Croke Parkda Leeds United va Manchester United o‘yinining ahamiyati
Dublin yuragi yana futbol uchun urmoqda. Ammo bu safar gap oddiy mavsumoldi sparring haqida emas. Gap Croke Park haqida.
Leeds United va Manchester United yozgi taqvimda bir-birini tez-tez uchratib turadi. So‘nggi sakkiz yozda bu allaqachon to‘rtinchi duel. 2025-yil iyulida Stokholmda ular nol-nol hisobida ajralib chiqqan, xolos. Lekin chorshanba kuni bo‘lib o‘tadigan o‘yin boshqa. Bu safar sahna – Irlandiya sport ramziga aylangan, 82 300 tomoshabinga mo‘ljallangan Croke Park.
Croke Park – tarix og‘rig‘i va yangi davr chorrahasi
Shimoliy Dublindagi bu ulkan arena ilk bor ikki ingliz klubini qabul qilmoqda. Bundan ham kattaroq burilish – bu yerda assotsiatsiya futboli 2009-yildan beri o‘tkazilmagan. 2007-yilgacha esa umuman hech qachon o‘ynalmagan.
Croke Park o‘nlab yillar davomida irland millatchiligining tirik ramzi bo‘lib keldi. Gaelic Athletic Associationning mashhur 42-qoidasi “begona” sport turlariga – amalda “ingliz” futboli va regbisiga – bu maydonga yo‘lni yopib qo‘ygan edi. Hatto 1971-yilgacha bu o‘yinlarni tomosha qilgan yoki o‘ynagan odam GAA a’zosi bo‘la olmasdi.
Stadion devorlari esa tarixni yanada og‘irroq eslaydi. 1920-yil noyabrida bu yerda qonga botgan yakshanba kuni – Britaniya kuchlarining qattiq javob zarbasi – 14 kishi, jumladan Tipperary futbolchisi Michael Hogan o‘ldirilgan, yana ko‘plab muxlislar yaralangan. Shu kunning ertalabida Irlandiya Respublikachilar Armiyasi yetakchisi Michael Collins janubiy Dublinda rejalashtirgan hujum natijasida 14 kishi halok bo‘lgan, ularning 12 nafari Collins nazarida shahar ichidagi britan razvedka tizimining tayanchi edi.
Shunday fon ortida Croke Park uzoq vaqt faqat GAA sportlari uchun yopiq qal’a bo‘lib qoldi.
42-qoidaning qulashidan Aviva Stadium davrigacha
Barchasi Lansdowne Road rekonstruksiyasi bilan o‘zgara boshladi. Irlandiya futbol va regbi terma jamoalarining uyi bo‘lgan bu stadion 2007-yilda qayta qurilishga kirganida, butun mamlakat bo‘ylab bahslar avjiga chiqdi: Croke Park eshiklarini “ingliz” o‘yinlariga ochishi kerakmi?
GAA oxir-oqibat 42-qoidaga o‘zgartirish kiritdi. Stadion assotsiatsiya futboli va regbi uchun vaqtinchalik ochildi. 2010-yilda esa Lansdowne Road o‘rnida Aviva Stadium ishga tushirilgach, Croke Parkni boshqa o‘yinlar uchun ham holatga qarab ochish siyosati doimiy qoidaga aylandi.
Croke Parkning stadion va tijorat direktori Peter McKenna o‘sha qarorlarning tagida yotgan kayfiyatni shunday izohlaydi: bir paytlar regbi va futbol “imperialistik”, “bizning madaniyatimizga begona” sifatida ko‘rilgan, a’zolikni saqlab qolish uchun taqiq kerakdek tuyulgan. Vaqt o‘tdi. Jamiyat ulg‘aydi, pozitsiyalar yumshadi. Endi o‘sha qoida yo‘q, stadion esa Football Association of Ireland va Irish Rugby Football Union bilan mustahkam hamkorlikka ega.
