Rodri futbol tarixida noyob to‘rtlikni qo‘lga kiritdi
Futbol tarixida ba’zi yutuqlar bor – ularni ko‘rganingda “endi bundan ortig‘i bo‘lmaydi” deb o‘ylaysan. Rodri esa shu tasavvurni ham sindirdi. Jahon chempionligi, Yevropa chempionligi, Champions League va Ballon d’Or. To‘rttalasi ham qo‘lida. Futbolchilar orasida bu “komplekt”ni yig‘ib bo‘lganlar soni barmoq bilan sanarli, lekin endi bu kichik klubga yangi a’zo qo‘shildi.
Beckenbauer va Müller boshlab bergan yo‘l
Bu yo‘lni ilk bor to‘liq bosib o‘tganlar – Franz Beckenbauer va Gerd Müller. Ikkalasi ham bir kunda, bir finalda “to‘plam”ni tugatishgan: 1974-yil 7-iyul, G‘arbiy Germaniya – Niderlandiya finali. Müller g‘alaba golini uradi, Beckenbauer esa yana bir bor sardor sifatida kubokni ko‘taradi.
Ular bu Jahon chempionatiga Bayern Munich bilan 1974-yilgi European Cup’ni yutib kelgan, undan oldin esa Die Mannschaft bilan 1972-yilgi Yevropa chempionligini qo‘lga kiritgan edi. Der Kaiser uchala jamoani ham sardor sifatida boshqargan, Der Bomber esa uchala finalda ham gol urgan. Shaxsiy mukofotlar? Müller 1970-yilda Ballon d’Orni olgan, Beckenbauer esa 1972-yilda.
Shu darajadagi to‘liq to‘plamni keyingi futbol avlodi deyarli 30 yil kutdi.
Zidane: uslub bilan yopilgan to‘plam
Navbat Zinedine Zidane’ga keldi. U to‘rtlikni 2002-yilda Real Madrid bilan Champions League yutib, o‘sha mashhur zarba bilan yakunladi. O‘sha g‘alaba oldidan uning tokchalarida allaqachon 1998-yilgi Jahon chempionligi, 1998-yilgi Ballon d’Or va 2000-yilgi Yevropa chempionligi turardi.
Bu nafaqat sovrinlar ro‘yxati, balki sahnani eng katta turnirlarda egallash qobiliyati edi. Zidane bu klubga shunchaki kirib kelmadi, u eshikni o‘z uslubida yopib qo‘ydi.
Rivaldo va Ronaldinho: yulduzlar, lekin kichik yulduzcha bilan
Rivaldo bu elita klubga 2003-yilda qo‘shildi. Uning yo‘li Janubiy Amerikadan boshlanadi: 1999-yilgi Copa América va o‘sha yili olingan Ballon d’Or. Keyin 2002-yilgi Jahon chempionligi, so‘ng 2003-yilda Milan bilan Champions League. Bitta kichik izoh bor: Turin finalida u zaxirada o‘tirib qolgan, maydonga tushmagan. Lekin turnir davomida o‘ynagan, medalni halol ishlab olgan.
Ronaldinho hikoyasi ham shunga o‘xshash. 1999-yilgi Copa América’da Braziliya tarkibida bo‘lgan, lekin finalda maydonga tushmagan. Baribir medal uning bo‘yniga ilindi. Keyin 2002-yilgi Jahon chempionligi, 2005-yilgi Ballon d’Or va 2006-yilda Barcelona bilan Champions League. U futbolni tabassum bilan o‘zgartirdi, statistikadagi kichik yulduzcha esa uning merosini kamaytira olmaydi.
Messi: uzoq kutishdan keyingi to‘liq hukmronlik
Bu ro‘yxatda Lionel Messi bo‘lmasligi mumkin emasdi. U Champions League’ni ilk bor 2006-yilda Barcelona tarkibida yutdi, o‘sha payt hali yosh, lekin allaqachon katta sahnaga chiqqan yulduz edi. 2009-yilgi g‘alabada esa u to‘liq rol o‘ynadi, jamoaning yuragi va miyasi bo‘lib ulgurgan edi.
