New York – futbolning kutilmagan yulduzi
Gʻarbda quyosh Union City tomonga choʻkayotgan chorshanba oqshomi. Hudson River Parkdagi ulkan ekran ustiga oltin tusli nurlar tushadi, tasvirni biroz xira qiladi, lekin kayfiyatni sindira olmaydi. New Yorkdagi Jahon chempionati kechasi uchun bu yetarlicha romantik fon edi.
Hudson bo‘yidan esayotgan yengil shabada, park ichida esa Braziliya – Scotland uchrashuvini tomosha qilayotgan odamlar to‘lqini. Canary yellow liboslar, “100% Jesus” yozuvli bandanalar, baraban sadolari. Tablo esa hammasini oqlayotgandek: Braziliyaning bemalol 3:0 hisobidagi g‘alabasi. Bu yerda hech kim natija haqida xavotir olayotgani yo‘q edi. Bu, avvalo, chiroyli Jahon chempionati lahzasi edi.
New York – e’tibor bermaslikka urinsa ham, yashira olmaydigan futbol shahri
Muallif uchun bu sakkizinchi Jahon chempionati. Marseille, Seoul, Cape Town, Rio de Janeiro – bularning bari xotirada. Ammo Hudson bo‘yidagi ochiq osmon ostidagi translyatsiya, Times Square’dagi shovqin-suronni yorib o‘tib kelgan sayyohlar, nemislarning qo‘shiq aytib, ecuadorliklarning bayroq hilpiratib egallagan maydoni – bularning bari New York’ni futbol xaritasida alohida bir nuqtaga aylantiradi.
Bu shahar, ehtimol, dunyoda yagona joyki, Jahon chempionati “ko‘rmaslikka” o‘ynashi mumkin. Lekin ayni damda turnir hayotning tabiiy bir bo‘lagiga aylangan. Ayniqsa Knicks’ning chempionlik paradi tugagach. Shahar his qilayotgan g‘alaba endorfinlari xuddi shunday, silliq tarzda Jahon chempionati hayajoniga ulanib ketdi.
Brooklynlik George Crabtree Times Square’dagi manzaradan zavqlanib yurganlardan. “Barcha muxlislarni ko‘rish juda yoqimli”, deydi u. New Jerseyda dars beradigan, futbolni allaqachon yuragiga yaqin olgan Christian Parelli esa shahar asta-sekin “soccer”ga uyg‘onayotganini kuzatyapti. U uchun bu – Stanley Cup, Knicks va Jahon chempionati bir vaqtning o‘zida tirik sport sahnasiga aylangan noyob davr.
Messi emas, Mamdani – shaharning kutilmagan yulduzi
New York’da Jahon chempionati “isitmasi” bormi, degan savol berilsa, ko‘pchilikning javobida bitta ism tez-tez tilga olinadi. U ham bo‘lsa Lionel Messi emas. Bu – shaharning meri Zohran Mamdani.
IT sohasida ishlaydigan, Arsenal ishqibozi Aditya Shetty shunday deydi: Mamdani muxlislar uchun haqiqiy mezbon. Uning gaplaridan futbolni yillar davomida kuzatgani, bu o‘yinni chin dildan sevishi bilinadi. Shetty uchun bu shahar – ishtirokchi mamlakatlar fuqarolari bilan to‘la tirik mozaika: braziliyaliklar, shotlandlar, marokashliklar. Jahon chempionati esa bu rang-baranglikni yana bir bor eslatib qo‘lyapti.
U bilan birga kelgan, tibbiyot sohasida ishlaydigan Laleh Emadi o‘zini “qattiq futbolchi muxlis” deb hisoblamaydi, lekin turnir uni ham o‘z girdobiga tortgan. Uni ayniqsa birgalikda tomosha qilish, umumiy kayfiyat, shahar bo‘ylab o‘yin izlab chiqish ruhiyati hayajonga soladi. Uning aytishicha, shahar odamlarni ko‘chaga chiqarish, bir joyga jamlash ishini juda yaxshi uddalagan. Mer esa arzonroq narxlardagi “beer-and-dinner” takliflari bilan Jahon chempionati tomoshasini ko‘proq odamga yetkazishga urinmoqda.
Mamdani uchun bu turnir shunchaki sport emas, juda qulay siyosiy fon ham. So‘nggi haftalarda uning ikki sevimli jamoasi birday tarix yozdi: Knicks 1973 yildan buyon ilk bor NBA chempionligini qo‘lga kiritdi, Arsenal esa 22 yillik tanaffusdan so‘ng Premier League’ni yutdi. Yevropalik eng qattiq tanqidchilar ham uning futbolni “haqiqatan tushunishini” tan olmoqda.
Fifa, narxlar va oddiy muxlisning g‘azabi
Mamdani faqat stadionda ko‘rinib, ijtimoiy tarmoqlarda ob-havo ogohlantirishlari bilan kifoyalanmayapti. U Jahon chempionatini siyosiy xabarlar uchun maydonga aylantirib, buni g‘alati yoki sun’iy ko‘rsatmaydi. 1966 yilgi Angliya g‘alabasini “faqat mehnatkashlar hukumati davrida Jahon chempionati yutamizmi deyman”, degan Harold Wilsonning hazili yodga tushadi. Ko‘pchilik siyosatchilar futbol quyoshi chiqqanda siyosiy “o‘rim”ga chiqadi, lekin Mamdani bu ishni boshqalardan ancha mohirona qiladi.
