Diego Maradonaning oxirgi kunlari: sud jarayonidagi guvohliklar
Diego Maradonaning o‘limi yuzasidan olib borilayotgan sud jarayonida uning so‘nggi kunlari qanday o‘tganini tasvirlab bergan yangi guvohlik futbol olamiga yana bir bor muzdek zarba bo‘lib tushdi. Afsonaning shaxsiy massaji bilan shug‘ullangan Nicolas Taffarel sudda ko‘z yoshlari bilan uning qanday holda yotganini, qanday ruhiy holatda bo‘lganini eslab berdi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, Maradona oxirgi kunlarida deyarli butunlay yotib qolgan, hayotga bo‘lgan qiziqishi so‘ngan edi.
“U yotog‘idan turmasdi, ovqat yemoqchi emasdi, yuvinmoqchi emasdi, shaxsiy gigiyenasiga umuman e’tibor bermasdi”, – dedi Taffarel payshanba kuni bergan ko‘rsatmasida.
“Har kuni kelishsin, dedim”
Taffarel sud zalida eshittirilgan audioyozuvda o‘sha paytda Maradonani davolayotgan shifokorlar guruhini ogohlantirganini aytib berdi. U tibbiy jamoaga afsonaning holati jiddiylashayotganini, ular bemor yonida ko‘proq bo‘lishi, “har kuni” ko‘rikdan o‘tkazishi kerakligini yetkazganini ta’kidladi.
Argentina sudlarida aprel o‘rtalaridan beri yetti nafar tibbiyot xodimi – shifokorlar va hamshiralar – ehtiyotsizlik va beparvolikda ayblanib, Maradonaning 2020 yildagi o‘limiga sababchi bo‘lgan bo‘lishi mumkinligi yuzasidan javob bermoqda. Ular 25 yilgacha ozodlikdan mahrum etilishi mumkin. Ayblanuvchilar esa o‘zlarini oqlashga urinib, har biri o‘z sohasining tor ixtisoslashuvini, bemor bilan bevosita bog‘liq bo‘lmaganini ta’kidlamoqda.
Taffarel esa sudda boshqacha manzarani chizdi.
“Men unda ko‘rgan muammolarni aytdim, lekin hech qanday aniq chora yoki tezkor yechimni ko‘rmadim”, – dedi u, Maradona haqida gapirar ekan, deyarli yig‘lab.
Uning so‘zlariga qaraganda, Maradonada tanada suyuqlik to‘planishi kuchaygan, oyoqlari shishib ketgan, yuzi ham bo‘kib qolgan ko‘rinishda bo‘lgan.
“U bo‘kib ketgan edi, oyoqlari shishgandi”, – deb esladi Taffarel. “Shifokorlar esa meni tinchlantirishga urinishdi, bu alomatlar o‘tib ketadi, deyishdi. Odam xavotirda bo‘lganda ularga ishonyapman deb o‘zingni ovutasan: o‘tib ketadi, hammasi joyiga tushadi, deb o‘ylaysan. Lekin u o‘tib ketmadi”.
“Taffita, men hech narsa xohlamayman, bo‘ldi”
Fojia arafasidagi so‘nggi muloqot ayniqsa yurakni ezadi. 24 noyabr – Maradonaning o‘limidan bir kun oldin – Taffarel uni o‘rnidan turishga va an’anaviy mate ichimligini ichishga ko‘ndirishga harakat qilganini aytib berdi.
“Men unga: ‘Keling, bir oz o‘tirib mate ichamiz’, – dedim”, – deya hikoya qildi u. “U menga: ‘Men hech narsa xohlamayman, Taffita, bo‘ldi’, – dedi. Men so‘radim: ‘Nimani nazarda tutyapsiz, bo‘ldi deganingiz nima?’ U esa: ‘Hech nima, bo‘ldi’, – deb javob berdi”.
Argentina ispanchasidagi “ya está” iborasi aynan shu joyda og‘ir ma’no kasb etadi: u “hammasi joyida” degan tinchlantiruvchi ma’noda ham, “tamom, tugadi” degan yakunlovchi ohangda ham tushunilishi mumkin. Taffarel bu so‘zlarni sudda qayta eslar ekan, ularning qaysi ma’noda aytilganini o‘ylab, hanuz qiynalayotgani sezilib turdi.
Yolg‘iz o‘lim va davom etayotgan savollar
Maradona 25 noyabr kuni, 60 yoshida, yotoqda yolg‘iz holda vafot etdi. Rasmiy xulosaga ko‘ra, yurak yetishmovchiligi va o‘tkir o‘pka shishi – o‘pkada suyuqlik to‘planishi – uning hayotini uzgan. Bu voqea u miya operatsiyasidan atigi ikki hafta o‘tgach sodir bo‘lgan.
Sud jarayonida asosiy savol o‘sha: afsonaning yonida bo‘lishi kerak bo‘lganlar o‘z ishini qanchalik bajargan edi?
Ayblanuvchilar sudda o‘zini oqlashga urinmoqda, har biri o‘zining tor ixtisosini, masalan, psixiatriya yoki yurak kasalliklari bo‘yicha mutaxassis ekanini, o‘limga olib kelgan bevosita klinik sabablar bilan bog‘liq bo‘lmaganini aytmoqda. Himoya tomoni aynan shu bo‘shliqdan ushlamoqda: ular o‘z zimmasiga tushmagan mas’uliyat uchun javob bermasligini ta’kidlashadi.
Ammo Taffarelning guvohligi boshqa savollarni ochib tashladi. Agar u ko‘rgan shishlar, bo‘kib ketish, ruhiy tushkunlik, harakatdan butunlay voz kechish – bularning barchasi vaqtida jiddiy ogohlantirish sifatida qabul qilinganida, bugun sud zalida o‘tirganlar soni kamroq bo‘larmidi?
Sud jarayoni oy oxiridan ham cho‘zilishi mumkin. Har bir yangi guvohlik, har bir eshittirilgan audio va qayta ko‘rilayotgan tibbiy xulosalar esa bitta savolni tobora keskinlashtiryapti: tarixdagi eng buyuk futbolchilardan birining oxirgi kunlari shunchaki taqdir yozug‘imi yoki tizim va beparvolikning og‘ir narximi?
