Carlos Cordeiro FIFA rejasi atrofida norozilik ko‘rsatdi
FIFA prezidenti Gianni Infantino uchun eng noqulay zarba o‘z uyidan keldi. Uning eng yaqin maslahatchilaridan biri, sobiq bankir va uzoq yillik futbol amaldori Carlos Cordeiro Jahon chempionati tijorat tuzilmasiga xususiy investorlarni kiritish bo‘yicha rejalarga norozilik sifatida iste’fo berdi.
U Sky News’ga yo‘llagan bayonotida chiziqni aniq chizdi: u bu rejaga aloqasi yo‘qligini aytdi va uni “FIFA a’zolari, futbol va o‘yin kelajagi uchun yomon bitim” deb atadi.
Bu shunchaki bir maslahatchining noroziligi emas. Bu – markazdan kelgan ochiq isyon.
FIFA: “Hech kim futbolni sotmayapti” – lekin reja qolmoqda
Cordeiro iste’fosidan bir necha soat avval FIFA tong oldida bayonot tarqatdi. Matn ohangi keskin edi: “Hech kim futbolni sotmayapti. Bu – FIFA hech qachon ko‘rib chiqmaydigan narsa”, deyiladi unda.
Ammo asosiy nuqta o‘zgarmadi. Tashkilot Jahon chempionati tijorat huquqlari uchun yangi tuzilma – FIFA Forward Enterprise (FFE) bo‘yicha xususiy investorlar bilan ishlash masalasida “kengashish jarayoni”ni davom ettirishini ma’lum qildi.
FIFA fikricha, bu loyiha a’zo assotsiatsiyalarga o‘z mamlakatlarida futbolning tijorat imkoniyatlaridan “mazmunli ulush” olishga yordam beradi, tashkilotning ruhi va boshqaruviga putur yetkazmasdan.
Ammo futbol siyosati bu qadar sodda emas.
UEFA, CONCACAF, AFC: uch frontdan ochilgan qarshilik
Rejaning oshkor bo‘lishi bilan bosim darhol oshdi. Avvaliga UEFA sahnaga chiqdi. Yevropaning 55 assotsiatsiyasi bir ovozdan: bu reja to‘liq bekor qilinmaguncha va kelajakda FIFA boshqaruvi va musobaqalariga xususiy kapital kiritilmasligiga huquqiy kafolat berilmaguncha, hech bir UEFA terma jamoasi FIFA musobaqalarida ishtirok etmasligini e’lon qildi.
Bu ultimatum edi.
Oradan ko‘p o‘tmay, Shimoliy va Markaziy Amerika hamda Karib havzasi futbolini birlashtirgan CONCACAF ham pozitsiyasini bildirdi: konfederatsiya rejani “rad etishini” ochiq yozdi.
Keyin esa eng kutilmagan burilish. Infantino davrida unga eng katta tayanch bo‘lib kelgan Osiyo futbol konfederatsiyasi – AFC ham qarshilar safiga qo‘shildi. 47 mamlakatni birlashtirgan tashkilot FIFA’ni “zudlik bilan boshqaruv tizimini qayta ko‘rib chiqishga” chaqirdi.
Natija: FIFA’ning 211 a’zosidan 143 tasini ifodalovchi uch konfederatsiya ochiq opozitsiyada turibdi.
AFC bayonoti ayniqsa og‘ir ohangda edi. U yerda “haqiqiy demokratiya” faqat ovoz berish bilan emas, balki shaffof boshqaruv, o‘z vaqtida maslahatlashuv va to‘liq ma’lumot asosidagi muhokamalar bilan boshlanishi ta’kidlandi. Bu gaplar Infantino kursisiga bevosita zarba sifatida qabul qilinmoqda. Sheikh Salman 2016 yilda FIFA prezidentlik saylovida aynan Infantino bilan raqobatlashganini eslasak, siyosiy fon yanada ravshanlashadi.
Kushner soyasi va bozor xavfi
FFE ortida turgan investorlar guruhi ham bahsni yanada qizitdi. Loyiha markazida Thrive Eternal turibdi, uni Joshua Kushner asos solgan – u esa AQSh sobiq prezidenti Donald Trump’ning kuyovi Jared Kushnerning ukasi.
