Chantelle Cameron: Bokschi va Uning Janglari
Mikaela Mayer bilan bo‘ladigan unifikatsiya jangiga ikki haftadan ham kam vaqt qoldi. Ayollar boksi uchun yil jangiga aylanishi mumkin bo‘lgan kecha. Lekin Chantelle Cameron xotirasida hanuz 14 yoshdagi bir og‘iz so‘zning og‘irligi turibdi.
“Psixologiya darsida edim,” deydi u Walkdendagi kichik kafe stolida o‘tirib. “O‘qituvchim butun sinf oldida menga qarab: ‘Sen 16 yoshinga borib Tesco’da javon terib yuradigan, ikki bolali ayol bo‘lib qolasan’, dedi. Ichimdan: ‘Voy, u buni chindan aytdimi?’ deb o‘ylagandim.”
U shunchaki jim, uyatchan o‘smir edi. Beadab emas, muammo tug‘dirmaydigan o‘quvchi. Shunga qaramay, Northampton Eastern Districtdan chiqqani uchun allaqachon hukm chiqarib bo‘lingandek edi.
“Orzu qilishga ham jur’at qilmasdim”
Cameron bugun yagona ayol – professional ringda buyuk Katie Taylor’ni mag‘lub etgan bokschi. WBO super-yengil o‘rta vazn chempioni. Uch daqiqalik raundlar uchun kurashayotgan eng baland ovozlardan biri. O‘tgan yili u WBC kamaridan voz kechdi – tashkilot ayollar ikki daqiqadan ortiq jang qila olmaydi, deb turib olgach.
Uning ichidagi qarshilik, aslida, maktab davrida boshlangan.
“Uyga borib onamga: ‘Nega u menga bunday dedi?’ deb yig‘laganman,” deydi u. “O‘qituvchi shunday desa, go‘yo sendan umid yo‘qdek. Orzu ham qilolmaysan. Javon terish yomon ish emas, lekin bolani butun sinf oldida shunday kamsitish – mutlaqo noto‘g‘ri. Men buni og‘ir qabul qilganman. Onam maktabga borib, ‘Biz Eastern Districtdanmiz deb odamlarni shunday baholab bo‘lmaydi’, deb aytgan.”
O‘qituvchi kechirim so‘radimi? “Yo‘q. Men esa psixologiya fanini tashlab yubordim.”
Bugun 35 yoshli Cameron o‘sha sinfdagi hukmni unutmagan. “Northampton Eastern Districtdan bo‘lsang, seni doim o‘g‘ri, giyohvand yoki nafaqada yashaydigan odam sifatida ko‘rishadi. Bu juda adolatsiz. Men o‘sha joyni yaxshi ko‘raman, lekin o‘qituvchi, rahbarlar shunday qarasa, bu yanada og‘ir bo‘ladi. Shuning uchun hozirgi holatim haqida orzu qilishga ham jur’at qilmaganman. Menga bu mumkin emas, deyishgan.”
Boks esa unga o‘ziga ishonishni o‘rgatdi. “O‘sha o‘qituvchi bugun mening janglarimni ko‘rayaptimi, bilmayman,” deydi u mayin jilmayib. “Lekin aytgan gapini eslayotgan bo‘lsa kerak, deb umid qilaman.”
Uch daqiqalik janglar uchun kurash
Cameron bugun ringda nafaqat raqiblariga, balki tizimga qarshi ham turibdi. 2023 yilda WBC prezidenti Mauricio Sulaimán ayollar uchun 12 raundlik uch daqiqalik janglarga ruxsat bermasligini yana bir bor ta’kidladi. U tennis va basketbolni misol keltirdi, xavfsizlikni bahona qildi.
Bu so‘zlar Cameron uchun shaxsiy zarbaga aylandi.
“Bu – seksizm,” deydi u ochiqchasiga. “Sport uchun ham, ayollar boksiga ham yomon. Havaskor ayollar uch daqiqalik raundlarda jang qilishadi. Professional boksimiz jiddiy qabul qilinishi uchun erkaklar bilan bir xil sharoitda bo‘lishimiz kerak. Teng huquq, teng maosh desak, 10 ta ikki daqiqalik raundda qolib ketolmaymiz.”
U vaziyatni bir yoqlama ko‘rmaydi. “Ikki daqiqalik janglar ham o‘ziga xos – temp baland, elektr kabi o‘tadi. Lekin baribir ayollar boksini ushlab turibdi. Bu sog‘liq masalasi emas deb o‘ylayman. Uch daqiqalik raundlarga to‘liq qodirmiz.”
Keyin bir shart qo‘shadi: “Britaniya darajasidagi janglar uchun 10 ta ikki daqiqa normal. Lekin Yevropa va jahon darajasida uch daqiqalik raund bo‘lishi shart. Ayollar boksida o‘rta qatlam yo‘q – yangi boshlovchi yoki elita. O‘rtasi bo‘sh.”
