Andy Ruiz: Qaytish va yangi imkoniyatlar
Yetti yil avval Nyu-Yorkdagi Madison Square Garden ringida sodir bo‘lgan kecha hali ham og‘ir vazn tarixining eng katta zarbalaridan biri sifatida tilga olinadi. O‘sha tunda Anthony Joshua mag‘lubiyat nima ekanini bilmasdi. Andy Ruiz Jr esa besh haftalik ogohlantirish bilan kelgan, 11-1 koeffitsiyentli “o‘rinbosar” edi.
U uchinchi raundda nokdaunga tushdi. Keyin o‘rnidan turdi va Joshua’ni to‘rt marta yerga qulatdi. Hakam jangni to‘xtatganida, og‘ir vazn taxtiga ilk bor meksikalik ildizli bokschi chiqqan edi. “Mexican Rocky” tug‘ilgandi.
Taxt va qulash oralig‘idagi 190 kun
Imperial – Kaliforniyaning chang bosgan, tog‘lar va cho‘llar oralig‘idagi qishloq shahri – bir zumda uni chegaralarni bosib o‘tgan qahramon sifatida ko‘tarib oldi. Kechki shoular, Meksika prezidenti Andrés Manuel López Obrador bilan uchrashuv, Joshua revanshini qabul qilib, 10 million dollarlik shartnoma. Pul, mashinalar, shuhrat, ayollar – hammasi birdaniga keldi.
Olti oy o‘tib, Ruiz allaqachon sobiq chempionlar – Buster Douglas, Leon Spinks, James J Braddock qatoriga qo‘shilgan edi. Diriyada, Saudiya Arabistonining shamol urgan shaharchasida u kamarlarini yana Joshua’ga boy berdi. Uch oy davom etgan ziyofatlar, qisqartirilgan tayyorgarlik, birinchi jangdagidan 15 funt (taxminan 7 kg) og‘irroq vazn.
Tonggi soat uchda o‘tkazilgan matbuot anjumanida, ko‘zlari shishgan, yuzi shikastlangan Ruiz o‘zi tan oldi: haddan tashqari ishonib yuborgan, revanjni jiddiy qabul qilmagan. Pushaymonlik yuzidan o‘qilib turardi.
Yo‘qolgan yillar va so‘nggi yurish
Ruiz keyingi hafta 37 yoshga kiradi. So‘nggi olti yildan ortiq vaqt ichida u atigi uch marta ringga ko‘tarildi. Vazn o‘zgarishlari, jarohatlar, bekor bo‘lgan janglar – hammasi uning eng buyuk g‘alabasini boshqa hayotga tegishli xotiradek ko‘rsatib qo‘ydi.
Endi esa u yana qaytmoqda. Juma oqshomida Newarkdagi Prudential Center arenasi – Madison Square Garden’dan o‘n chaqirim narida – uning so‘nggi katta yurishi boshlanadigan joyga aylanadi. Bu safar u og‘ir vaznning ikkinchi imkoniyatlarga bo‘lgan saxovatini ham sinaydi.
Raqib – 6 fut 7 dyuymli (taxminan 2,01 m) Damian Knyba. 12 raundlik, kamarsiz jang. Bu Ruizning Jarrell Miller bilan bo‘lgan ko‘pchilik qarori bilan durang tugagan bahsidan keyingi, ikki yildan ortiq tanaffusdan so‘ng ilk chiqishi. Shuningdek, Eddie Hearn promouterlik kompaniyasi bilan uch janglik shartnomaning birinchi bosqichi.
Bir paytlar uning yana kamarlar sari yurishi ancha mantiqli tuyulardi. Joshua’dan WBA, IBF va WBO kamarlarini yo‘qotgan paytda Ruiz atigi 30 yoshda edi. Uning tabiiy hujumkor iste’dodi, g‘ayrioddiy tez qo‘llari va semiz gavdasiga qaramay ko‘z ochib yumguncha zarbalar kombinatsiyasini yo‘llash qobiliyati uni boshqa og‘ir vaznlardan ajratib turardi.
Bolaligidan boshlab raqiblar uning ko‘rinishiga aldanishardi. Ammo ringda “semiz bola”ning tezligi va fikrlashi hammani hayratda qoldirardi.
Manny Robles bilan yana birga
Bugun esa uning burchagida yana tanish yuz – Manny Robles. 54 yoshli murabbiy Ruizni ikkala Joshua jangiga ham tayyorlagan, ammo revanjdagi mag‘lubiyatdan so‘ng ular yo‘llarini ayro qilgandi.