Bu familiya futbol siyosatiga kirib kelishi bilan tanqidchilar uchun qurol ko‘paydi. Ularning xavoti aniq: Jahon chempionati va boshqa global turnirlar sport emas, moliyaviy aktiv sifatida shakllanib boradi, degan qo‘rquv kuchaymoqda.
Milliy assotsiatsiyalarga va’da qilingan ulkan daromadlar ham savol ostida. Yevropa ishtirokisiz Jahon chempionati? Bunday ssenariyda reklama, translyatsiya huquqlari va umumiy tijorat qiymati keskin tushishi aniq. Bu esa FFE’ni investorlar uchun ham, FIFA uchun ham xavfli o‘yinga aylantiradi.
Klublar va ligalar ham xavotirda. Ular FIFA tijorat talabi ortidan turnirlarni kattalashtirib, ularni tez-tez o‘tkazishga urinadi, deb qo‘rqmoqda. Bu esa allaqachon siqilib ketgan ichki chempionatlar taqvimini yanada yemirishi mumkin.
Infantino tanqid ostida: “Chuqurlashayotgan chuqur”
Sky Sports News sharhlovchisi Kaveh Solhekol FIFA bayonotini “umidsiz va ohangsiz” deb baholadi, ayniqsa matnda Infantino nomining tilga olinmagani e’tiborini tortdi. Uning fikricha, bu hujjat amalda prezidentning o‘zi yozdirgan pozitsiya, lekin tashkilot ichida hamma ham bu yo‘lni qo‘llab-quvvatlamayotgani sezilib turibdi.
Solhekolning tasviri keskin: Infantino “chuqurga tushib bo‘lgan” va “kovlashni to‘xtatishi” kerak. Unga ko‘ra, prezident “xonani o‘qiy olmayapti”, ya’ni qarshilik darajasini, ayniqsa konfederatsiyalar va muxlislar orasidagi kayfiyatni to‘liq tushunmayapti.
Jurnalistning yana bir nuqtasi: Infantino ommaviy axborot vositalarini ayblashga berilib ketgan. U bu uslubni Donald Trump’dan ko‘chirgandek tuyuladi, deya ta’kidlaydi Solhekol, va bu strategiya FIFA inqirozini yengillashtirish o‘rniga yanada chuqurlashtirayotganini aytadi.
Uningcha, so‘nggi kunlardagi fosh etuvchi materiallar – xususan The Times va Financial Times’ning tekshiruvlari – aynan vaziyatni yoritgani uchun bugungi furo‘r yuzaga keldi. Aks holda, futbol olami rejaning tafsilotlaridan bexabar qolishi mumkin edi.
Yo‘l burish vaqti bormi?
Infantino avval ham bosim ostida qolgan, lekin har safar siyosiy manevrlar bilan qutulib ketgan. Bu safar vaziyat boshqacha ko‘rinmoqda. Uch yirik konfederatsiya bir yoqadan bosh chiqargan, Yevropa ligalari norozilikda, ichkaridan esa Cordeiro kabi og‘ir toifadagi maslahatchi eshikni qarsillatib yopib chiqdi.
Solhekolga ko‘ra, Infantino hozir bo‘layotgan jarayonni oddiy “demokratik maslahatlashuv” sifatida ko‘rsatishga urinmoqda: go‘yoki 211 assotsiatsiya ovoz beradi, agar reja o‘tmasa – “hech narsa bo‘lgani yo‘q”, hammasi choynakdagi bo‘ron bo‘lgan.
Lekin kayfiyat bunday sodda ssenariyni ko‘tarmayapti. Yevropa bo‘ylab, Osiyoda va KONKAKAF hududida qarshilik nafaqat FFE’ga, balki Infantino davridagi bir qator qarorlar to‘planib ketganidan dalolat beradi.
Tanlov endi juda keskin: FIFA rahbari yo yo‘lini keskin o‘zgartiradi, ochiqchasiga uzr so‘raydi va islohotlar sari qadam tashlaydi, yo bo‘lmasa, Jahon chempionati brendi o‘zi yaratilgan maydondan – Yevropadan – mahrum bo‘lish xavfi ostida qoladi.
Bu esa na investorlar, na siyosatchilar, na oddiy muxlislar ko‘tarishi mumkin bo‘lgan narx emas. Savol endi bitta: Infantino buni vaqtida anglay oladimi?
