Tuchel va Balogun: Jahon chempionatidagi qizil kartochka muammosi
Angliya bosh murabbiyi Thomas Tuchel uchun bu Jahon chempionati faqat taktik janglar, bosim va dramatik gollar haqida emas. Endi u maydondan tashqaridagi eng nozik frontlardan birida — intizomiy tartib-qoidalar bo‘yicha kurashmoqda. Va u bu yerda bir narsani ochiq aytyapti: hech kim nimani qanday qoida bo‘yicha o‘ynayotganini aniq bilmayapti.
Gap Fifa’ning kutilmagan qarori haqida ketmoqda. United States hujumchisi Folarin Balogun Bosnia-Herzegovina’ga qarshi o‘yinda qizil kartochka olgan, demak, qoidaga ko‘ra, u Belgiya bilan 1/8 final uchrashuvini o‘tkazib yuborishi kerak edi. Turnir reglamenti aniq yozadi: qizil kartochka — keyingi o‘yinda avtomatik diskvalifikatsiya.
Ammo Fifa bunday qilmadi. Balogun jazoni darhol o‘tamasdan, co-hosts uchun hal qiluvchi bo‘lishi mumkin bo‘lgan o‘yinga chiqishi mumkin bo‘lib qoldi. Qizil kartochka bor, lekin taqiq yo‘q. Aynan shu nuqtada murabbiylar, futbolchilar va muxlislar uchun chiziqlar xiralashdi.
“Qayerdan boshlanadi va qayerda tugaydi?”
Angliya safida ham shunga o‘xshash vaziyat. 3:2 hisobida tugagan dramatik Meksika ustidan g‘alabada Jarell Quansah maydondan chetlatilgan. VAR aralashuvi, monitor yoniga yugurib borgan hakam, qizil kartochka — hammasi tanish ssenariy. Endi esa Angliya shanba kuni Norway bilan chorak final oldidan savolga tiqilib qolgan: Quansah o‘ynaydimi yoki yo‘qmi?
Tuchel bu savolni Fifa’ga qarata, lekin butun turnirga eshittirdi:
“Bu qayerdan boshlanadi va qayerda tugaydi endi? — dedi u. — Biz ham buni bekor qildira olamizmi yoki yo‘qmi? Nima bo‘lyapti o‘zi?”
Murabbiy gapni davom ettirar ekan, ohangida charchoq ham, keskinlik ham bor edi:
“Chiziqni qayerga chizamiz — mana men berayotgan savol. Menda bunga javob yo‘q.”
Balogun ham, Quansah ham VAR ko‘magidan keyin maydondan haydalgan. Quansah — 2026 yilgi Jahon chempionatida qizil kartochka olgan 13-futbolchi. Qolgan 12 nafari — Balogundan tashqari — keyingi o‘yinini tomoshabin sifatida o‘tkazdi. Hech qanday istisno, hech qanday murakkab izohsiz.
Shunda Fifa o‘z intizomiy kodeksidagi kamdan-kam qo‘llaniladigan bir bandni ishga tushirdi. Unga ko‘ra tashkilot “intizomiy choraning ijrosini to‘liq yoki qisman to‘xtatib turish” huquqiga ega. Qog‘ozda bu huquq bor. Ammo Jahon chempionati reglamenti bilan yuzma-yuz kelganda, bu band birdaniga bahs markaziga aylandi.
Reglament bir og‘iz: qizil kartochka — keyingi o‘yinda avtomatik taqiq. Fifa qarori esa bu yozilgan qoidaga zid tushdi.
“Kim bu qarorni bekor qiladi va qachon?”
Tuchel nazarida esa bu nafaqat bitta futbolchi taqdiri, balki butun turnir ishonchliligiga zarba.
“Avvalo aniq aytmoqchiman: bu (Balogunning holati) qizil kartochka emas edi, — dedi u. — Lekin VAR aralashdi va uch nafar VAR hakami bilan maydon hakami buni qizil deb topdi. Qaror qabul qilindi.”
Shu yerda murabbiy eng nozik nuqtani ko‘tardi:
“Endi bu qarorni kim bekor qiladi va qachon, qaysi asos bilan? Va bu qanchaga borib yetadi? Men uchun bu g‘alati. Biz faqat qarorlarda izchillikni xohlaymiz.”
Tuchel misollarni ketma-ket sanay boshladi. Uningcha, agar bir marta chiziq buzilgan bo‘lsa, endi hamma narsa savol ostida qoladi.
“Demak, birinchi daqiqadagi Declan Rice bo‘yicha olingan sariq kartochkamiz… endi biz bu haqida cheksiz bahslashishimiz mumkin. Menimcha, bu sariq emas edi. Uni ham qaytarib olamizmi?
France uchun Michael Olise olgan sariq-chi, u ham sariq emas edi. Bu qayerda tugaydi? Qayerda to‘xtaydi?”
Bu savollarga javob yo‘q. Tuchel buni yashirmaydi:
“Qoidalarni bilmayman. Menga bu borada savol bermang. Men kutaman va nima bo‘lishini ko‘raman,” — dedi u.
VAR, qizillar va ishonch sinovi
Bu Jahon chempionati allaqachon VAR atrofidagi bahslar, qizil kartochkalar soni va maydondan chetlatishlar ko‘pligi bilan esda qolmoqda. 13 ta qizil kartochka — bu tasodif emas, tendensiya. Ammo Balogun holati bu tendensiyaga butunlay boshqacha rang berdi.
Agar bir futbolchi qizil kartochka olib ham, keyingi o‘yinni o‘tkazib yubormasa, qolgan 12 nafari o‘zini qanday his qiladi? Ularning murabbiylari-chi? Endi har bir qizil kartochka ortidan savol tug‘ilmaydimi: “Buni ham bekor qilish mumkinmi?”
Angliya uchun esa bu bahslar qog‘oz ustidagi nazariya emas, amaliy masala. Quansah taqdiri — turnir taqdiriga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan kichik, ammo muhim bo‘lak. Norwayga qarshi chorak final oldidan Tuchelning qo‘lida allaqachon yetarlicha taktika, bosim va charchoq bor. Endi ularga qoida bo‘yicha noaniqlik ham qo‘shildi.
Fifa bir marta istisno qildi. Savol endi bitta: bu istisno bo‘lib qoladimi — yoki yangi me’yorning boshlanishimi?
