Tomas Tuxel va Angliyaning Jahon chempionati fojiasi
Tomas Tuxel bu yozning eng katta qimorchisi edi. Angliya terma jamoasi tarkibini u tanlaganiday hech kim tanlamasdi. Meksikaga qarshi devorga suyangancha o‘ynab yutib chiqish, Morgan Rogers’ni murabbiyning “ichki sezgisi” asosida asosiy tarkibga tashlash – hammasi shu risklar zanjirining bo‘laklari edi.
Ammo oxir-oqibat, bitta noto‘g‘ri tashlangan zarrur to‘p Angliyaga Jahon chempionati finali yo‘lini yopib qo‘ygandek bo‘ldi.
Gordonning lahzasi, tushning boshi
Sahna tarix yozish uchun tayyor edi. Birinchi sahifa yozila boshladi ham: Anthony Gordon, Rogers uzatmasidan so‘ng hisobni ochdi. Tuxelning navbatdagi “ichki tuyg‘u”si o‘zini oqlagandek ko‘rindi.
Stadion titradi, Angliya oldinda, Argentina chorasizdek. Statistika ham Angliya tomonda emasdi, lekin shu paytga qadar ssenariy tanish: Angliya katta o‘yinda hisobni ochadi, keyin… nima bo‘lishini butun bir avlod yoddan biladi.
So‘nggi yetti daqiqa esa hammasini vayron qildi.
Asl burilish 71-daqiqada yuz berdi.
Konsa va orqaga chekinish
Ezri Konsa maydonga tushdi, Angliya esa besh himoyachili tizimga o‘tdi. Buni hozir oson tanqid qilish mumkin, lekin Gordonning raqami ko‘tarilgan ondayoq bu qaror savol tug‘dirgan edi.
Statistika og‘ir haqiqatni aytadi: so‘nggi 30 yilda Angliya yo‘qotgan 13 ta pley-off uchrashuvining yettitasida birinchi bo‘lib hisobni ochgan. Bu asrda Jahon chempionati yarim finalida hisobni ochib ham finalga chiqa olmagan yagona jamoa – va endi buni ikkinchi marta takrorlashdi.
Gordonning golidan keyingi chorak soatda Angliya to‘pni atigi 17 foiz vaqt nazorat qildi, Argentina maydonining yarmida esa bor-yo‘g‘i to‘qqiz marta to‘pga tegdi. Shu muzlash Tuxelni Konsa variantiga undagandek tuyuldi.
Ammo sovuq allaqachon suyakdan o‘ta boshlagan edi. Nico Gonzalezning zarbali boshidan tashqari Argentina Jordan Pickford darvozasi tomon jiddiy xavf yaratmagan ham edi.
Konsa 72-daqiqada tushishi va beshlik himoyaga o‘tish Angliyaning asabiy himoyasini yanada chuqurlashtirdi, ustiga ustak, eng bevosita hujum quroli – Gordonni tortib oldi.
Endi Rogers nazariy jihatdan Harry Kane ortida, Jude Bellingham bilan yonma-yon o‘ynashi kerak edi. Amalda esa u taktik o‘zgarish bilan Martinezning g‘alaba to‘piga qadar bo‘lgan butun davr ichida atigi bir marta to‘pga tegdi.
O‘sha 21 daqiqada Angliyaning to‘p nazorati 7,2 foizgacha qulab tushdi.
Raqib maydoni yarmida sakkizta teginish. Birorta ham jarima maydoniga uzatilgan to‘p yo‘q.
Tuxel rejasi, ehtimol, aniq edi: Djed Spence va Reece James qanot himoyachilari sifatida 3-4-3 tizimida “portlab” chiqishi, raqibni qanotlardan ezishi kerak edi. U o‘z karerasining katta qismini shu shaklda o‘tkazgan.
Amalda esa James va Spence o‘yinning qolgan qismida Argentina maydonida birga-bir marta to‘pga tegishga zo‘rg‘a erishdi.
