‘iladi: bu turnir yulduz hujumchilar chempionati bo‘lib qoladimi? Va eng muhimi – ularga qarshi qanday himoyalanish mumkin?
To‘rtta butunlay boshqa tipdagi hujumchi. Uslublari turlicha, samaradorligi esa deyarli bir xil. Sobiq Everton va Wales himoyachisi Ashley Williams BBC Sport bilan suhbatda aynan shu savolga javob berdi.
Messi – 39 yosh, lekin hamon bosh og‘rig‘i
Keyingi o‘yin: Austria, dushanba 18:00 BST
Messi chorshanba kuni 39 yoshni qarshi oladi. Lekin Jazoirga qarshi o‘yinni ko‘rgan odam bunga ishonmaydi. Uchta gol, o‘yin boshqaruvi, har bir teginishda ishonch.
Bu hat-trick uni Miroslav Klose bilan tenglashtirdi – endi ikkisining ham Jahon chempionatlari tarixidagi gollari 16 tadan. Orqada esa yana bir xavf: Mbappe atigi ikki golga ortda qolmoqda. Messi esa allaqachon 120 ta xalqaro golga yetib bo‘lgan.
Bunday formasidagi Messini qanday to‘xtatish mumkin?
"Bu – butun jamoa ishi," deydi Williams. "Himoyachi sifatida sen baribir biroz omadga ham umid qilasan."
Uning aytishicha, Messiga qarshi yakka kurash yetarli emas.
"Har ehtimolni o‘ylab yondashish kerak: ba’zan yaqin borasan, ba’zan orqaga chekinib, uni yarim himoyachilarga topshirasan. Tana holating, masofa va yondashuv burchaklari bilan uni o‘zing uchun qulay hududlarga surishga urinishing kerak."
Eng qiyin qaror – kimga zarba berishga ruxsat etish.
"U shunday o‘yinchi-ki, tanlashga majbur bo‘lasan: ‘Zarba bersa, boshqasi bersin, faqat u emas’ deb o‘ylaysan," deydi u.
Ko‘pchilik hujumchilarga nisbatan ishlaydigan usul – ularni kuchsiz oyog‘iga majburlash – Messiga kelganda deyarli samarasiz.
"Uni qayerga surishga urinmang, to‘p bilan nazorat baribir o‘zida qoladi," deydi Williams. "Past og‘irlik markazi, zo‘r muvozanat, ajoyib birinchi teginish – u to‘pni shunday boshqaradiki, oxir-oqibat siz o‘zingiz xohlamagan joyda qolib ketasiz."
Mbappe – tezlik, to‘g‘ridan-to‘g‘ri zarba va charchamaydigan ritm
Keyingi o‘yin: Iraq, dushanba 22:00 BST
Williams Mbappe bilan maydonda yuzma-yuz to‘qnashgan. 2017-yil noyabrida, u Wales sardori bo‘lganida, Parijda o‘tkazilgan o‘rtoqlik uchrashuvida 18 yoshli Mbappe bilan 84 daqiqa olishib, uni golsiz qoldira olgan. Lekin fransuz baribir ta’sir ko‘rsatdi – Olivier Giroudning goliga aynan u assist berdi. O‘sha Giroudni esa hozir Mbappe ortda qoldirdi: Senegalga qarshi dublidan keyin u Fransiya tarixidagi eng yaxshi to‘purarga aylandi – 58 ta gol.
"Unga qarshi o‘ynash juda qiyin edi," deydi Williams. "Mbappe Messiga qaraganda ancha to‘g‘ridan-to‘g‘ri harakat qiladi. Bu uni yaxshiroq qiladi, demoqchi emasman, lekin himoyachiga qarshi turishda murakkabligi bir xil."
Mbappening driblingi boshqa.
"U to‘pni harakatga keltirganida tezlik oshadi. Burilishlari, fintlari hammasi yuqori intensivlikda. Sen ham shu ritmda himoyalanishga majbur bo‘lasan. Messi seni sekinlashtirib, keyin birdan tezlashtiradi, Mbappe esa boshidan oxirigacha yuz mil tezlikda."
Williams baribir tanlov qilsa, Mbappega qarshi o‘ynashni afzal ko‘rishini aytadi.
"U bilan bir ritmda qolasan, doim ‘lock-in’ holatida bo‘lasan," deydi u.
Fransiya esa faqat Mbappe bilan cheklanmaydi. Michael Olise, Ousmane Dembele, boshqa ijrochilar – hammasi turli yo‘nalishlarda yuguradi, turli zonalarni ochadi.
"Hammasining yugurish uslublarini o‘rganib chiqasan," deydi Williams. "Masalan, Olise ko‘proq ichkariga, chap oyog‘iga buriladi. Shu harakat Dembele yoki Mbappe uchun orqaga yugurish yo‘lini ochishi mumkin. Ularning hammasida takrorlanadigan odatlar bor, murabbiylar ana shu narsani tahlil qiladi."
Eng katta xavf – faqat Mbappega yopishib qolish.
"Agar butun e’tiboringizni Mbappega qaratsangiz, boshqalar sizni jazolaydi. Himoya bir butun bo‘lishi, hamma bir sahifada o‘ynashi shart."
Haaland – to‘psiz yugurish, bo‘shliqni yutib yuboradigan gigant
Keyingi o‘yin: Senegal, seshanba 01:00 BST
Erling Haaland Jahon chempionatida ilk bor 25 yoshida maydonga tushdi. Umuman olganda, bu uning xalqaro turnirlardagi debyuti. Kech keldi, lekin shoshilayotgani ko‘rinib turibdi. Iroqqa qarshi o‘yinda u aynan shunday kayfiyatda edi.
