Special Olympics GB: Orzular stadioniga yo‘l
Nyu-Yorkdagi jahon chempionati finaliga yo‘l izlayotgan Angliya terma jamoasi atrofida shovqin avjiga chiqqan payt, Shimoliy Linkolnshiradagi sokin bir bog‘da boshqa bir orzu pishib yetilmoqda.
Scunthorpe markazidagi Central Park. Iyulning issiq oqshomi. Daraxt soyasida ter tomayotgan, ammo nigohi faqat bitta manzilni ko‘rayotgan futbolchilar guruhi: Birminghamdagi Alexander Stadium va Special Olympics GB National Summer Games.
Daraxt soyasidan stadion orzusigacha
Bu jamoa dastlab faqat Daun sindromiga ega bo‘lgan yoshlar uchun tuzilgan edi. Yillar o‘tib tarkib kengaydi: turli intellektual nogironliklari, autizm, ADHD va boshqa o‘quv qiyinchiliklari bo‘lgan futbolchilar bir safda to‘plandi.
Bottesford Town Football Club bazasida sakkiz yil avval ilk bor ko‘rganimda, ularning maydondagi qadamlari ham, ijtimoiy ishonchi ham juda ehtiyotkor edi. To‘pni qabul qilishdan tortinadigan, gapirishdan uyaladigan bolalar edi.
Endi esa shu parkda qarshimda turgan manzara boshqacha.
Ular o‘z ranglarida, o‘z formalarida. Mashg‘ulotlar aniq reja bo‘yicha. Ko‘z o‘ngimda – o‘zini jamoa futbolchisi deb his qiladigan, musobaqaga jo‘nash arafasida turgan guruh. Maqsad aniq: 26–30 avgust kunlari Birminghamda o‘tkaziladigan Special Olympics GB milliy yozgi o‘yinlarida oltin medal uchun kurashish.
Jake – burchak zarbasi ustasi
Jake bilan gaplashganimda, uning javobi uzoq izoh talab qilmaydi.
“Baxtiyorman,” deydi u turnir haqida so‘raganimda.
Uning roli aniq: burchak zarbalari. Jake menga to‘pni “o‘rash”, darvoza ichiga egib kiritish haqida o‘zcha maslahatlar bera boshlaydi. O‘zini maydon chetidagi oddiy o‘yinchi emas, vazifasi va rejasi bor futbolchi sifatida tutadi.
2017 yilda Special Olympics musobaqasida kumush medal olgan. Bu safar maqsad balandroq: ikki gol va oltin medal. Orzu emas – reja sifatida aytiladi.
Special Olympics GB butun yil davomida intellektual yoki o‘quv nogironligi bo‘lgan odamlarga sport orqali jamiyatga qo‘shilish imkonini beradi. Tashkilot hisobiga ko‘ra, Buyuk Britaniyada shunday nogironligi bo‘lgan 1,5 millionga yaqin inson yashaydi. Maqsad – imkon qadar ko‘prog‘ining hayotini o‘zgartirish.
Jake uchun bu yo‘l uyda boshlangan.
Onaning qat’iyati va klubning eshigi
Jake’ning onasi – Sue. U jamoa bilan ilk kundan birga: mablag‘ yig‘ish, transport, tashkiliy ishlar… Bularning bari uning kundalik hayotining bir qismiga aylangan. Ikkinchi o‘g‘li Aiden ham nogiron, u hozir jamoaga murabbiylik qilishni o‘rganmoqda.
Sue hikoyasi oddiy savoldan boshlanadi: “Jake qayerda futbol o‘ynashi mumkin?”
“Jake’da Daun sindromi bor, u futbolni juda yaxshi ko‘radi, lekin asosiy jamoalarda o‘ynashga qiynaldi,” deydi u. “U uchun juda og‘ir bo‘ldi, tempga yetisha olmadi.”
Shu sabab Sue Bottesford Town FC klubiga murojaat qiladi. Maqsad – Jake va uning do‘stlariga maydon, forma, murabbiy emas, avvalo imkon berish.
“Jake uchun futbol o‘ynash juda katta voqea edi,” deydi u. “Bu uning ishtiyoqi. U futbolni sevadi va maydonga chiqishni xohlaydi.”
Bugun ularning yoniga qarab, bu tashabbus faqat sport bilan cheklanib qolmaganini ko‘rish qiyin emas. O‘yinchilar nafaqat to‘pni yaxshiroq boshqaradi, balki bir-biri bilan mustahkam do‘stlik ham qurishgan.
Sue buni juda sodda, ammo og‘ir tajriba bilan tushuntiradi: “Farzandingiz tug‘ilganda unga nogironlik tashxisi qo‘yilsa, oldingizda mutlaqo noma’lum yo‘l paydo bo‘ladi. Lekin men har doim o‘g‘illarim hayotda imkon qadar ko‘proq narsaga ega bo‘lishi uchun kurashaman deb o‘zimga so‘z berganman.”