Ruiz keyin Chris Arreola bilan 2021-yilgi qaytish jangiga Eddy Reynoso qo‘l ostida tayyorlandi. Bir yil o‘tib Luis Ortiz ustidan g‘alabaga esa Alfredo Osuna bilan bordi. 2024-yilda Millerga qarshi ringga qaytgan paytida esa u amalda o‘zini o‘zi tayyorlaganini tan oldi: “yarim kuch bilan”, “bir oyog‘i suvda, bir oyog‘i quruqlikda” bo‘lganini aytdi.
Ularning yarashuvi esa Tulumdagi ta’til paytida, piña colada ustida boshlandi. Ruiz qiz do‘sti bilan dam olayotgandi, og‘ir vazn sahnasi esa u yo‘qligida oldinga qarab ketayotganini o‘ylab qoldi. Biroz mast holda u Robles’ga Instagram orqali yozdi: yana murabbiylikka qaytishini so‘radi.
Shart aniq edi: tinglash, diqqat, vaqt va mehnatning “120 foizi”.
“Men shunchaki Manny Robles bilan yana birlashganimdan xursandman, – dedi Ruiz chorshanba kuni Newarkda. – Oldingi janglarda, avvalgi raqiblarga qarshi men kerakli ishlarni qilmayotgan edim. U meni uyg‘otdi. Shuning uchun ham bugun shu yerdaman.”
Robles bilan qayta birlashuv bu qaytishning avvalgilaridan farq qilishiga eng asosiy dalil bo‘lib turibdi. Murabbiy u bilan deyarli butun yilni zalda o‘tkazganini, bu safar odatdagi ikki-uch oylik lager emas, uzluksiz jarayon bo‘lganini aytadi.
“Bu ikki oy, uch oy oldin boshlangan emas, – deydi u. – Yil bo‘yi birgamiz. Eski Andy qaytdi, u ruhiy, jismoniy, ma’naviy jihatdan juda yaxshi holatda.”
Tarozida ko‘ringan signal
Payshanba kungi vazn o‘lchash marosimi Robles so‘zlariga bir oz asos berdi. Ruiz 254,3 funt (taxminan 115 kg) ko‘rsatdi – 2018-yilda Kevin Johnson ustidan g‘alabadan beri eng engil vazni. Joshua revanjida chiqqan rekord 283,7 funtdan qariyb 30 funt kam.
Knyba 255,5 funt bo‘ldi. Og‘irlikda deyarli teng, lekin bo‘yda olti dyuym farq.
Ruizning yo‘liga chinakam to‘siqlar ham chiqdi: 2021-yilda o‘ng tizzasiga, 2023-yilda esa yirtilgan rotator manjetasiga operatsiya qilindi. Millerga qarshi jangda esa u o‘ng qo‘lini sindirdi, lekin 12 raundni oxirigacha jang qilib o‘tkazdi. Avvaliga jarrohliksiz tuzalishiga umid qildi, ammo baribir operatsiyaga to‘g‘ri keldi. Natijada juma kechasi tugaydigan 762 kunlik tanaffus cho‘zilib ketdi.
Bu orada u shoshilmadi. Besh farzandi bilan ko‘proq vaqt o‘tkazdi, meksikalik quruvchi otasi bilan birga ko‘chmas mulk loyihalarida ishladi. Otasi uni besh yoshida, ortiqcha quvvatini jilovlash uchun, boksga olib kirgan, yillar davomida uni chegaradan Mexicali zallariga olib o‘tgan odam.
Ruiz cherkovga bora boshladi. Joshua janglaridan taxminan 17 million dollar topgan sportchi uchun ringga qaytish – pul masalasi emasdi. Bir payt kelib u o‘zini “charchashdan charchaganini”, “zerikishdan zerikkanini” sezdi.
Bo‘linib ketgan taxt va ochilgan yo‘llar
Qaytish uchun payt bundan yaxshiroq bo‘lishi qiyin. Lennox Lewisdan keyin og‘ir vazn to‘rt kamarni birlashtirgan chempionni 25 yil kutdi. Oleksandr Usyk 2024-yil may oyida Tyson Fury ustidan g‘alaba qozonib, yakdil chempionga aylandi. Oradan ikki yil ham o‘tmay, bo‘linish yana boshlandi.
39 yoshli Usyk iyun oyida qolgan kamarlaridan voz kechdi. Endi kamarlar Murat Gassiev (WBA), Agit Kabayel (WBC), Filip Hrgović (IBF) va Daniel Dubois (WBO) qo‘lida tarqalib yotibdi. Og‘ir vazn tepasiga qaytish uchun yo‘llar ko‘paygan, raqamlar esa aralashib ketgan.
