2026-27 yilgi ingliz futbolidagi o'zgarishlar

Ingliz futboli yangi mavsumga oddiy reglament yangilanishi bilan emas, butun ritmni o‘zgartiradigan to‘lqin bilan kirib kelmoqda. 2026-27 yilgi kampaniya – o‘yin sur’ati, vaqtdan yutish va “mayda hiyla”larga qarshi ochiq urush mavsumi bo‘ladi.

Bu qoidalar avvaliga Qatardagi Jahon chempionatida sinovdan o‘tdi. U yerda to‘p o‘yinda bo‘lgan sof vaqt oshdi, lekin hakamlar o‘yinga daqiqalarlab qo‘shimcha qo‘shishga majbur bo‘lmadi. Endi shu tajriba butun ingliz piramidasi bo‘ylab yoyiladi: Arsenal va Manchester City o‘rtasidagi Community Shielddan tortib Premier League, quyi divizionlar va yakshanba ligalarigacha. Faqat VAR – o‘zining odatdagi chegaralarida qoladi.

Maqsad oddiy: muxlislarni jahlini chiqaradigan “o‘lik daqiqalar”ni yo‘qotish va haqiqiy futbolni ko‘paytirish. Bu esa yillar davomida hisobni ushlab qolish uchun vaqtdan yutishga o‘rganib qolgan jamoalar uchun yoqimli yangilik bo‘lmaydi.

Tashlanadigan to‘p, ko‘tarilgan qo‘l va besh soniya

Eng ko‘zga tashlanadigan o‘zgarishlardan biri – o‘yinni qayta boshlashni ataylab cho‘zadigan futbolchilarga qarshi kurash. Endi to‘p autga chiqqan zahoti sanash boshlanmaydi, lekin hakamning sabri tugagan lahza hammasini o‘zgartiradi.

Har qanday hiyla – to‘pni konus ustiga qoldirib ketish, sherigiga ataylab noqulay joyga tashlab yuborish, vaqtni cho‘zadigan harakat sifatida baholanishi mumkin. Hakam hushtak chaladi, futbolchiga shoshilishni buyuradi va shu bilan birga besh soniyalik sanashni boshlaganini aniq ko‘rsatib, qo‘lini yuqoriga-pastga harakatlantiradi.

Besh soniya o‘tib ketdimi – yana hushtak. Endi autni boshqa jamoa tashlaydi. Uzoqdan uzoqqa otadigan “long throw”lar esa bundan mustasno, ular standart vaziyat sifatida ko‘riladi.

Darvozabonlar ham endi soatga o‘ynab o‘tira olmaydi. O‘yin oxirida darvozadan zarbani ataylab cho‘zsa, hakam raqibga to‘g‘ridan-to‘g‘ri burchak zarbasini berishi mumkin. Bu – shunchaki ogohlantirish emas, natijaga bevosita ta’sir qiladigan jazo.

Almashuv: 10 soniya ichida chiq, aks holda jamoang qisqaradi

Zaxiraga o‘tayotgan futbolchi endi sekin yurib, muxlislarga qarsak chalib xayrlashishni ikki marta o‘ylab ko‘radi. Yangi qoida bo‘yicha o‘yinchini maydondan chiqib ketishi uchun 10 soniya kutishadi – eng yaqin chiziqdan.

Agar shu muddat ichida maydonni tark etmasa, zaxiradan tushadigan o‘yinchi kamida bir daqiqa maydonga kira olmaydi. Jamoa esa shu vaqt ichida 10 kishi bo‘lib qoladi.

Carabao Cup doirasidagi Wrexham – Middlesbrough uchrashuvida bu qoida darhol “tirik” misol oldi. Middlesbrough hujumchisi Will Lankshear o‘zining g‘alaba golini urib, 80-daqiqada zaxiraga olindi. U sekin-asta muxlislarga qarsak chalib, maydonni tark etayotganida murabbiy Kim Hellberg uni tezlashtirishga urinib baqirdi. Ammo kech edi. Lankshear belgilangan vaqtni oshirib yubordi, natijada zaxiradagi Fin Cartwright maydonga darhol kira olmadi.

