Makkabiy o‘yinlari: ikki bayroq, bitta yurak
Makkabiy o‘yinlari: ikki bayroq, bitta yurak
Quddusdagi Teddy Stadium sahnasiga bu yil ham dunyoning to‘rt tomonidan kelgan minglab yahudiy sportchilar saf tortdi. Finlandiyadan tortib Janubiy Afrika va Tayvanga qadar delegatsiyalar navbatma-navbat maydonga kirib kelar ekan, oxirida eng katta jamoa – 2200 nafar sportchidan iborat Isroil delegatsiyasi stadionni to‘ldirdi.
Ammo tribunalardagi shovqin ichida alohida bir qatlam bor: allaqachon Isroilni uy deb biladigan, lekin baribir tug‘ilib o‘sgan yurtlari bayrog‘ini ko‘tarib chiqqan sportchilar.
“Agar men bo‘lmasam, hech kim bo‘lmaydi”
Haifada yashovchi qilichboz Michael Raichman uchun bu tanlov shunchaki nostalgiya emas, mas’uliyat masalasi. U yillar avval aliyaga kelgan, lekin Makkabiy o‘yinlarida hanuz Estonia nomidan qatnashadi.
Expo Tel-Avivdagi Makkabiy shaharchasida, to‘rt yashar qizi bilan hip-hop raqs ustaxonasida ishtirok etayotgan paytda u “Maccabi Estonia” yozuvi tushirilgan futbolka kiyib olgan. Qilichbozning yuzida tabassum, lekin so‘zlari juda aniq: u o‘zini nafaqat Estoniya, balki u yerdagi yahudiy jamoaning ham yagona vakili deb biladi.
U bu yilgi musobaqada Estoniyadan kelgan yagona sportchi. “Men Estoniyani ham, yahudiy jamoani ham ifodalayman. Men bo‘lmasam, hech kim bo‘lmaydi”, degan fikrida qat’iy.
Bir necha pavilyon narida esa butunlay boshqa ranglar: qora-ko‘k Cuba futbolkasi, yonida esa 3x3 basketbol turnirini endigina yakunlagan to‘rt nafar o‘smir. Alexis Chavez 15 yildan beri Haderada yashaydi, jamoa safdoshlari esa hanuz Kubada. Lekin Makkabiy uning nazarida sportdan ancha keng tushuncha.
“Bu barcha yahudiylarni birlashtiradi – aka-ukalardek”, deydi u. “Hammasi juda sababa” – u uchun bu o‘yinlarning ruhi shu.
Og‘ir atletikachi va og‘ir xotiralar
Kolumbiyalik shtangachi Judith Gaon uchun tug‘ilgan yurti nomidan chiqish yurak masalasi. U 27 yoshda, Quddusdagi Hebrew University of Jerusalemda ikkinchi kurs tibbiyot talabasi. 2012 yilda aliyaga kelgan, uch karra Isroil chempioni. Lekin Makkabiyda u Kolumbiya ranglarini tanlaydi.
50 kilogrammni ko‘tarib, keyngi bosqichga chiqqanidan so‘ng JNS bilan suhbatda u zalning qo‘llab-quvvatlashi ikki marta muvaffaqiyatsiz urinishdan keyin uni qayta oyog‘iga turg‘izganini aytadi. “Juda ko‘p qichqiriqlarni eshitdim”, deydi u qisqa, ammo mazmunli qilib.
Og‘ir atletika bilan u yetti yil avval Jerusalem CrossFit markazida tanishgan. Hozir u yerda ishlaydi ham. Sport unga nafaqat jismoniy kuch, balki o‘ziga bo‘lgan ishonchni qayta qurish, tibbiy muammolar bilan yashashni o‘rganishda ham tayanch bo‘lgan.
U xalqaro maydonda Isroil sharafini himoya qilishdan faxrlanadi. Lekin aynan Makkabiyda Kolumbiya nomidan chiqish unga ildizlarini unutmaslik imkonini beradi.
“Kolumbiyani ifodalash – bu ajoyib”, deydi u. “Shunda men ildizlarimni, xalqimiz boshidan nimalar o‘tkazganini unutmayman”.
U Pesax hikoyasiga o‘xshatadi: “Bu Pesaxga o‘xshaydi. Biz doim ildizlarimizni eslaymiz – qayerdan kelganimizni, qayerga ketayotganimizni. Men qayerdan kelganimizni eslab yurishni yaxshi ko‘raman”.
Otasi va ko‘plab qarindoshlari hanuz Kolumbiyada yashaydi. Ular uchun Judithning har bir ko‘tarilgan shtangasi – uzoq masofadan kelgan salomdek.
Kichrayib borayotgan delegatsiya
Yaqqol yaqinroqda Kolumbiya delegatsiyasi menejeri Bela Himelfarb boshqa bir haqiqatni tan oladi: ularning jamoasi tobora kichrayib bormoqda. Oldingi Makkabiylarda Kolumbiya 150 (2022 yilda) va 80 (2025 yilda) sportchi yuborgan bo‘lsa, bu safar atigi besh nafar ishtirokchi kelgan, ularning aksariyati – o‘smirlar.
Sabablar yerga juda yaqin: maktablarning Isroilga sayohatlari bilan taqvim to‘qnashuvi, FIFA World Cup bilan chalg‘igan diqqat, oilaviy rejalarning o‘zgarishi. Shunga qaramay, Bela Kolumbiya yahudiy jamoasi uchun Isroilning o‘rni o‘zgarmasligini ta’kidlaydi.