God Save The Queen ostidagi sinov
Croke Parkdagi eng keskin sinovlardan biri 2007-yilda bo‘lib o‘tdi. Angliya regbi terma jamoasi bu yerda ilk bor Six Nations doirasida maydonga tushdi va 43:13 hisobida yirik mag‘lubiyatga uchradi. Lekin natijadan ham muhimroq lahza bor edi – God Save The Queen kuyi yangragan payt.
Stadionda bu madhiyaga bo‘lgan munosabat bo‘yicha qo‘rquv kuchli edi. Ammo sahnada boshqa manzara ko‘rindi: mehmonlar sardori Phil Vickery va uning jamoasi, ingliz muxlislari madhiyani baland ovozda kuyladi, tribuna esa uni xotirjam tingladi. Shundan keyin yangragan irland madhiyalari Croke Parkni larzaga keltirdi. Brian O’Driscoll boshchiligidagi Irlandiya yirik g‘alabaga erishdi. Irlandlar uchun bu mukammal kun edi.
Shunga qaramay, qarshilik butunlay yo‘qolib ketmadi. GAAning sobiq prezidenti Sean Kelly yillar o‘tib ham tanqidni eslab o‘tadi: Croke Parkda “No foreign games in Croke Park” yozuvli plakat ko‘targan muxlis, “Sean ‘Judas’ Kelly” deb yozilgan forma kiygan boshqalar… Hatto yaqinda ham kongressda bir kishi u bilan qo‘l berib ko‘rishishdan bosh tortib, “sen britlarni Croke Parkka kiritganing uchun qo‘l bermayman”, deganini aytadi.
2011-yil mayida esa yana bir ramziy sahna yuz berdi: Queen Elizabeth II Croke Parkga tashrif buyurdi. Bu – bir asr ichida Irlandiyaga kelgan ilk britan monarxi edi. O‘sha kun ikki xalq o‘rtasidagi yangi davrni aniq ko‘rsatib berdi.
Bugun esa bahs boshqa joyda – qayta sotuvdagi chiptalar narxida. Tarixiy ziddiyatlar fonida bu deyarli mayda masalaga o‘xshaydi.
McKenna fikricha, ingliz kelib chiqishli sportlarga qarshi kayfiyat sezilarli darajada so‘nib ketgan: jamiyat o‘z milliyligini ancha ishonchli his qiladi, urushdagi dahshatlar unutilmas bo‘lsa-da, ular bilan yashab qolib bo‘lmaydi. Queen Elizabethning stadionga kelishi esa ikki xalqning “yonma-yon yurishga” tayyor ekanini ko‘rsatgan “seminal” lahza bo‘lgan. Croke Park o‘z tarixini eslatishi shart, lekin bugun u hozirgi zamonda yashamoqda.
Irlandiyaning “ingliz” klublari
Leeds United ham, Manchester United ham Irlandiya bo‘ylab ulkan muxlis bazasiga ega. Bu aloqalar tasodifiy emas.
Jonny Giles va Denis Irwin – ikkala klub sharafini ham himoya qilgan, Irlandiya futbolidagi ramzga aylangan ismlar. Manchester United sobiq sardori Roy Keane esa Corkdan chiqqan, klub va mamlakat o‘rtasidagi ko‘prikning eng yorqin timsoli bo‘lib qolmoqda.
Shunday ekan, Croke Parkdagi ilk ingliz futbol klublari sifatida aynan shu juftlikni tanlash deyarli ideal qaror bo‘ldi. Organisatorlar bundan kattaroq nomlarni topishi qiyin edi.
McKenna buni ochiq aytadi: Croke Park hech qachon ikki Premyer-liga klubi yoki ikki no-internatsional jamoani birga qabul qilmagan. Endi esa “dunyoning eng katta klublaridan biri” – Manchester United – bu rekordni buzish uchun kelmoqda, unga qarshi esa ulkan muxlislar armiyasiga ega Leeds United.
Bu faqat mavsumoldi o‘rtoqlik uchrashuvi emas. Bu – tarixiy sahnada yangi bob. Bir paytlar “begona” hisoblangan o‘yin endi Croke Parkda o‘zini uyida his qilmoqda.
Savol shunday: bu kecha Irlandiya futboli xotirasida qanday iz qoldiradi?