Oldinga ko‘proq kuch tashlamasdan, Angliya to‘pni dunyoning eng buyuk futbolchisi yana va yana to‘p olishni istayotgan jamoaga topshirib qo‘ydi.
To‘lqin ortidan to‘lqin, ammo javob yo‘q
Konsa tushganidan keyin Argentina hujumlari to‘lqinma-to‘lqin kela boshladi. Angliya esa to‘pni ushlab qolishga ojizlik qildi. Eng achinarlisi, Konsaning o‘zi ham raqibdan to‘pni biror marta tortib ola olmadi, lekin besh marta yo‘qotdi.
Tuxel avval ham o‘zining xato o‘zgarishlarini tezda anglab, qayta tiklay oladigan murabbiy sifatida ko‘rinardi. Bu safar esa u ham, futbolchilari kabi, muzlab qolgandek bo‘ldi.
U stsenariyni butunlay o‘zgartirish, yangi hujum variantlarini tashlash o‘rniga Dan Burn va Nico O’Reilly’ni tushirdi. O‘yinning oqimi allaqachon butunlay o‘zgargani, suv Angliya darvozasi tomon oqib ketayotgani ko‘rinib turgan paytda ham.
Bu ehtiyotkorlikmi? Qat’iylikmi? Yo bo‘lmasa, charchagan mantiqmi?
Meksika illyuziyasi va Messi haqiqatlari
Ehtimol, Tuxelni Meksikaga qarshi o‘yin chalg‘itib qo‘ygandir. O‘sha o‘yinda Angliya 10 kishi bo‘lib ham g‘alabani ushlab qolgandi. Lekin bu tajribaga suyanish bu safar haddan tashqari sodda qarash bo‘lib chiqdi.
Meksika nima qilmoqchi ekanini yashirmadi: birin-ketin jarima maydoniga baland uzatmalar, havodagi kurash, ikkinchi qavat. Tuxel o‘sha yerda baland bo‘yli himoyachilar va zich blok bilan g‘alaba oldi.
Argentina esa boshqa dunyo. To‘pni yerda aylantiradigan, kombinatsiyaga qurilgan jamoa. Va eng muhimi – maydonda Lionel Messi bor edi. U bunday o‘yinda jarima maydoniga “umidsiz” to‘p oshirishni kutib o‘tirmaydi.
U kutilganini qildi. To‘g‘ridan-to‘g‘ri zarba emas, lekin ikkala golga ham uzatma berdi. O‘yin taqdirini hal qiluvchi ikki lahza – va Angliyaning orzusi chilparchin.
Janubiy darvoza oldidagi eski dard
Tuxel Angliyani “keyngi bosqichga olib chiqish” uchun ishga olingan edi. Gareth Southgate davrida Angliya o‘zidan past jamoalarni yengib, favorit bo‘lmagan paytda yiqilib kelardi. Bu mantiq o‘zgarmadi.
Bir muddatga umid uyg‘ongan edi. Xorvatiyaga qarshi tanaffusdagi hayqiriqli nutq, Meksikaga qarshi Azteca’dagi vaqtida o‘zgartirilgan taktika, jasur hujumiy almashtirishlar – bularning bari Tuxel aynan Southgate’da yetishmagan narsa, o‘yin ichida boshqarish qobiliyatini olib kirgandek ko‘rsatdi.
U ikki yillik shartnoma uzaytirilganini oxirigacha bajarishga va’da berdi. Demak, ko‘zlar allaqachon Euro 2028 tomonga qadalgan.
Ammo hozircha achchiq haqiqat shuki: aynan bitta haddan tashqari xavfli tashlangan qadam, o‘zi yo‘qotmoqchi bo‘lgan mudofaa-markazli futbolga qaytish – Tuxel va Angliyani keyingi ikki yil davomida ta’qib qilib yuradigan xotiraga aylandi.
Savol esa endi bitta: Angliya nihoyat o‘zini bu ruhiy zanjirdan qachon uzib chiqadi?