“Xavf sezilganda odamlar Isroilga kelishni xohlashadi”, deydi u. Bogota va Harish o‘rtasida yashashini aytarkan, Kolumbiyadagi siyosiy shamollar ham kayfiyatga ta’sir qilayotganini yashirmaydi. Uning fikricha, Isroilga nisbatan ko‘proq ijobiy qarashga ega deb baholanayotgan yangi prezident saylovi vaqtinchalik bo‘lsa-da, xavotirlarni yumshatgan.
“Ehtimol, hozircha zarurat bo‘lmas”, deydi u, lekin darhol qo‘shimcha qiladi: “Baribir yoshlarning aksariyati ko‘chib, aliyaga kelish yo‘lini qidirmoqda”.
Isroilni chetdan turib himoya qilayotganlar
Makkabiy sahnasiga olib kelgan yo‘llar bir xil emas. Ba’zilar Isroilga ko‘chib kelib, eski bayrog‘ini ushlab turibdi, boshqalar esa aksincha – Isroildan ketib, baribir shu mamlakat nomidan maydonga qaytmoqda.
18 yoshli Jonah Weissmann hozir Miami shahrida yashaydi. Shunga qaramay, u Makkabiy uchun Isroil beysbol jamoasiga qaytib keldi. Uning oilasi 2018 yilda Boulder (Colorado) shahridan Isroilga ko‘chib kelgan, dastlab faqat bir yilga deb o‘ylashgan. Reja cho‘zilib ketdi – ular bu yerda to‘rt yil yashab qoldi.
“Biz bir yil qolishni rejalashtirgandik, to‘rt yilga cho‘zilib ketdi”, deydi u JNS bilan suhbatda, Team Israel ning Ra’anana shahridagi Ezra Schwartz Memorial Fieldda AQShga qarshi o‘yini oldidan. “Ota-onamiz yahudiylik bilan aloqamiz mustahkam bo‘lishini, o‘sha o‘z “pufagimiz”dan chiqishimizni istashdi”.
2022 yilda AQShga qaytishgach, Jonah o‘zi uchun Isroil nomidan o‘ynash eshiklari yopildi, deb o‘ylagan. Ammo jamoa yig‘ilayotgan paytda sobiq jamoadoshlaridan biri murabbiy Freddie Bainga uning nomini tilga olgan. Taklif kelganida u ikkinchi marta o‘ylamadi.
“Ular meni jamoaga qo‘shilishga taklif qilishdi. Jamoa yigitlari bilan o‘ynayotganimdan juda xursandman”, deydi u. Uning hikoyasi Makkabiyning yana bir qatlamini ochadi: bu yerda nafaqat kelajak, balki ortda qolgan yillar bilan ham hisob-kitob qilinadi.
O‘yinlar ortidagi og‘ir hikoyalar
Ra’anana osmoni ostida beysbol maydoni atrofida shovqin-suron bosilmagan paytlar ham bo‘ladi. Dushanba kuni o‘yin oldidan Isroil va AQSh jamoalari birga saf tortib, Yoav Schwartzning so‘zlarini tinglashdi. U jamoalarga 2015 yil 19 noyabrda, Isroilda “gap year”da volontyorlik qilayotgan paytida terrorchilik hujumida halok bo‘lgan, 18 yoshli jiyani Ezra Schwartz haqida gapirib berdi.
Ezra o‘limidan bir kun oldin Isroil beysbol assotsiatsiyasiga elektron xat yozib, mahalliy jamoaga qo‘shilish imkoniyati bor-yo‘qligini so‘ragan edi. Bugun esa Makkabiy beysbol turniri o‘tkazilayotgan stadion aynan uning nomini ko‘tarib turibdi. Bu – sport va xotira bir maydonda kesishgan nuqta.
Bir kun avval esa futbolchilar Debbie Zieringni tinglashdi. U o‘g‘li Aryeh haqida so‘zlab berdi – 2023 yil 7 oktabr kuni Hamas hujumlari boshlanganda janubiy Isroilni himoya qilayotgan ilk halok bo‘lgan askarlardan biri. Bu hikoyalar Makkabiyni raqamlar va medallardan iborat oddiy musobaqadan chiqarib, butun xalq xotirasining sahnasiga aylantiradi.
Shu lahzalarda sportchilar uchun natijalar jadvali, statistikalar, rekordlar bir zumga ikkinchi o‘ringa tushadi. Bu yerda ular qaysi mamlakat bayrog‘i ostida yugurishidan qat’i nazar, bir xil tarix, bir xil og‘riq va bir xil umidni bo‘lishishadi.
Ikki uy, bitta sahna
Qariyb ikki hafta davomida Makkabiy o‘yinlari 40 dan ortiq sport turini birlashtiradi. Sportchilar qit’alar osha do‘stlik rishtalarini bog‘laydi, turli mamlakatlardagi yahudiy hayoti haqida hikoyalar almashadi, Isroil bilan bog‘lanishlarini mustahkamlaydi.
Raichman, Chavez, Gaon va ularning qatoridagi yana ko‘plab sportchilar uchun bu o‘yinlar yanada noyob ma’no kasb etadi. Ular uchun Makkabiy – tobora kamyoblashib borayotgan imkoniyat: o‘zlarini shakllantirgan mamlakatlarni ham, bugun uy deb atayotgan yurtni ham bir sahnada, bir nafasda nishonlash imkoni.
Savol esa shunday: bu ikki bayroq orasida o‘sib kelayotgan yangi avlod ertaga qaysi birini tanlaydi – yoki, ehtimol, tanlashning o‘zi endi shart emasdir?
