Bielsaning so‘nggi zarbasi: Ispaniya bilan o‘yin
Bielsaning so‘nggi zarbasi: Ispaniya bilan o‘yin – yoki hammasining oxiri
Marcelo Bielsa va uning Uruguay termasi jarlik chetida turibdi. Yevropa chempioni Ispaniyaga qarshi uchrashuvda faqat g‘alaba ularni erta, xo‘rlik bo‘lib ko‘rinadigan mundial xayrlashuvidan qutqara oladi. Durang ham, mag‘lubiyat ham – 48 jamoali kengaytirilgan turnirda guruh bosqichidayoq uyga qaytish demak.
Bielsa buni juda aniq tushunadi. Saudiya Arabistoni va Cape Verde bilan o‘yinlardan keyin ikki ochko – oltidan atigi ikkitasi. U o‘ziga xos ohangda, lekin juda aniq gapirdi: endi faqat yutish kerak. “Endi biz Ispaniyaga g‘alaba qilish majburiyati bilan o‘ynaymiz”, dedi u. Bu faqat navbatdagi raqib emas, uning so‘zlari bilan aytganda, “jamoa o‘zi qoldirayotgan taassurotni yaxshilash uchun imkoniyat” bo‘lgan buyuk raqib.
Go‘yo zulmat orasida topilgan kichik ijobiy chiroq. Ammo umumiy manzara – tund.
Yaxshi boshlangan inqilob qaerda to‘xtab qoldi?
Qatar mundialidan keyin Bielsa Urugvayga kelganida, hamma narsa boshqacha ko‘rinardi. Jamoa avlod almashinuvi yoqasida, lekin tarkib uning agressiv, hujumkor futboliga mos edi. Xuddi avvalgi Chile davridagidek.
Javob ham kechikmadi. Janubiy Amerika saralashida Urugvay uchib keta boshladi: safarda Argentina ustidan g‘alaba, uyda Brazilni mag‘lub etish, dastlabki olti turdan so‘ng esa qolgan barcha jamoalardan deyarli ikki baravar ko‘p gol. Yangi davr boshlandigandek edi.
Keyin 2024 yilgi Copa America keldi. Dastlab gol yomg‘iri. So‘ng esa devor. Urugvay shu devorga urilib, hanuz o‘ziga kelolmagandek.
Noyabrda USA bilan o‘yinda 1:5 hisobidagi mag‘lubiyat – uning eski shogirdi Mauricio Pochettino jamoasi Bielsaning Urugvayini chilparchin qildi. Mart oyida Wembleyda Angliyaga qarshi o‘yinda esa durang qutqarib qolindi, lekin jamoa deyarli maydon markazidan o‘ta olmadi. Bielsa jamoasi uchun tasavvur qilib bo‘lmaydigan manzara.
Savol o‘z-o‘zidan tug‘iladi: qayerda adashildi?
Yulduzlar o‘sishi to‘xtagan payt
Barcha muammoni murabbiy zimmasiga yuklash oson. Bielsa ham odatdagidek mas’uliyatni o‘z bo‘yniga oldi: “Urugvay oltidan ikki ochko olgani uchun men javobgarman”, dedi u.
Ammo bu hikoyaning faqat bir qismi. Qolganini klub futboli yozib berdi. Urugvayning qancha futbolchisi so‘nggi ikki yil ichida klub darajasida haqiqatan ham bir pog‘ona yuqoriga ko‘tarildi? Juda kam.
Federico Valverde – Real Madrid yulduzi, lekin bu mundialda hali o‘z darajasini ko‘rsata olmadi. Rodrigo Bentancur, Manuel Ugarte, Facundo Pellistri, Darwin Núñez – ko‘pchiligi to‘xtab qolgandek, ba’zilari hatto orqaga ketgandek taassurot qoldiryapti.
Shunga qaramay, Bielsadan kutilyotgani aniq: u bor resursdan ko‘proq siqib olishi kerak edi. O‘zi ham buni yashirmaydi.
Taktika eskirdimi yoki munosabatlar uzildimi?
Bir paytlar inqilob bo‘lgan yuqori pressing va bo‘g‘uvchi bosim bugun deyarli har bir top jamoaning odatiy quroliga aylangan. Bielsaning modeli endi raqiblar uchun yangilik emas. Lekin Urugvayning bu mundialdagi o‘yinlarini ko‘rib, muammo faqat taktikada emasligi seziladi.
Bielsa o‘zi ham ikkilanishni boshlagandek. Mundial oldidan birorta ham o‘rtoqlik uchrashuvi o‘tkazilmadi. U mashg‘ulotlarda intensiv ishlashni, yangi tizimni sinashni tanladi: Valverde o‘ng qanotda, ikki hujumchi bilan o‘yin. Saudiya Arabistoniga qarshi o‘yinda bu rejalar yarim vaqtga ham chidamadi. Tanaffusda eski, tanish 4-3-3ga qaytildi va darhol o‘yin jonlandi.