2025 yil oktabrida u WBC kamarini stol ustiga qo‘ydi. Norozilik ramzi sifatida. “Kamarni bo‘shatdim va keyin WBO chempioni bo‘ldim – ular uch daqiqalik raundlarga ruxsat berishdi. Endi esa Mayer bilan jang shu qadar katta bo‘lgani uchun yana ikki daqiqalik raundlarga qaytishga majbur bo‘ldim. U WBC chempioni-ku.”
12 ta uch daqiqalik raund bo‘lsa, Cameron Mayerga qarshi mutlaq favorit bo‘lardi. “Mikaela buni juda yaxshi biladi. Shu tufayli ikki daqiqa unga ustunlik beradi. Uch daqiqa bo‘lsa, men bilan hech qaysi ayol oxirigacha tura oladi deb o‘ylamayman. Avval Mayer ham uch daqiqalik raundlar tarafdori deb o‘ylardim, lekin u uchun hozir asosiy narsa – barcha kamarlarga chiqish, shu jumladan WBC ham.”
Mayerga hurmat, Taylor bilan sovuq urush
Cameron raqibini juda aniq tasvirlaydi: “U juda baquvvat. Eng katta quroli – chidamliligi va yaxshi jismoniy tayyorgarligi. Bokschi va inson sifatida unga hurmatim katta. Uni xuddi Katie Taylor kabi jiddiy qabul qilyapman.”
Ikki chempion o‘rtasidagi hurmat sezilib turadi. “U faqat ayollar boksi emas, butun boks uchun yaxshi targ‘ibotchi. Ringga haqiqiy jang uchun chiqadi,” deydi Cameron.
Taylor bilan munosabatlari esa butunlay boshqacha ohangda.
Dublin. 2023 yil, may. Irlandiya professional boksga qaytgan kecha. Taylorning tantanali qaytishi. Cameron esa uning hovlisiga kirib kelgan mehmon.
“Dahshat edi,” deydi u, ko‘zlari o‘sha kechaga qaytgandek. “Ammo Jamie Moore bilan Nigel Travers menga ishondi. O‘zim esa Katie’ni yengaman, deb o‘ylamaganman. Ular esa: ‘Sen buni qilasan’, deyishdi.”
Ringga yo‘l olayotganda nimalarni o‘yladi? Cameron kuladi: “Nega bu yerdaman, deb o‘yladim. Zalda bunchalik dushmanona muhitni hech qachon his qilmagandim. Lekin Jamie bilan Nigel doimiy ravishda menda ‘triger so‘zlar’ni ishga tushirib turishdi. ‘Bu shunchaki shovqin, tez orada faqat sen bilan Katie qolasan’, deb.”
Shu shovqin ichida u eng zo‘r chiqishlaridan birini ko‘rsatdi. Qaltis, ammo toza g‘alaba. Hakamlar varaqlari o‘qilganda esa yuragi hapriqdi.
“Birinchi hakam durang berdi. O‘sha payt: ‘Tamom, bo‘ldi’, deb o‘yladim. Ammo bunga tayyor edim – baribir Katie Taylorning hovlisida jang qilayapman, u Irlandiya malikasi. Qaror e’lon qilinganda esa bu hisni so‘z bilan aytib bo‘lmaydi.”
Olti oy o‘tib, hammasi boshqacha kechdi. “Haqiqiy gap – Dublinga qaytishni xohlamaganman,” deydi u. “Yana shunday bosim ostida jang qilish juda og‘ir edi. Hammasi menga qarshi bo‘lib qolgandi. Katie ajoyib bokschi, lekin o‘zimni undan kuchliroq deb bilaman. U uchun juda noqulay raqibman. Lekin hamma narsa senga qarshi bo‘lsa, juda qiyin. Bu jang ‘men va Katie’ emasdi. ‘Men va butun Irlandiya’ edi. Revanj kuni tongda xonamda o‘tirib, rosa yig‘laganman. Ichimdagi his meni shunchalik ezganki, ruhiy tushkunlik bo‘lib ketdim. Nigel kelib meni tinchlantirgan.”
U jangni ozgina farq bilan yutqazdi. “Buni juda og‘ir qabul qildim. O‘zimcha ham, yaqinlarim ham buni kichik bir ruhiy qulashi deb hisoblaymiz. Hammasini qo‘yib yubordim. Juda tushkun bo‘lib qoldim, meni eng ko‘p sevadigan odamlarni ham o‘zimdan uzoqlashtirdim.”
Moore zalidan ham ketdi. Yangidan boshlamoqchi bo‘ldi. Lekin tez orada o‘z jamoasining qadrini yana tushundi.
“So‘nggi ikki yilda odam sifatida ham, bokschi sifatida ham juda o‘sdim,” deydi u. “Ancha yetuklashdim.”
