Brighton'ning 125 yillik tarixi va Tony Bloom inqilobi
21-asr boshida Brighton & Hove Albion tirik qolish uchun ter to‘kayotgan klub edi. Mavsum natijalari emas – butun mavjudligi savol ostida turgan jamoa. Goldstone Ground’dan ayrilish, Gillingham’da vaqtinchalik boshpana, so‘ng esa atletika uchun mo‘ljallangan, futbolga deyarli yot bo‘lgan Withdean Stadium’da “ko‘chmanchi” yillar. Shunday fon, shunday noaniqlik ichida bugungi Amex Stadium va Yevropa orzusi tasavvurga ham sig‘masdi.
Shu kulrang manzaraga 2009-yilda bir ism kirib keldi: Tony Bloom. Bolaligidan klub muxlisi bo‘lgan bu odam dastlab stadion rejasini oldinga surdi, xolos, degan tasavvur bor edi. Amex qurilishi tasdiqlandi, Brighton esa yetti mavsum ichida League One’dan Premier League sari ko‘tarildi. Oxirgi to‘qqiz yil – faqat oliy liga.
Bugun esa “Chayqalar” yana Yevropa sari uchmoqda: Conference League yo‘llanmasi qo‘lga kiritilgan. Yigirma yil avval transfer uchun tiyin sanab, stadion loyihasiga ruxsat izlab yurgan klub uchun bu – deyarli ertak.
“Stadion bo‘ladi” degan vaqtda ham pul yo‘q edi
Bu yo‘lning ilk bosqichlarida Mark McGhee ham bor edi. Shotlandiyalik mutaxassis hozir klubning 125 yillik tarixiga bag‘ishlangan “Brighton & Hove Albion: Stand or Fall” galereyasi ochilishida ishtirok etib, o‘sha davrni esga oldi. Uning so‘zlariga ko‘ra, avval ruxsat, keyin umidsizlik kelgan:
U o‘sha paytlar Dick Knight boshchiligidagi kampaniyani eslaydi: dengiz bo‘yi bo‘ylab norozilik yurishlari, ma’ruzalar, “bizga stadion kerak” degan da’vatlar. Nihoyat ruxsat olindi. Lekin bir muammo bor edi – qurilishning o‘zi uchun umid ham, mablag‘ ham yo‘q.
Shu payt sahnaga Tony Bloom chiqdi. McGhee o‘sha lahzani shunday tasvirlaydi: ko‘pchilik Bloomni faqat stadion qurilishini moliyalashtiradigan badavlat muxlis sifatida ko‘rgan. Stadion – va tamom.
Ammo aslida u bilan birga klubga yanada kattaroq narsa kirib kelayotganini hech kim to‘liq anglamagan: ambitsiya, uzoqni ko‘radigan tasavvur, zamonaviy tayyorgarlik bazasi, infratuzilma. Bugungi darajaga olib kelgan tizim o‘sha qarordan boshlangan, ammo o‘sha payt Brighton atrofidagilar nimaga ega bo‘layotganini to‘liq tushunmagan.
“Matematik mo‘jizakor”dan oilaviy merosgacha
Bloom nafaqat klubni saqlab qoldi, balki Brighton muxlislariga o‘z orzusini ham ulashdi. McGhee uning oilaviy ildizlarini yaxshi biladi. U ko‘p bora Bloomning amakisi Ray Bloom bilan uchrashganini eslaydi – o‘sha paytda klub direktori bo‘lgan Ray har juma Dick Knight va McGhee bilan Topolino’s restoranida uchrashib turardi.
O‘sha paytlardayoq Ray Bloom bir gapni qayta-qayta aytardi: “G‘oyat iste’dodli, matematikaga boshqacha qaraydigan jiyan bor.” McGhee Tony’ning ismini bolaligidan eshitgan, lekin u kelajakda klubni bu darajaga olib chiqadigan figura bo‘lishini o‘shanda tasavvur qilmagan.
Bugun Amex’dagi Harry Bloom lounge’da tushlik payti klub tarixining yana bir qatlami ko‘rinadi: bu oila Brighton bilan faqat biznes orqali emas, avlodlar davomiyligi, tribunadagi his-tuyg‘ular orqali ham bog‘langan. McGhee fikricha, Tony Bloom qilayotgan ishlarini nafaqat shahar, balki o‘z oilasi uchun ham qilmoqda.
Kichik kuboklar ortidan katta orzu
Brighton tarixida uchinchi va to‘rtinchi pog‘ona chempionliklari, Community Shield g‘alabasi bor. 1983-yilda FA Cup finaliga chiqqan, lekin asosiy sovrindan baribir chetda qolgan. Klub endi mayda yutuqlar bilan kifoyalanmaydi – jiddiy kubok ko‘tarish istagi ochiq va aniq.
McGhee Bloomning maqsadini shunday talqin qiladi: bu shunchaki saxovatli homiylik emas. U yutishni xohlaydi. Shuning uchun ham u g‘alaba qozonishi mumkin bo‘lgan jamoani yaratish uchun zarur bo‘lgan hamma narsani joyiga qo‘yib chiqmoqda.
Bugungi Brighton har mavsum ichki kuboklarda real imkoniyatga ega. McGhee halol baho beradi: Premier League chempionligi hali real ko‘rinmaydi. Lekin FA Cup yoki League Cup? To‘g‘ri shamol, omadli qur’a, bir-ikki hal qiluvchi o‘yin – va final sahnasida Brighton’ni ko‘rish mutlaqo mantiqsiz emas. Uningcha, bu – klubning tabiiy, hatto muqarrar rivojlanish bosqichi.
“Stand or Fall”: 125 yilning og‘riqli va g‘ururli izlari
15-avgust kuni Brighton Museum & Art Gallery’da “Chayqalar”ning 125 yillik tarixiga bag‘ishlangan doimiy galereya ishga tushdi. “Stand or Fall” shiori ostidagi ekspozitsiya oddiy ko‘rgazma emas.
Bu yerda klubning eng og‘riqli lahzalari ham, eng baland cho‘qqilari ham bir joyga jamlangan: tarixiy buyumlar, arxiv kadrlar, shaxsiy xotiralar, yillar davomida asrab kelingan atributlar. Tashrif buyuruvchilar Brighton’ni nafaqat natijalar, balki shahar hayotining yuragi sifatida ko‘rish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Bu klubning tirik qolishi, qayta tug‘ilishi va bugungi darajaga ko‘tarilishining to‘liq hikoyasi.
Oldinda – Manchester United, Panathinaikos va yangi sinovlar
Hozirgi Brighton endi faqat o‘tmishini nishonlab o‘tiradigan klub emas. Oldinda – og‘ir, lekin jozibali yo‘l. Carabao Cup uchinchi bosqichida Manchester United raqib bo‘ladi. Bu – mavsum boshida juda jiddiy sinov, ayniqsa sovrin uchun kurashish niyatidagi jamoa uchun.
Conference League’da esa Brighton Panathinaikos va Getafe bilan bir guruhga tushdi. Bu turnirning o‘zi ham endi ingliz futboli uchun begona emas: so‘nggi yillarda West Ham, Chelsea va eng asosiy raqib Crystal Palace Yevropa sahnasida o‘z so‘zini aytib bo‘ldi. Endi navbat Brighton’da.
Savol endi shunday: Goldstone’dan ko‘chib, Withdean’da omon qolgan, Amex’da kuch to‘plagan bu klub Yevropada ham o‘z izini qoldiradimi? Yoki bu 125 yillik hikoyaning eng keskin boblari hali yozilmaganmi?