O‘sha 2009-yilda Ballon d’Or ham uning qo‘liga o‘tdi. Keyin esa eng uzoq, eng og‘ir kutish boshlandi – terma jamoa bilan sovrin. Nihoyat 2021-yilda Copa América, undan so‘ng 2022-yilda Jahon chempionligi. Shunda Messi ham to‘liq to‘rtlik egasiga aylandi. Va yana bir cho‘qqini zabt etdi: 1966-yildan beri yuritilgan statistikaga ko‘ra, Jahon chempionatlari tarixidagi eng ko‘p golli uzatma muallifi bo‘ldi – 12 ta assist.
Rodri: yangi davrning mukammal yarim himoyachisi
Endi esa Rodri. Yakshanba kuni u ham bu yopiq klub eshigidan kirib keldi. Jahon chempionligi uning allaqachon boy bo‘lgan kolleksiyasiga qo‘shildi: 2023-yilgi Champions League, 2024-yilgi Yevropa chempionligi va 2024-yilgi Ballon d’Or.
Bu to‘rttalikni undan tezroq faqat bitta inson yig‘gan – yana o‘sha Franz Beckenbauer. Nemis afsonasi barcha sovrinlarni atigi ikki yil ichida qo‘lga kiritgan bo‘lsa, Rodri ham zamonaviy futbolning mislsiz ritmida juda qisqa muddatda bu marraga yetdi. U nafaqat g‘alabalar soni, balki o‘yin nazoratini butunlay o‘z qo‘liga olishi bilan ham bu ro‘yxatga munosib.
Ayollar futbolida hali yopilmagan to‘plam
Ayollar futbolida bunday to‘liq to‘rtlik hali yo‘q. Sababi oddiy: Ballon d’Or Féminin atigi yetti marta topshirilgan. Shunga qaramay, ikki ism allaqachon tarix sahnasini egallab ulgurgan: Alexia Putellas va Aitana Bonmatí. Ular bu mukofotlarning beshtasini bo‘lishib olishgan, ikkalasi ham Champions League va Jahon chempionligini qo‘lga kiritgan.
Lekin to‘liq to‘plam uchun ularga yana bitta bo‘lak yetishmayapti – Yevropa chempionligi. Keyingi imkoniyat 2029-yilda keladi. Savol ochiq turibdi: ular ham Beckenbauer, Zidane, Messi va Rodri qatoriga qo‘shila oladimi?
Megan Rapinoe esa boshqa yo‘ldan bordi. U 2019-yilda Ballon d’Or Féminin sohibasi bo‘ldi, Jahon chempionligi va Concacaf W Championshipni yutdi. Biroq klub darajasidagi qit’a chempionligi unga nasib etmadi – bu ham mintaqaviy tuzilma, ham musobaqalar kech yo‘lga qo‘yilganining oqibati. Concacaf klublar turniri 2024-yildan keyingina yo‘lga qo‘yildi.
Jahon chempionatidagi so‘nggi rekordlar: pas beruvchilar sahnasi
Jahon chempionatlaridagi assistlar bo‘yicha aniq hisob faqat 1966-yildan beri yuritiladi. Dastlabki turnirlarda to‘liq statistika ham, to‘liq video yozuvlar ham yo‘q, shuning uchun tarixning bir qismi abadiy yo‘qolgan. Lekin yaqinda bo‘lib o‘tgan 2026-yilgi turnir bu borada ham chiziqni yuqoriga ko‘tardi.
Bitta turnir doirasida eng ko‘p golli uzatma rekordini Michael Olise o‘rnatdi – 7 ta assist, Fransiya tarkibida. Avvalgi ko‘rsatkich 6 ta bo‘lib, Pelé 1970-yilda shu raqamga yetgan edi. Uning ortidan 5 tadan uzatma bilan Robert Gadocha (Polsha, 1974), Pierre Littbarski (G‘arbiy Germaniya, 1982), Diego Maradona (Argentina, 1986) va Thomas Hässler (G‘arbiy Germaniya, 1994) keladi.