Tashqaridan qaraganda, bu turnirda USA ni ifodalayotgan, hech bo‘lmasa bolalarga darsliklarda o‘rgatilgan idealistik qiyofani jonlantirayotgan shaxs ham aynan o‘zi bo‘lib ko‘rinadi. Prezident administratsiyasi sayohat taqiqlari bilan ovora bo‘lgan paytda, Mamdani New York’ka yo‘llagan videomurojaatida shaharni muhojirlar shahri sifatida ta’riflab, “Welcome home!” degan so‘zlar bilan yakunlagan edi.
Fifa prezidenti Gianni Infantino AQSh bozorida chiptalarning qimmat bo‘lishini “odatiy” deb oqlayotgan bir paytda, Mamdani New Yorkliklar uchun 50 dollarlik chipta paketlarini tortib chiqdi. Fifa stadionlarga suv idishlarini olib kirishni taqiqlab, ichimlik narxlarini osmonga chiqarishga urinayotganida, bu qarorga ochiqchasiga qarshi chiqqan siyosatchi Donald Trump emas, aynan Mamdani bo‘ldi. Qoidalar keyinroq yumshatilganida, bu ham aynan shu bosimning natijasi sifatida ko‘rindi. MetLife Stadium’ga New Jersey Transit dastlab 150 dollarlik poyezd chiptalarini e’lon qilganida ham, aynan Mamdani va New York gubernatori Kathy Hochul 20 dollarlik shuttle avtobuslarini yo‘lga qo‘ydi.
Hudson River Parkdagi tomosha maydonida esa eng katta shikoyat – narx. Muxlislar buni to‘g‘ridan to‘g‘ri Fifa bilan bog‘lashadi. Crabtree: “Bitta muammo bor – hammasi arzonroq bo‘lishini xohlar edik”, deydi. Parelli esa “Mahalliylar uchun haddan tashqari qimmat”, deb qo‘shadi. U chiptalar lotereyasida yutib chiqqanida edi, balki stadionda bo‘lishi mumkin edi, ammo hozirgi sharoitda ular deyarli chetda qolganini his qiladi. Agar New York’dagi yosh mutaxassislar ham Jahon chempionatidan siqib chiqarilayotgan bo‘lsa, demak Fifa ichida nimadir jiddiy buzilgan. Bu fon, tabiiyki, Mamdani va Infantinoning yondashuvini keskin qarama-qarshi qilib ko‘rsatadi. Fifa rasmiylari foyda “grassroots” futboliga yo‘naltirilishini ta’kidlashadi, ammo parkdagi suhbatlarda bunga ishonch uncha sezilmaydi.
“Dunyo bayrami” va New Yorkning ovozi
Shu bilan birga, Mamdani uchun bu hammasi faqat siyosiy foyda emas. Uning nutqlari shahar kayfiyatini juda aniq tutib oladi. Trump administratsiyasi New York’ni Immigration and Customs Enforcement xodimlari bilan to‘ldirish tahdidi qilgan paytida, u Jahon chempionatining ruhini qat’iy va samimiy ohangda ifoda etdi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, Jahon chempionati – butun dunyo bayrami. Federal darajadagi ayrim qarorlar esa bu turnir ma’nosiga mutlaqo zid. U New York’dagi futbol bayramini “o‘zimizdan kattaroq narsaning bir bo‘lagi bo‘lish” istagi bilan bog‘laydi. Bu – hammaniki bo‘lishi kerak bo‘lgan, hech kim chetda qolmasligi lozim bo‘lgan global o‘yin.
Jahon chempionatiga asos solgan, millatlarni birlashtirishni orzu qilgan fransuz idealisti Jules Rimet bundan ortiqroq ayta olarmidi? Qiziq tomoni shundaki, bugun bu g‘oyani eng aniq ifodalab turgan shaxs Parijda emas, balki Manhattan soyasida yashaydigan siyosatchi bo‘lib chiqdi.
Infantino bilan solishtirganda, albatta, ko‘pchilik oratorlikda Mamdaniga yetolmaydi. U – Gen X sovuqligiga qarshi millennial avlodning “kuydirgich”i. Knicks paradidagi nutqi uning ritm va ohangni qay darajada his qilishini ochiq ko‘rsatdi: New Yorkliklarni bir tana, bir ovoz sifatida his qildiradi, so‘ng, sezdirilmas tarzda, chap qanot g‘oyalarga o‘tadi. Hech qanday bayramni buzmasdan.
Trump soyasi va finaldagi sahna
Bu turnirda hozircha Trump deyarli ko‘rinmayapti. Bu – Mamdani omniprezentligiga keskin kontrast. Albatta, prezidentning kun tartibi ancha tig‘iz, lekin u NBA finali paytida Knicks o‘yiniga kelishga ulgurdi va u yerda uni hushtakbozlik bilan kutib olishdi. Finalda ham sahnaga chiqish xavfini yana bir bor olishiga to‘g‘ri keladi. Infantino allaqachon e’lon qildi: kubokni aynan u va Trump birgalikda topshiradi.
Shu paytda esa Hudson bo‘yidagi ekranda o‘yin tugagan, Braziliya muxlislari raqsga tushmoqda, shotlandlar esa kulib, keyingi uchrashuvni muhokama qilmoqda. Quyosh botgan, shahar chiroqlari yonib bo‘lgan. Futbol New York’ni yana bir bor o‘ziga rom etgan. Savol esa ochiq: bu shahar bu Jahon chempionatini faqat tomosha sifatida eslaydimi yoki o‘zini dunyo futbolining haqiqiy sahnasida ko‘rish uchun boshlang‘ich nuqta sifatida?