Ismi tanilgan, tarixdagi eng shov-shuvli g‘alabalardan biriga ega sobiq chempion uchun bunday sharoit – imkoniyat. Juma kungi g‘alaba Ruizni bir zumda chempionlik poygasiga qaytarishi mumkin. Hatto bir paytlar xayoliydek tuyulgan, ammo bugun yana tilga olinayotgan uchinchi Joshua jangi ham, Fury bilan noyabr oyiga rejalashtirilgan to‘qnashuvdan so‘ng, real variantga aylanib qolishi ehtimoli bor.
Ruiz yaqinda chiqargan diss trekida og‘ir vaznning yarmiga yaqin raqiblarni tilga olgani uning orzusi kamaymaganini ko‘rsatib turibdi.
Hearn bilan aylangan doira
Bu qaytishda ham go‘zal bir ramziylik bor. 2019-yilda aynan Ruiz o‘zi Eddie Hearn’ga yozib, Joshua – Miller jangi bekor bo‘lgach, bo‘sh qolgan o‘rinni so‘ragandi. O‘sha xabardan so‘ng uning hayoti o‘zgardi, Hearnning puxta rejalari esa buzildi.
Endi Ruiz boshqa takliflarni ko‘rib chiqqach, aynan o‘sha promouter bilan birlashdi. U bir kecha ichida uning og‘ir vazn sxemasini ag‘darib yuborgan odam edi.
Hearn buni yashirmaydi: “Bu biznes qarori,” deydi u Ruiz bilan kelishuv haqida. Uningcha, Joshua uchun dahshatli kechaga aylangan o‘sha kechani yaratgan tezlik, zarba kuchi va chidamlilik hamon joyida. Meksikalik ildizlari, tarixiy g‘alabasi esa bugungi og‘ir vaznlarda kamdan-kam bokschiga nasib etadigan kassabop salohiyat beradi.
“U buni to‘g‘ri qilsa va divizion bo‘ylab yurishni boshlab yuborsa, sportdagi eng katta yulduzlardan biriga aylanishi mumkin,” deydi Hearn.
“Giant slayer” yana gigant qarshisida
Knyba (17-1, 11 KO) – og‘ir vaznlar ichida ham yirik ko‘rinadigan, 86 dyuym (taxminan 218 sm) qo‘l uzunligiga ega jangchi. U so‘nggi jangida Germaniya vakili Kabayelga qarshi uchinchi raundda to‘xtatilgan jangda mag‘lub bo‘ldi, ammo ayrim daqiqalarda o‘z salohiyatini ko‘rsatdi.
Newarkdagi yakuniy matbuot anjumanida Knyba bu mag‘lubiyatni “elit darajada jang qila olishimning isboti” deb atadi va ringda “eng och, eng yaxshi Andy Ruiz”ni kutayotganini aytdi. Arenada esa katta polshalik muxlislar guruhi kutilmoqda – bir paytlar Tomasz Adamek janglariga to‘plangan shovqinli olomonni eslatadigan sahna.
Ruiz (35-2-1, 22 KO) uchun bo‘y farqi yangilik emas. 6 fut 1 dyuym (taxminan 1,85 m) bo‘y bilan u butun karerasini undan balandroq og‘ir vaznlarga qarshi o‘tkazdi.
“[Knyba] gigant, – deydi u. – Shuning uchun meni ‘giant slayer’ deyishadi. Men doim o‘zimdan ancha katta yigitlar bilan jang qilaman. Lekin nimagadir bu men uchun ishlaydi.”
Bu juftlikning amaliy tomoni ham bor. Bugun Ruizni asta-sekin ringga qaytarishning, uni hech narsa ko‘rsata olmaydigan raqib bilan “sinab ko‘rish”ning foydasi yo‘q. Hearn buni ochiq aytadi: agar u yana og‘ir vazn chempionligini qaytarib olish haqida gapirayotgan bo‘lsa, bunday raqiblarni yengishi shart.
Qolgan kunlar soni
Yetti yil avval Ruiz bir haqiqatni o‘rgandi: bokschining ertaga qoldira oladigan kunlari cheklangan. Har bir bekor ketgan oy, har bir bekor ketgan yil qaytmaydi.
Bugun u 36 yoshda. Tanaffuslardan charchagan, zerikishdan zerikkan, yana ringga och. Newarkdagi kecha unga faqat bitta savolni beradi: bu safar u o‘zining qolgan kunlarini nechta jangga yetkazadi?