4 tadan assist qilganlar ro‘yxati esa butun bir davrlar kesimini ochib beradi: Siggi Held (1966), Tostão va Zico (Braziliya), Igor Belanov (SSSR), Michael Ballack (Germaniya), Francesco Totti va Juan Román Riquelme, Juan Cuadrado, Bruno Guimarães, Brahim Díaz, Lionel Messi, Martin Ødegaard va Kylian Mbappé. Har biri o‘z terma jamoasining ijodkor miyasi bo‘lgan.
Umumiy hisobda esa cho‘qqi aniq: 12 ta assist bilan Lionel Messi. U 2006-yildan 2026-yilgacha bo‘lgan besh turnirda shuncha golli pas ulashdi. Uning ortidan 8 ta assist bilan Diego Maradona turibdi. 7 tadan uzatma bilan Grzegorz Lato, Pierre Littbarski va 2026-yilgi portlash – Michael Olise.
6 tadan assist qilganlar orasida Pelé, Uwe Seeler, Thomas Hässler, David Beckham, Francesco Totti, Bastian Schweinsteiger, Thomas Müller, Ivan Perisic va Kylian Mbappé bor. Har biri o‘z davrining ramzi, o‘z terma jamoasining asosiy quroli.
Angliya tarixida esa golli uzatmalar bo‘yicha yetakchi – David Beckham, 6 ta assist bilan. Uning ortidan Harry Kane 4 ta, Bukayo Saka va Anthony Gordon 3 tadan uzatma bilan kelmoqda. 2 tadan assist bilan esa Tommy Taylor, Bobby Moore, Keith Newton, Steve Hodge, Paul Gascoigne, Harry Maguire, Raheem Sterling, Phil Foden, Jude Bellingham va Declan Rice ro‘yxatni to‘ldiradi.
Ballon d’Or va terma jamoadagi kam o‘yinlar paradoksi
Yana bir qiziq paradoks: dunyoning eng yaxshi futbolchisi bo‘lib tan olingan, lekin terma jamoa safida uncha ko‘p o‘ynamaganlar. Zamonaviy futbol davrida bu deyarli tasavvurga sig‘maydi, lekin o‘tgan asr boshida xalqaro uchrashuvlar ancha kam bo‘lgan.
Shuning uchun ilk Ballon d’Or sohiblaridan ko‘plari 50 tadan ham kam o‘yin o‘tkazgan. Masalan, Luis Suárez (Ispaniya) – 32 o‘yin, Igor Belanov (SSSR) – 33, George Best (Shimoliy Irlandiya) – 37.
Rekord esa 1961-yilgi g‘olib Omar Sívori qo‘lida. U 1950-yillarning o‘rtalarida Argentina uchun atigi 19 ta o‘yin o‘tkazadi, so‘ng Italiyaga ko‘chib o‘tadi va La Albiceleste tomonidan chetlatiladi. Keyin 1960-yillarda Italiya terma jamoasi safida 9 ta o‘yinda maydonga tushadi, jumladan 1962-yilgi Jahon chempionatida ham. Jami 28 ta xalqaro o‘yin – va Ballon d’Or.
Ko‘p martalik g‘oliblar orasida esa Alfredo Di Stéfano eng kam o‘yin o‘tkazgan: Ispaniya, Kolumbiya va Argentina terma jamoalari safida jami 41 ta uchrashuv, yonida esa 1957 va 1959-yillardagi Ballon d’Or mukofotlari. Johan Cruyff (48 ta o‘yin) va Marco van Basten (58 ta o‘yin) ham Niderlandiya safida nisbatan kam o‘yin bilan uch martalik g‘oliblar qatoriga kirgan.