Katie bilan gaplashganmi? “Yo‘q. Uni yengganimdan ikki hafta o‘tib, Instagram’da shaxsiy xabar yozdim. U bilan jang qilish men uchun sharaf bo‘lganini aytdim. Boks uchun qilgan ishlariga minnatdorligimni bildirdim. Bu chin yurakdan yozilgan xabar edi – Katie bilan jang qilsang, afsonaga qarshi ringga chiqasan. Javob bo‘lmadi. ‘Yaxshi, qabul’, dedim. Yutqazish og‘irligini tushunardim.”
“U meni yengganida ham hech qanday xabar bo‘lmadi. O‘shanda o‘yladim: ‘Biz boshqachamiz’. Men uni hukm qilmayman, lekin odob hech qachon zarar qilmaydi. Raqiblarimning aksariyati bilan do‘stona munosabatdaman, gaplashamiz, kulishamiz. Lekin men bilan Katie orasida? Hech qanday iliqlik yo‘q.”
Cameron trilogiya uchun quvib bordi, Taylor esa yo‘lini Amanda Serrano bilan davom ettirishni tanladi. Endi esa Croke Parkda Flora Pili bilan, ehtimol, so‘nggi jangiga tayyorlanmoqda.
Cameron o‘sha kechada raqib bo‘lishi kerakmidi?
“Yo‘q. Chin dildan aytaman: Croke Parkdagi xayrlashuv jangida men bilan to‘qnash kelishi to‘g‘ri bo‘lmasdi. Bu ko‘proq shou, xayrlashuv kechasi bo‘ladi. Men esa bunday ssenariy uchun noto‘g‘ri raqibman. Shuning uchun bu borada jiddiy suhbat ham bo‘lmagan. O‘ylaymanki, bu uning so‘nggi jangi bo‘ladi. Shunday bo‘lishini ham xohlayman – ayollar boksi uchun juda ko‘p ish qildi, juda ko‘p og‘ir janglar o‘tkazdi.”
“Men punch-drunk bo‘lib ketishni xohlamayman”
Cameron o‘zi ham 9 yilda 22-1 rekord yig‘di. Ringda to‘plangan zarbalar haqida o‘ylamay qo‘ya olmaydi.
“Ha, juda xavotirdaman,” deydi u. “Shuning uchun miyam uchun mashqlar qilaman. Elevate degan ilova bor, shuni ishlataman. So‘nggi yillarda ko‘p o‘ylayapman – kitob o‘qiyman, miyani mashq qildirishga harakat qilaman. Punch-drunk bo‘lib qolishni xohlamayman. Boksni tark etganimda gapni bir-biriga ulab, to‘g‘ri jumla tuzishni istayman.”
Ogohlantiruvchi alomatlarni ko‘rdimi? “Hozircha yo‘q, taqillatib qo‘yaylik. Ko‘p ur-to‘polon janglarim bo‘lmagan. Katie bilan jangda birinchi marta chindan ham kesilganman, u ham ko‘proq bosh urilishi edi. Jiddiy zarba yemaganman. Jamie ham mashg‘ulotlarda ortiqcha sparring qildiravermaydi. Boshinga keraksiz zarba olishning hojati yo‘q.”
Har yili MRI tekshiruvdan o‘tadi. “Bu skanerlarni yomon ko‘raman. Har safar asabiylashaman, xavotirga tushaman – axir tirikchiligim boshimga zarba yeyish bilan bog‘liq, ichkarida nima bo‘layotganini bilmayman. Lekin shu bilan birga o‘zimni biroz xavfsiz his qilaman – muntazam tekshiruvdaman. Agar eng kichkina o‘zgarish ham chiqsa, ‘bo‘ldi, vaqtim tugadi’, deyman. Sog‘liq boksdan ancha muhim.”
Taylor bilan janglardan keyin unga munosib raqib topish ham oson bo‘lmadimi. Shuning uchun Mayer bilan duel unga nafaqat kamar, balki ichki motivatsiya ham beradi.
“Bu jang menga kerak,” deydi u ochiqchasiga. “Menga yana o‘zimni sinash, o‘zimni yuqori darajada his qilish zarur. Lekin ikki yildan keyin boksni tark etmoqchiman. Sog‘lom, boshi joyida odam bo‘lib ketishni xohlayman.”
Northamptondan chiqqan yagona chempion
Suhbat oxirida u yana Northamptonni eslaydi.
“Onam bilan otam hanuz o‘sha yerda,” deydi Cameron. “Men ularni qishloqda chiroyli kottejga ko‘chirmoqchiman, lekin ular ketishni istashmaydi. Oilamiz shunaqa. Bolaligimdagi do‘stlarim hamon yonimda. Ular bilan faxrlanaman. Ular ham men bilan faxrlanadi.”
Cameron uchun Eastern District – tamg‘a emas, bayroq. “Men har doim Northampton va Eastern District nomidan ringga chiqaman. Chunki bizdan chiqib, shu darajaga yetgan bitta odam bo‘lsam ham, bu boshqalarga yo‘l ko‘rsatadi. Qayerdan bo‘lishing muhim emas, baribir yetib borishing mumkin. Faqat hech kimga boshqacha aytishga yo‘l qo‘yma.”