Bottesford Town FC bu yo‘lda tayanchga aylandi. Sue klubni “ajoyib” deb ta’riflaydi. Sport zali, yil bo‘yi foydalaniladigan 4G sun’iy maydon – bularning barchasi jamoaning kundalik ishini professional tusga keltirgan.
Pandemiya zarbasi va 10 ming funtlik to‘siq
Bu yo‘l tekis bo‘lmadi. Jamoa 2021 yilda o‘yinlarga qabul qilingandi. Hamma orzu qilgan safar, tayyorgarlik, rejalashtirilgan bahslar… hammasini Covid-19 pandemiyasi bekor qildi.
“Bu ularning anchagina qismini ortga surib yubordi. Jake ham shular orasida edi,” deydi Sue.
Motivatsiya pasaydi, reja buzildi, lekin orzu o‘chmadi. Endi esa eng katta to‘siqlardan biri – maydondagi raqib emas, moliyaviy hisob-kitob. Ikki jamoaning sayohati va turar joyi uchun 10 ming funt sterling yig‘ish kerak bo‘ldi. Shunday summani topish – hamjamiyat, ota-onalar va klub uchun alohida sinov.
Shunga qaramay, maydondagi mashg‘ulotlarga qarab, bu raqam ularni to‘xtata olmaganini ko‘rish mumkin.
Murabbiylar shtabi va o‘sib borayotgan talab
Jamoa menejeri Michael Potts hozirgi davrni qisqa ta’riflaydi: tayyorgarlik “tezlashgan”. O‘yinchilar hayajonlangan, bu hayajon mashg‘ulot intensivligida yaqqol seziladi.
4G maydonda o‘ynash ularning texnik va jismoniy tayyorgarligini oshirgan. To‘pning har bir sakrashi, har bir pressing epizodi murabbiylar ko‘zidan qochmaydi.
Jamoa tarkibi kengaygani sari murabbiylik uslubi ham o‘zgargan. Turli intellektual nogironlikka ega futbolchilar bilan ishlash uchun yondashuv, tushuntirish, mashg‘ulot tezligi – hammasi qayta ko‘rib chiqilgan. Bu yerda har bir futbolchi uchun alohida kalit topishga harakat qilishadi.
“Qoya”dek mudofaa va darvozabon maslahati
Darvoza chizig‘ida esa Mason turibdi. Uning o‘zi aytgan ta’rifi qisqa va keskin: jamoaning himoyasi “qoya kabi mustahkam”.
Unga Angliya erkaklar terma jamoasi himoyasini qanday kuchaytirish mumkinligi haqida savol beraman. Javob murakkab taktika yoki sxemalar haqida emas. U faqat ikki nuqtani urg‘ulaydi: “ko‘p mashq qilish” va darvozabonning to‘pni “to‘g‘ri uloqtirishi”.
So‘nggi musobaqasida u penalti qaytargan. Bu epizod hali ham uning xotirasida jonli. Endi Mason ham bitta maqsadni tilga oladi: oltin medal.
Jamoaning yana bir tajribali futbolchisi – Taylor. U bu jamoaga o‘n yil avval qo‘shilgan, himoyada o‘ynaydi. Tayyorlanish jarayoni haqida u ham ijobiy gapiradi: mashg‘ulotlar yaxshi ketmoqda. U boshqalarga ham bir xil maslahat beradi – ko‘p va astoydil mashq qilish.
O‘ziga qo‘ygan maqsadi esa himoyachi uchun kutilmagan: to‘rt gol urishni bashorat qiladi.
Parkdan chiqib ketar ekanman…
Park bo‘ylab ortga qaytayotib, maydonga yana bir bor qarayman. Daraxtlar soyasida ter silayotgan futbolchilar. Har bir zarba, har bir qichqiriq, har bir murabbiy ko‘rsatmasida bitta narsa seziladi – ishtiyoq va jiddiylik.
Bu yerda futbol – faqat o‘yin emas. Bu – mustaqillik, do‘stlik, o‘ziga ishonch, ota-onalarning tinimsiz mehnati, klubning ochiq eshiklari va Special Olympics sahnasiga chiqish orzusi.
Bir necha haftadan so‘ng ular Birminghamdagi Alexander Stadium yo‘laklarida yurishadi. O‘sha paytda bu yozgi oqshomdagi har bir mashq, har bir yiqilish va har bir qayta turishning bahosi bilinadi.
Keyingi safar Central Park bo‘ylab yurganimda, bitta savol ko‘nglimni band qiladi: bu jamoa yana nechta orzuni ro‘yobga chiqargan bo‘ladi?