O‘yindan so‘ng Lankshearning “Men bilmabman!” degan gapi bu mavsum ko‘p eshitiladigan iboraga aylanishi hech gap emas.

Eng qizig‘i – zaxiradagi futbolchi keyingi o‘yinga tushish uchun ham to‘p tashqariga chiqishini yoki o‘yinning to‘xtatilishini kutadi. Ba’zan bu bir necha daqiqaga cho‘zilishi mumkin. Faqat jarohat yoki xavfsizlik nuqtayi nazaridan muayyan nuqtadan chiqish imkonsiz bo‘lgan holatlar istisno bo‘ladi.

Jarohat: bir daqiqa tashqarida, ritmni buzish esa qimmatga tushadi

Yillar davomida muxlislar bir manzaraga ko‘nikib qolgan: tibbiyot xodimi maydonga kiradi, futbolchi tashqariga olib chiqiladi, yarim daqiqa o‘tib yana ichkarida. Endi bu sahna boshqacha bo‘ladi.

Qoidaga ko‘ra, endi futbolchi hakam o‘yinni to‘xtatishga majbur bo‘ladigan darajada yerda qolsa, bir daqiqa maydondan tashqarida qolishi shart. U tibbiy yordam so‘ragan-bo‘lmagani muhim emas. Maqsad – raqibning bosimini sindirish uchun ataylab yiqilishni kamaytirish.

To‘p tabiiy ravishda tashqariga chiqsa – aut, darvozadan zarba va hokazo – bu majburiy bir daqiqa tanaffus ishga tushmaydi. Shunga qaramay, ayrimlar bir daqiqa juda uzun, haqiqatan ham jarohat olgan futbolchilar bundan zarar ko‘rishi mumkin deb xavotirda.

Shu bois ayrim istisnolar ham kiritilgan. Masalan, agar jarohatlangan futbolchiga nisbatan qo‘pollik qilgan raqib sariq yoki qizil kartochka olsa, ba’zi holatlarda jarohat olgan o‘yinchi maydonda qolishi mumkin. Bu murabbiylarning raqibni ataylab qo‘pol o‘ynashga undab, ularning jamoasini 10 kishi qoldirish taktikasini jilovlashga qaratilgan.

“Darvozabon taktik taym-aouti”ga zarba

So‘nggi yillarda ko‘p uchraydigan manzara: darvozabon birdaniga yerga o‘tiradi, qo‘lini ko‘tarib tibbiyot xodimini chaqiradi, shu paytda butun jamoa texnik zonaga yugurib borib, murabbiydan yangi ko‘rsatmalar oladi. O‘yin sur’ati buziladi, raqibning bosimi so‘nadi, ritm sindiriladi.

Endi ingliz professional futbolidagi barcha ligalarda bu “taktik taym-aut”ni deyarli foydasiz qiladigan yangi tajriba boshlanadi. Agar darvozabon tibbiy yordam so‘rasa, murabbiy tanlagan bitta maydon o‘yinchisi majburiy ravishda bir daqiqa maydondan chiqib turadi.

Murabbiyda to‘rtinchi hakamga kim chiqishini aytish uchun atigi 10 soniya bor. Agar shu muddat ichida nom aytilmasa, avtomatik tarzda sardor chiqishi kerak bo‘ladi.

Faqat o‘yinchilarni yon chiziqqa borishini taqiqlash yetarli emas edi – murabbiylar baribir darvozabon orqali ritmni buzish yo‘lini topardi. Endi esa bunday hiyla jamoani bir daqiqaga 10 kishi bo‘lib qolish xavfi bilan yuzlashtiradi.