"U Mbappe va Messining to‘liq aksi," deydi Williams. "U seni to‘psiz yutadi. Bu esa yanada xavfli."
Himoyachilar odatda chiziqlarni qisib, yarim himoyachilariga yordam bermoqchi bo‘ladi. Lekin Haalandga qarshi bu xavfli o‘yin.
"Chiziqlarni oldinga sursang, orqada bo‘shliq ochiladi. U esa aynan o‘sha hududni izlaydi. Bo‘shliq paydo bo‘ldimi – u darhol o‘sha yerda."
Williamsning fikricha, Haalandni to‘xtatishning birinchi sharti – uzatmalarni bo‘g‘ish.
"Eng avval orqaga tashlanadigan to‘plarni to‘xtatish kerak. Unga boradigan ‘supply’ni kesib qo‘yish lozim. Yarim himoya bilan masofani to‘g‘ri ushlab tursangiz, imkoniyatlarini qisqartirasiz – shunda hech bo‘lmaganda yarim imkoniyat qoladi."
Haaland ko‘pincha o‘zi dribling boshlamaydi.
"U to‘rt kishini aldab o‘tib, o‘zi gol uradigan tip emas. Unga xizmat kerak. Shuning uchun oqimni uzish – eng muhim vazifa."
Statistika ham buni tasdiqlaydi: 51 o‘yinda 57 ta gol. Bu to‘rtlik ichida eng klinik hujumchi.
"U eng o‘tkir," deydi Williams. "Imkoniyat topsa – deyarli gol."
Yakka kurashda nima qilish kerak?
"Jarima maydoni atrofida unga juda yaqin borish kerak va imkon qadar o‘ng oyog‘iga surishga harakat qilasan," deydi u. "Bu yerda ‘aqlli’ bo‘lishga urinmaysan – maksimal darajada kuchli bo‘lib, to‘pni uzoqlashtirasan va jamoaga nafas olish uchun vaqt olib berasan."
Kane – orqaga qaytadigan to‘purarning yangi roli
Keyingi o‘yin: Ghana, seshanba 21:00 BST
Harry Kane Ashley Williams uchun begona ism emas. O‘n yilcha avval Tottenham safida u Williamsning Swansea va Evertoniga qarshi beshta gol urishga ulgurdi. Lekin 2016-yildagi Kane bilan 2026-yildagi Kane bir xil emas.
"O‘sha paytda u biroz tezroq, harakatchanroq edi," deydi Williams. "Ko‘proq orqaga yugurib kirardi."
Hozir esa boshqa Kane. U driblingda himoyachini yanchib o‘tmaydi. Lekin boshqa quroli bor.
"Endi u seni ‘one vs one’da urib o‘tmaydi. Shuning uchun unga qarshi eng muhimi – yaqin borib, zarba berishga qo‘ymaslik. Chunki zarbasi, ehtimol, bu to‘rtlik ichida eng yaxshisi."
Kane hozir 81 ta gol bilan Angliya tarixida hamon oldingi chiziqda. Lekin o‘yin davomida uni tez-tez yarim himoyada, ba’zan hatto o‘z maydonida ko‘rasiz. Bu tasodif emas, bu – reja.
"Aynan shu elementi uni boshqalardan ajratib turadi," deydi Williams. "Xorvatiyaga qarshi o‘yinda u ko‘p marta yarim himoyaga tushib, uzatmalari bilan o‘yinni boshqardi."
Himoyachi sifatida Williams bunday Kane’ga qarshi qanday yo‘l tutgan bo‘lardi?
"Men chiziqda qolgan bo‘lardim va yarim himoyachilar bilan doimiy muloqotda bo‘lardim. Kane ma’lum nuqtaga tushgach, uni olish – ularning vazifasi. Men esa orqada qolib, bo‘shliqni yopishga harakat qilgan bo‘lardim."
Bu yerda yana bir noziklik bor: yarim himoya ba’zan ikki odamni – o‘z raqibini va Kane’ni – bir paytning o‘zida ushlashi kerak bo‘ladi.
"Defensiv yarim himoyachimga shunday derdim: ‘Bilaman, sen ikki odam bilan qolishing mumkin, lekin bunga chidashimiz kerak bo‘ladi’. Chunki eng katta xavf – ortga yugurayotganlar."
Kane orqaga tushganida, bo‘sh qolgan hududga Noni Madueke, Jude Bellingham va Anthony Gordon yugurib kiradi. Himoya uchun haqiqiy bosh og‘rig‘i mana shu.
"Ularning yugurishlari birinchi o‘rinda turadi," deydi Williams. "Himoyachi sifatida men uchun Kane’ni yarim himoyada yopish emas, orqaga yugurayotganlarni ushlash ustuvor bo‘lardi. Eng xavfli holat – chiziqlar orasida katta bo‘shliqlar paydo bo‘lsa va shu bo‘shliqqa yugurishlar ketsa."
Williamsning fikricha, aynan mana shu – Angliyaning eng katta quroli.
Messi, Mbappe, Haaland, Kane. To‘rtta turli maktab, to‘rtta turli xavf. Himoyachilar uchun bitta umumiy haqiqat bor: bunday turnirda xato qilish huquqi deyarli yo‘q. Savol endi shunda – bu yulduzlar qaysi biri oxirigacha ritmni ushlab tura oladi?
