AFC va FIFA o‘rtasidagi keskin tortishuv: Jahon chempionati savdosi
Osiyo futbolining eng yuqori qarorgohi ilk bor bu qadar keskin ohangda gapirdi. Asian Football Confederation (AFC) prezidenti Shayx Salman bin Ibrohim Al Xalifa FIFAning Jahon chempionati va boshqa musobaqalaridan ulushlarni xususiy investorlarga sotish rejasini “mutlaqo qabul qilib bo‘lmaydigan” deb atadi.
Bu shunchaki norozilik emas, tizimning o‘ziga qarshi qo‘yilgan og‘ir tashxis edi.
20 milliard dollarlik reja va “ko‘zdan yashirilgan” jarayon
FIFA haftaning boshida 20 milliard dollarlik tijoriy sho‘ba tashkil etish niyatini e’lon qildi. Yangi tuzilma Jahon chempionati va boshqa global turnirlarning tijoriy huquqlarini boshqarishi kerak.
Lekin bir nuqta bor: mintaqaviy konfederatsiyalar bu haqida oldindan xabardor qilinmagan.
Kuala-Lumpurda joylashgan, Osiyo, Yaqin Sharq va Avstraliyani qamrab olgan AFC o‘zini chetga surib qo‘yilganini ochiq aytdi. Reuters ko‘rgan maktubda Shayx Salman shunday yozadi: AFC bu taklif ommaga e’lon qilinishidan oldin FIFA tomonidan “hech bir darajada” maslahatlashuv o‘tkazilmaganidan “chuqur xavotir va hafsalasi pir” bo‘lgan.
Uning ta’kidlashicha, konfederatsiya hali-hanuz bu rejaning boshqaruv, moliyaviy yoki huquqiy tahlilini ham, uning oqibatlari bo‘yicha batafsil ma’lumot ham olmagan. Bu esa uning so‘zlari bilan aytganda, “mutlaqo qabul qilib bo‘lmaydigan holat”.
“Qit’alar poydevorini yemiradigan qadam”
Shayx Salman maktubida gapni yanada keskinlashtiradi: FIFAning bir tomonlama harakatlari qit’a futboli tuzilmasining o‘ziga zarba berayotganini uqtiradi. U bu poydevorni “hamjihatlik, hamkorlik va shaffoflik”ka qurilgan tizim sifatida ta’riflaydi.
AFC – FIFA tarkibidagi olti konfederatsiyadan biri. U Osiyo bo‘ylab klub va terma jamoalar musobaqalarini tashkil qiladi, mintaqaviy kalendarni yuritadi, iqtisodiy modelni muvozanatda ushlab turadi. Shunday bir paytda global markaz – FIFA – eng yirik tijoriy loyihani qit’alar bilan maslahatlashmasdan oldinga surishi, albatta, mintaqaviy markazlar obro‘siga urilgan zarba sifatida qabul qilinmoqda.
Shayx Salman ochiq aytadi: bu loyiha barcha konfederatsiyalarning yordamisiz ishlamaydi.
Infantino va va’da qilingan 40 million
FIFA prezidenti Gianni Infantino bu rejani o‘tkazish uchun vaqtni cho‘zishni istamayapti. U haftaning o‘zida 211 a’zolik assotsiatsiyalarga maktub yuborib, taklifni 19 sentyabrgacha ma’qullashni so‘radi. Yana bir muhim raqam: har bir a’zo assotsiatsiyaga 40 million dollar va’da qilingan.
Pul katta. Lekin AFC uchun savol undan ham kattaroq.
Shayx Salman bu jadvalni “bunday miqyosdagi qaror uchun nihoyatda qisqa muddat” deb atadi. U futbol kelajagini belgilaydigan shunday masalalar “shoshma-shosharlik bilan” qabul qilinmasligi kerakligini yozadi.
Osiyoga chaqiriq: shoshilmang
AFC prezidenti a’zolarga ochiq murojaat qildi: hozircha hech qanday qaror qabul qilmang. U FIFA bilan qo‘shimcha muzokaralar o‘tkazib, taklifni tegishli huquqiy va boshqaruv kanallari orqali “to‘liq o‘rganib chiqish” niyatida.
Maktubda u shunday deydi: konfederatsiya a’zolaridan FIFA bilan bo‘ladigan maslahatlashuvlar va zarur ko‘rib chiqish jarayonlari yakunlanmaguncha hech qanday pozitsiya bildirmaslik so‘raladi.
Bu – ochiq siyosiy signal. Osiyo futboli global markazga “to‘xtang, tushuntiring, keyin qaror qilamiz” deyapti.
Ishonch va taqsimot o‘rtasidagi kurash
Shayx Salman yakunda AFCning barcha a’zolar, FIFA va boshqa manfaatdor tomonlar bilan “konstruktiv ishlashga” sodiqligini ta’kidlaydi. Uning maqsadi – futbol manfaatlarini ilgari surish, o‘sishni “ishonch, shaffoflik va birlik” poydevorida davom ettirish.
Ammo savol ochiq qolmoqda: 20 milliard dollarlik yangi tijoriy tuzilma bu poydevorni mustahkamlaydimi yoki qit’a konfederatsiyalarini chetga surib, futbol siyosatidagi kuch muvozanatini butunlay o‘zgartiradimi?
Endi navbat FIFAda. AFC maktubiga beriladigan javob nafaqat bu rejaning, balki global futbol boshqaruvining keyingi yo‘nalishini ham belgilab berishi mumkin.