Boshqa mamlakatlarda o‘tkazilayotgan tajriba biroz boshqacha – u yerda darvozabon tibbiy yordam so‘rasa, har safar jamoa sardori maydondan chiqishi shart. Angliyada esa murabbiy tanlov huquqiga ega. Har ikki modelning maqsadi bitta: sun’iy pauzalarni yo‘qotish.

Darvozabon haqiqatan ham tepki yegan yoki qon ketayotgan bo‘lsa, albatta, istisnolar bor. Bu qoida chindan ham jarohat olganlarga emas, spektakl uyushtirayotganlarga qarshi qaratilgan.

VAR: kichik kengayish, katta bahslar

VAR ham yangi mavsumda butunlay qayta ixtiro qilinmaydi, ammo bir nechta nozik nuqtalar o‘zgaradi.

Ikki marta sariq kartochka olib maydondan chetlatilgan futbolchilar bo‘yicha endi VAR faqat ikkinchi ogohlantirish bilan bog‘liq vaziyatni ko‘rib chiqishi mumkin bo‘ladi. Bitta muhim chegarasi bor: bu faqat aniq xatoni tuzatish uchun ishlatiladi. Shunchaki hakamning qarashidan farqli, subyektiv baho uchun monitor chaqirilmaydi. Birinchi sariq kartochkani qayta ko‘rib chiqish esa umuman ruxsat etilmaydi.

Yana bir yangilik – standart vaziyat oldidan hujumchi tomondan sodir etilgan qoida buzilishi bo‘yicha tajriba. Agar burchak yoki boshqa standart zarba bajarilishidan avval hujumchi raqibga nisbatan qo‘pollik qilsa va bu vaziyat to‘g‘ridan-to‘g‘ri gol, penalti yoki intizomiy chora bilan yakunlansa, VAR orqaga qaytib, buni ko‘rib chiqishi mumkin.

Bunday holatda to‘p o‘yinga kirmagan bo‘lgani uchun erkin zarba berilmaydi – burchak yoki standart vaziyat qayta bajariladi. Mantiq o‘zgarmaydi: to‘p o‘yinga kirmagan bo‘lsa, jarima zarbasi bo‘lishi mumkin emas.

Himoyachilar tomonidan to‘p o‘yinga kirmasdan avval sodir etilgan qoida buzilishlari esa VAR doirasidan tashqarida qoladi. Chunki bu holatlarda penalti belgilash imkoni yo‘q, demak, VAR aralashuvi ham bo‘lmaydi.

Yana bir aniq chegaralangan soha – noto‘g‘ri identifikatsiya. Jahon chempionatida VAR ba’zan simulyatsiya bo‘yicha ham aralashgan edi, ammo keyinroq IFAB bu noto‘g‘ri talqin ekanini eslatdi. Endi bu faqat shunday vaziyatlarga tegishli: hakam Team A futbolchisini qo‘l bilan o‘ynadi deb jazolagan, aslida esa qo‘l bilan o‘ynagan – Team B o‘yinchisi bo‘lsa. Shunda VAR xatoni to‘g‘rilashga haqli.

Nimalar o‘zgarmaydi? Jahon chempionatidan farqli ravishda, noto‘g‘ri burchak zarbalari bo‘yicha VAR aralashmaydi, og‘zini yopib, keskin bahslashgan futbolchilarga berilgan qizil kartochkalar ham qayta ko‘rib chiqilmaydi.

Tezlashgan o‘yin, qisqargan hiylalar

Yangi qoidalar bir qarashda mayda texnik tuzatishdek tuyulishi mumkin. Ammo ular o‘yinning yurak urishini o‘zgartiradi: har bir aut, har bir jarohat, har bir darvozadan zarba endi taktikaning bir qismi emas, vaqt bilan kurash maydoniga aylanadi.

Bir savol esa ochiq qoladi: hiylalaridan ayrilgan jamoalar yangi ritmga moslashadimi yoki bu mavsum ularni ochiqchasiga fosh qiladimi?