Jahon chempionati to‘plari: final chizig‘idan keyingi taqdir
Bir paytlar berilgan savollardan biri shunday edi: Jahon chempionati davomida ishlatilgan to‘plar keyin qayerga ketadi?
2014-yilgi Braziliya mundialida jami 3 240 ta to‘p ishlatilgan. Har bir uchrashuv uchun 20 tadan – ularning barchasida o‘sha o‘yin kuni, jamoalar, sana va stadion nomi yozilgan. Har bir terma jamoa Braziliyaga kelganida mashg‘ulotlar uchun ham 20 tadan to‘p olgan.
Rasmiy javob oddiy, lekin qiziq: turnir tugagach, bu to‘plar jamoalar va hakamlarga, mezbon shaharlarga, Fifa hamkorlariga va Fifa muzeyiga sovg‘a sifatida tarqatilgan. Adidas esa o‘sha mundialda ishlatilgan matchball’larni o‘sha uchrashuvda ishtirok etgan mamlakatlarning marketing bo‘limlariga bergan. Ular esa, imkon qadar, ijtimoiy tarmoqlar orqali muxlislar o‘rtasida sovrinli aksiyalar tashkil qilishi tavsiya etilgan. Ya’ni, stadiondan televizor ekranigacha bo‘lgan yo‘lga yana bitta halqa qo‘shilgan – to‘p endi kimning xonasini bezashini omad hal qiladi.
G‘alati rekordlar va kulgili mukofotlar izidan
Futbol har doim ham faqat kuboklar va oltin to‘plardan iborat emas. Ba’zan tasodifiy mukofotlar ham tarixda qoladi. Masalan, Barcelona hujumchisi Anthony Gordon uchun Yevropa chempionati yarim finalidan keyingi kunlarda eng ko‘p muhokama qilingan “sovrin” – umr bo‘yi Leeds Bradford aeroportining VIP zaliga bepul kirish huquqi bo‘ldi. U Angliya safida Jahon chempionati yarim finalida gol urganlar klubiga qo‘shildi, lekin yonida mana shunday g‘alati tasalli sovg‘asi ham paydo bo‘ldi. Savol tug‘iladi: bundan ham g‘alatiroq tasalli mukofoti bormi o‘zi?
Yoki Irlandiyaning Shelbourne klubi misoli. Ularning erkaklar jamoasiga yaqinda John Russell bosh murabbiy etib tayinlandi. Ayollar jamoasini esa Sean Russell boshqaradi – Sean irland tilida “John” degani. Ism-shariflari bir xil, lekin qarindosh emas. Bir klubda erkaklar va ayollar jamoasini deyarli bir xil ismli murabbiylar boshqarishi – bu futbol tarixida ilk holat bo‘lishi ham mumkin.
Yana bir noodatiy rekord: 1968-yil avgustida Plymouth Argyle va Exeter City o‘rtasidagi League Cup to‘qnashuvi. Birinchi o‘yin 0:0, St James Park’dagi qayta o‘yin ham 0:0, so‘ng Torquay United’ning Plainmoor stadionida neytral maydondagi ikkinchi qayta o‘yin – yana 0:0. Faqat qo‘shimcha bo‘limning so‘nggi daqiqasida John Kirkham gol urib, Exeter City’ni 1:0 hisobida keyingi bosqichga olib chiqadi. Jami 329 daqiqa davom etgan, gol ko‘rilmagan kubok to‘qnashuvi – bu ham o‘ziga yarasha “rekord”, o‘ziga yarasha sinov.
Shu fon, shu tarix, shu mayda, lekin mazmunli detallar ichida Rodri’ning to‘rtlikni to‘ldirgani yanada og‘irroq ko‘rinadi. Futbolda hamma narsa allaqachon yozilgandek tuyulgan paytda, kimdir sahnaga chiqib, “yo‘q, yana bitta cho‘qqi bor”, deydi. Endi savol boshqa: keyingi bo‘lib kim “futbolni tugataman” deya oladi?