Ikkinchi bo‘limda va Cape Verde bilan uchrashuvda Urugvay nihoyat imkoniyatlar yaratishni boshladi. Agar ikki marta o‘zini o‘zi jazolamaganida, jamoa allaqachon so‘nggi 32 talik bosqichga yo‘l olgan bo‘lardi.
Demak, taktik chizmalar muammoning ildizi emasmi?
Ko‘proq ishonavergan javob – kiyinish xonasida. 2024 yilgi Copa America paytidagi bir oylik yig‘in jamoani ichidan charchatgandek bo‘ldi.
Luis Suarez xalqaro futbol bilan xayrlashar ekan, matbuot anjumanida ochiq gapirdi: Bielsaning sovuqligi, futbolchilarga munosabati, lagerdagi tarang muhit uni ranjitgani haqida. Eng qizig‘i – Urugvay tarixidagi eng yaxshi to‘purarning bu so‘zlariga hech kim ochiqcha e’tiroz bildirmadi.
Yaqinda qayta chaqirilgan Agustin Canobbio bilan bo‘lgan keskin mojaro ham ko‘p narsani aytib turibdi. U Bielsaning hatto o‘tirish tarzini tanqid qilgani – aynan shu lahza uning uchun “uzilish nuqtasi” bo‘lganini aytdi.
USA bilan yirik mag‘lubiyatdan so‘ng Bielsa o‘zi haqida “odamlar bilan munosabat o‘rnatishdagi qiyinchiliklarim bor” deya gapirib, o‘zini “zaharli perfektsionist” deb ta’rifladi. Bu hazil emas, murabbiyning o‘zi tan olgan tashxis.
Bugungi futbolchilarga esa ko‘pincha boshqa narsa kerak – yaqinroq insoniy aloqa, murabbiy bilan ko‘proq ruhiy bog‘lanish. Bielsaning o‘ziga xos, biroz yakkalanib yashaydigan xarakteri hozirgi avlodga qanchalik mos tushyapti? Savol ochiq.
Bielsaning o‘zi bilan ziddiyati
Bielsa ko‘p jihatdan zamonaviy futbol oqimidan chetda qolgandek ko‘rinadi. Turnir davomida suv ichish uchun beriladigan texnik tanaffuslarni tanqid qildi – uningcha, ular “futbolni tushunishning madaniy shakllangan tasavvuriga xalaqit beradi. Hech narsa qo‘shmaydi...”
Rasmiy FIFA World Cup fotosessiyasida ham qatnashishni istamadi. “Men model emasman”, dedi u, polga qarab turgancha tushgan surat bilan kifoyalanib.
Bu mayda detallar emas. Bu – Bielsaning o‘zi bilan, atrofidagi futbol olami bilan ziddiyatini ko‘rsatadigan belgilar. U hamon o‘z tamoyillariga sodiq, lekin bu tamoyillar bugungi avlod bilan bir xil til topa olyaptimi?
Bielsa turnir tugagach, iste’foga chiqadi. Bu qaror allaqachon ma’lum. Savol boshqa: bu xabar kiyinish xonasida yengillik olib keldimi yoki bo‘shliq? Balki futbolchilar endi bu oxirgi sahna ekanini tushunib, yana bir bor yonar? Yarador Urugvay har doim xavfli bo‘lgan.
Ispaniyaga qarshi oxirgi sinov
Shu fon, shu taranglik, shu ruhiy charchoq ichida Ispaniyaga qarshi o‘yin kelmoqda. Turnir boshlanishidan oldin bu uchrashuv guruh g‘olibini aniqlaydigan finaldek ko‘ringan. Endi esa Urugvay uchun bu – tirik qolish jangi.
Bielsaning 70 yoshida, rang-barang, ba’zan dahshatli, ba’zan dahshatli darajada go‘zal bo‘lgan murabbiylik faoliyati yakuniga yaqinlashayotgandek. Urugvay bilan qilayotgan ishi hozircha uning uslubiga eng yaxshi reklama bo‘layotgani yo‘q. Ammo bu hikoya hanuz yopilmadi.
Agar u va futbolchilari ilk oylaridagi kabi bir-birini topa olsa, agar shu bir kechaga bo‘lsa ham eski ishtiyoq qaytsa, Ispaniya ham yiqiladigan jamoa. Va shunda, ehtimol, futbolning eng qiziqarli, eng murakkab murabbiylaridan birining sahnadagi vaqti yana bir ozga cho‘ziladimi?
