2026-yilgi yengil va chaqqon kontseptsiya: F1 og‘irlikka qarshi yo‘l topdimi?
2026-yilgi texnik qoidalar e’lon qilinganda, FIA bir iborani qayta-qayta tilga oldi: “nimble car concept” – chaqqon, yengil, boshqaruvga tez javob beradigan bolidlar avlodi. Yillar davomida doim kattalashib, og‘irlashib borgan mashinalar fonida bu shunchaki shior emas, butun falsafaning o‘zgarishi sifatida talqin qilindi.
Raqamlar esa bu safar gapni aylantirmaydi. Yangi avlod mashinalarining g‘ildirak bazasi 20 santimetrga qisqardi, kengligi yana 10 santimetrga toraydi. Minimal og‘irlik – 768 kilogramm. Bu o‘tgan mavsumga nisbatan 32 kilogrammga kam.
Pastga bosuvchi kuch ham keskin qisqartirildi. Natija? Rul bilan kurashayotgan poygachilar, yo‘lga yopishib olgan poyezdga o‘xshagan emas, tirik, jonli harakat qilayotgan bolidlar. Maqsad – raqib ortidan yaqin ergashish, ko‘proq xatolar, ko‘proq imkoniyat va, albatta, ko‘proq kurash.
Ammo mavsumning dastlabki sakkiz oyida bu haqda deyarli hech kim gapirmadi. E’tibor butunlay boshqa tomonda – quvvat qurilmalari, energiya boshqaruvi, murakkab gibrid tizimlar atrofidagi shikoyatlar girdobida qoldi.
Shunga qaramay, shassi bo‘yicha mas’ul shaxs – FIA bir o‘rindiqli bolidlar bo‘yicha direktori Nikolas Tombazis yangi qoidalar paketini orqaga emas, oldinga tashlangan qadam deb biladi.
Uning fikricha, bugungi bolidlar raqib ortidan ancha yaqin yurishga imkon beryapti.
“Ehtimol ha, lekin ish tugadi deb o‘ylash xato bo‘ladi. Shunga qaramay, mashinalar bir-birini ancha yaqinroq ta’qib qilayapti”, – deydi u Motorsport ham ishtirok etgan tor doiradagi suhbatda.
“Kir havoning” zarbasi qay darajada yumshadi?
FIA hisob-kitoblariga ko‘ra, yangi aerodinamik konsepsiya oqibatida ortda qolayotgan “iflos havo” effekti avvalgi qoidalar joriy etilgan ilk yildagi darajaga qaytdi. Tombazis bu safar jamoalar “bo‘shliq” topib, qoidalar ruhini buzadigan fokuslar bilan chiqolmasligiga ishongan.
“Biz hozir taxminan 2022-yil chempionati boshidagi darajadamiz, lekin bu yilgi tizim ancha barqaror”, – deydi u.
Oldingi avlod mashinalarida old qanot uchlari, pol chetlari va old g‘ildirak atrofidagi murakkab aerodinamik “mebel”lar butun kontseptsiyani yemirib yuborgan edi. Ularning hammasi ortda qolayotgan oqimni keskin yomonlashtirdi, ta’qib qilishni qiynashtirdi.
Tombazis bu xatolardan xulosa chiqarilganini ta’kidlaydi: yangi qoidalarda shunga o‘xshash “bo‘sh joy” topilmagan. Hozircha hech bir yechim konsepsiyani sindirganicha yo‘q.
Poygachi uchun hamon sinov – bu ataylab qilingan
Aerodinamika bo‘yicha cheklovlar faqatgina ta’qib qilishni yaxshilash uchun emas. Ular poygachilarga ham xos bo‘lgan sinovni qaytarib berdi.
Tombazis uchun bu juda muhim nuqta.
“Ular poygachilar uchun hanuz ancha murakkab boshqariladigan mashinalar, bu yaxshi deb hisoblayman. Ularni hamma hayday oladigan oddiy mashinalar bo‘lishini istamaymiz”, – deya ta’kidlaydi u.
Ba’zi aerodinamik bandlar shunday yozilganki, jamoalar burilmalarning har bir bosqichini mukammal “yuvib tashlay” olmaydi. Mashinaning o‘zi ayrim fazalarda poygachidan ko‘proq mahorat, ko‘proq jasorat talab qiladi.
Tombazis buni juda sodda obraz bilan ifodalaydi: dunyodagi eng yaxshi 22 nafar poygachi uchun mo‘ljallangan bolidni “buvi ham hayday oladigan” darajaga tushirish – mantiqsiz.
Jismoniy yuklama esa biroz yumshagan. Yerga yopishuvchi effektga tayangan avvalgi bolidlar nihoyatda past va qattiq yurishga majbur edi. Endi balandlik biroz oshirildi, bu esa mashinalarni o‘tgan yilgi darajada “shafqatsiz” bo‘lishidan saqlab turibdi.
2031 orzusi: yana 80 kilo yo‘qolishi kerak
Bugungi paket Tombazisni qoniqtiradi, lekin u bunga yakuniy nuqta sifatida qaramaydi. Hozirgi reglament davri mobaynida keskin o‘zgarish qilishning imkoni yo‘q, biroq keyingi avlod uchun maqsad allaqachon belgilangan: yanada yengil, yanada ixcham bolidlar.
Reja – 2031-yilda (yoki jamoalar yetarli darajada qo‘llab-quvvatlasa, 2030-yilda) kuchga kiradigan yangi qoidalar bilan mashinalarni yana qariyb 80 kilogrammga yengillashtirish. Quvvat qurilmalari ham soddalashtirilishi ko‘zda tutilgan.
“Bolidlar biroz yengilroq va biroz kichikroq bo‘ldi, poygachilar buni qadrladi”, – deydi Tombazis. “Lekin bu men xohlagan yakuniy nuqta emas. Kelajakda yana 80 kilo atrofida yengillashishni, balki yana biroz qisqaroq va kichikroq bo‘lishini istayman.”
Uning tasavvurida hozirgi qadam – oraliq bosqich. Yomon emas, lekin yetarli ham emas. Yengillik bo‘yicha keyingi katta sakrash – alohida maqsad sifatida turibdi. Og‘irlikni keskin kamaytirish – poyga xarakterini ham o‘zgartirishi mumkin bo‘lgan omil.
Nihoyat teskari trend
Bitta faktni Tombazis alohida urg‘u bilan aytadi: F1 tarixida ilk bor deyarli chorak asrdan keyin og‘irlik bo‘yicha trend teskari tomonga burildi.
“Ehtimol 2000-yildan beri ilk bor, balki undan ham oldin, Formula 1 bolidlari yengillashdi”, – deya xulosa qiladi u.
Savol esa endi boshqa: bu burilish bir martalik tajribami yoki 2030-yillarda haqiqatan ham chaqqon, yengil va poygachining mahoratini maksimal ochib beradigan yangi Formula 1 davri boshlanadimi?
