Terry Butcher: Angliya uchun yangi jangchini topdi

1989-yil sentabr. Stokgolm kechasi. Shvetsiyaga qarshi o‘yinda Terry Butcher boshiga og‘ir zarba oladi. Boshidan qon sizib, futbolkasi oq rangni unutadi. Hakam almashtirishni taklif qiladi, tibbiyot xodimlari uni chetga chaqiradi. U esa maydonda qoladi. O‘sha mashhur futbolka – deyarli qizilga aylangan holda – ingliz futbolining jangovar ruhi ramziga aylanadi.

Butcher, Ipswich va Rangers afsonasi, sobiq Angliya sardori, o‘sha ruh bugungi kunda kimda borligini o‘ylab ko‘radi. U bilan Domino’s’ning muxlislarni “ifloslanishdan” cho‘chimay qo‘llab-quvvatlashga undovchi “Shirtiette” kampaniyasi doirasida suhbatlashildi. Savol oddiy, ammo og‘ir: bugungi terma jamoada kim tanasini jamoa uchun garovga qo‘yishga tayyor?

Butcher ikkilanmay deyarli javob beradi: hozirgi eng katta jangchi – Jude Bellingham.

“Eng katta jangchimiz kim? Ehtimol, Jude Bellingham, shunaqa tipdagi futbolchi,” – deydi u. – “U ko‘proq jangchi, u qizishib ketadi, o‘tkir. Bu menga yoqadi. Ba’zan balki haddan tashqari qizg‘in, lekin u shunday o‘ynaydi. Chegarada yashaydi. O‘zini ko‘rsatishni xohlaydi, boshqalar kabi asabiylashadi. Meningcha, aynan Jude bo‘lardi.”

Yo‘qolib borayotgan avlod: Butcher, Ince, Pearce

Butcher, Paul Ince va Stuart Pearce – Angliya tarixidagi eng qo‘rqmas uchliklardan biri. 1998-yilgi jahon chempionati yo‘llanmasi uchun Italiyaga qarshi o‘yinda yuzidan qon oqayotgan Ince, jarohatiga qaramay, maydonda qolganini muxlislar hanuz unutgani yo‘q.

Bugun esa qon ko‘ringan zahoti o‘yinda to‘xtaydi, futbolchi darhol almashtiriladi, tibbiy yordam majburiy. Qoidalar o‘zgardi. O‘yin ham.

Butcher bu o‘zgarishni tan oladi, lekin ko‘ngli to‘la emas:

“Ha, bu tipdagi futbolchilar o‘yindan asta-sekin yo‘qolib ketdi, chunki futbol endi boshqa hayvon. Endi u ko‘proq texnikaga asoslangan. Endi ‘kirishib ketish’dan ko‘ra o‘yin uslublari, sxemalar muhim,” – deydi u.

“Futbolda endi haqiqiy jismoniy kurash deyarli yo‘q. Hammasi texnika haqida. ‘Overload’lar yaratish, texnik atamalar haqida. Bizning davrimizga eng yaqin keladigan narsa – standart vaziyatlar, ayniqsa burchak zarbalari. O‘shanda hamma kurashchilar kabi bir-birini yerga yiqitishga urinadi.”

U o‘yinning ko‘p jihatdan yaxshilangani, tezligi, texnikasi oshganini tan oladi. Lekin bir narsa uni qiynaydi: ozgina ko‘proq jismoniylik ham o‘yinni, ham tribunadagi kayfiyatni jonlantirardi.

“Muxlislar doim kimningdir ‘kirishib ketganini’ ko‘rishni yoqtiradi. Lekin endi buni qila olmaysan, chunki xavf katta. Agar raqibni qo‘rqitsang, vazningni bosib o‘ynasang, nafaqat sariq, balki qizil kartochka xavfi ostida qolasiz,” – deydi u.

Himoyada boshliq yo‘q

Angliya 60 yillik “quruq” davrni tugatishni orzu qilayotgan bir paytda, savol yana o‘sha: maydon markazida, ayniqsa orqa chiziqda kim boshliq?

Butcherning javobi keskin:

“Yo‘q, menimcha yo‘q. Uzoq vaqtdan beri bunaqa odam yo‘q,” – deydi u.

U o‘z davrini eslaydi. Bryan Robson bilan bo‘lgan munosabat – talablilik va hurmatning klassik namunasi.

“Men bilan Bryan Robson bor edi, u menga qattiq gapirardi, xato qilsam darhol aytardi. Men ham u xato qilsa unga javob qaytarardim – lekin u deyarli xato qilmasdi, shuning uchun ko‘p gapirishga to‘g‘ri kelmasdi! His-tuyg‘ularni tez, baland va aniq aytardik.”

Bugun esa maydonda bunday manzara kam. Sabablardan biri – himoyadagi yondashuv o‘zgarishi. Shaxsiy qo‘riqlash o‘rnini zonal himoya egallagan.

“Standart vaziyatlarda futbolchilar endi aniq bir raqibni emas, zona himoya qiladi. Shuning uchun ular bir-biriga baqirishga, buyruq berishga unchalik majbur emas,” – deydi Butcher. – “Bugungi futbolchilar bir-biriga juda ‘yoqimli’. Bir-biridan ko‘proq narsa talab qiladiganlar kam. Guruh ichida haqiqiy liderlar yo‘q. Bu shunchaki bir to‘da futbolchi, har biri o‘z ishini qiladi. Ehtimol, kiyinish xonasida gapirishar, lekin maydonda barmoq bilan ko‘rsatib, baland ovozda buyruq beradigan odam deyarli ko‘rinmaydi.”

Unga ko‘ra, Angliya safida vaqti-vaqti bilan ovozini ko‘taradigan kam sonli futbolchilardan biri – Jordan Pickford.

“Pickford ba’zan barmog‘ini ko‘rsatib, baqiradi. Angliya jamoasida bunday qiladiganlar ko‘p emas. Ko‘pchilik shunchaki o‘z ishini qilishga harakat qiladi,” – deydi u.

“Men vokal tomonni yoqtirardim. Odamlarni maqtirishni ham, ularni oldinga undab baqirishni ham. ‘Qani yigitlar!’ – degan chaqiriqlarni. Buni ba’zan ko‘rasan, lekin juda kam. Men buni ko‘proq ko‘rishni istardim.”

Bellingham – hozircha leytenant, kelajak sardorimi?

Bugungi Angliya sardori – rekordchi hujumchi Harry Kane. Uning hisobida 81 ta terma jamoa goli bor, lekin bir kun kelib kamarni boshqa birovga topshirishiga to‘g‘ri keladi. Nomzodlar ko‘p: Arsenal markazidagi tayanch – Declan Rice, Madrid sahnasining yulduzi – Jude Bellingham.

Bellinghamning xarakteri, maydondagi qizg‘inligi, hakamlar bilan munosabati haqida savollar ham bor. Lekin Butcher unga ishonch bildiradi, biroq bir shart bilan – vaqt.

“Men bir nechta klubda sardor bo‘lganman. Eshik tepgan paytlarim bo‘lgan, hakamga so‘kinardim, juda vokal edim. Hozirgi sardordan kutiladigan obraz emas, lekin o‘sha paytda shunday edi,” – deya eslaydi u.

“Bellingham vaqt o‘tishi bilan, ayniqsa xalqaro sahnada, yetiladimi – ha, deb o‘ylayman. Shunda u sardorlikka nomzod bo‘lishi mumkin. Hozircha esa u leytenant, qanotdagi yordamchi, sardorlik darajasidan bir pog‘ona past.”

Declan Rice haqida gap ketganda, Butcher uni eng tabiiy nomzodlardan biri deb biladi.

“Declan Rice – ayniqsa Harry Kane izidan – sardorlik uchun aniq nomzod,” – deydi u.

Kane haqida esa alohida to‘xtaladi. Uning professional hayot tarzi, o‘ziga bo‘lgan munosabati, yillar o‘tgan sari o‘yinni yanada teranroq tushunishi Butcherga yana bir superprofessionalni eslatadi.

“Harry Kane abadiy o‘ynaydigandek. O‘z ishiga bo‘lgan munosabati, o‘zini parvarish qilishi, xulqi – [Cristiano] Ronaldo’ga o‘xshaydi, u ham abadiy o‘ynaydigandek tuyulgan. Harryda yo‘qotadigan tezlik ko‘p emasdi, lekin miyasi yanada chaqqonlashgan, reaksiyasi tezlashgan. Uning qiladigan ishlari hali juda ko‘p,” – deydi u.

Angliya oldida navbatdagi sahna: Panama va Nyu-Jersi

Kane, Bellingham va butun Angliya yana ishga qaytadi. Shanba куни ular 2026-yilgi jahon chempionati saralashidagi Group L bosqichini yakunlash uchun maydonga tushadi. Raqib – Panama, sahna – Nyu-Jersi.

Thomas Tuchel jamoasidan bir narsani kutadi: Shimoliy Amerikadagi va uyda ekran qarshisida o‘tirgan muxlislarni hayajonga soladigan, ularga yana bir bor bayram qilish imkonini beradigan futbol.

Butcher gapirgan “jangchi ruhi” shunday o‘yinlarda sinovdan o‘tadi. Qonli futbolkalar davri ortda qolgandir, lekin savol hanuz o‘sha: Angliya maydonida kim haqiqatan ham jang qilishga tayyor?