London Stadium: O‘n yil davomida o‘zgarishlar va yangi qiyinchiliklar
O‘n yil London Stadium, bir tushkunlik yozining yakuni
West Ham uchun London Stadiumdagi o‘ninchi yoz – va yana bir sovuq, uzun qishning davomidaydek. Bir paytlar bu arena Premer-liga shovqini, Yevropa kechalari, konfetti va shampan hidiga to‘lgan edi. Endi esa yangi mavsum startini Carabao Cup birinchi bosqichidagi Portsmouthga qarshi o‘yin belgilab beryapti – va bu, avvalo, haqiqatni yuziga soladigan eslatma: bu klub endi Chempionship jamoasi.
Premer-ligadan tushib ketishning og‘rig‘i hali bosilmagan. Yoz esa bu og‘riqni yengillashtirish o‘rniga, yanada chuqurlashtirdi. Moliyaviy bosim, siyosiy kurash, tribunadagi g‘azab – hammasi bir joyga yig‘ilib, Londonning sharqiy qismidagi kayfiyatni yanada qorong‘u qildi.
Chempionship – sakrash maydonchami yoki botqoqlik?
West Ham 2011-12 mavsumini eslashga majbur. O‘sha paytda Sam Allardyce boshchiligida klub Chempionshipni trampilinga aylantirib, bir urinishda Premer-ligaga qaytgandi. Savol endi boshqacha: 2026-yilda ham shunday bo‘lishi mumkinmi?
Bukmekerlar javobni aniq deb biladi – Hammers ko‘tarilish uchun asosiy favoritlardan biri. Ammo sahna ortiga nazar tashlasangiz, bu ishonch qanchalik mo‘rt ekani ko‘rinadi. Klublar ko‘pincha Chempionshipni qayta tiklanish, yangilanish davri sifatida ishlatadi. West Ham esa hozircha bu ligani ichki hokimiyat kurashi, bo‘linish va beqarorlik fonida boshlayapti.
Klub 50 mingta mavsumiy chiptani sotishga muvaffaq bo‘ldi – bu raqam hamon ulkan bazani, sodiq auditoriyani ko‘rsatadi. Lekin bu sadoqatning eng baland talabi ham aniq: David Sullivan sahnadan butunlay ketishi kerak.
Sullivan – stadionga qaytishmi yoki ochiq qarshilikmi?
Shanba kuni Portsmouth 9 ming muxlis bilan keladi. Savol – David Sullivan ham keladimi?
London Stadium operatorlari bu hafta sobiq hammuassisga, hozirgi hamkor-egaga, stadionga bormaslikni tavsiya qildi. Sabab aniq: ayrim muxlislar tomonidan ehtimoliy noroziliklar, namoyishlar, ijtimoiy tartibsizlik xavfi. Muxlislar maslahat kengashi ham uning tashrifini “ranj va norozi” keltirishi sifatida baholadi.
Shunga qaramay, Sullivan kelmoqchi ekani kutilmoqda. U yangi mavsumni oddiy muxlis sifatida “rohatlanib tomosha qilishni” xohlashi aytiladi. 38,8 foizlik ulushini sotish haqida esa shoshmayapti. Bu qaror, uning shaxsiy holati va jamoa kayfiyatini inobatga olsak, ochiqchasiga qarshilikdek ko‘rinadi.
25 may kuni, Leeds ustidan g‘alaba qozonilgan bo‘lsa-da, tushish rasman tasdiqlanganda, Sullivan o‘z xavfsizligi uchun stadionni erta tark etishga majbur bo‘lgandi. Shundan beri u klub atrofidagi barcha bahslarning markazida turibdi.
BBC’ning Panorama dasturi iyun boshida Sullivan haqida o‘n yilliklarga cho‘zilgan, ayollarni jinsiy ekspluatatsiya qilish va yirtqichona xatti-harakatlarga oid ayblovlarni efirga uzatdi. Sullivan bularning barchasini rad etmoqda. U efir arafasida lavozimidan chekinganini, klubga chalg‘ituvchi omil bo‘lmaslik uchun shunday qilganini ma’lum qilgan. Lekin bu qaror ham uni klub tarixidagi eng bahsli figuraga aylanishdan qutqarmadi.
Europa Conference League 2023-yilgi g‘alabasidan keyin klubning keskin pasayishi, Declan Rice uchun olingan 100 million funtning samarasiz sarflanishi, sport tomondan izchil yo‘nalishning yo‘qligi – bularning bari Sullivan boshqaruviga qarshi asosiy da’volar bo‘lib turibdi.
Jarrod Bowen esa boshqa yo‘lni tanladi. Pragada kubok ko‘targan qahramon, hozirgi sardor, qolishga va klubni yana yuqoriga olib chiqishga so‘z berdi. Uning yonida esa yulduzlar ketishi fonida tobora bo‘shab borayotgan kiyinish xonasi turibdi.
Brady ketdi, taxt bo‘shab qoldi
Sullivan uzoq yillar davomida amalda sport direktori rolini ham bajarib kelgan. Murabbiylar shtabi bundan ko‘p marta norozi bo‘lgan, lekin klub ichki arxitekturasi shunday edi: so‘nggi so‘z ko‘pincha aynan Sullivan tomonida bo‘lardi.
Uning eng yaqin ittifoqchisi Karren Brady aprel oyida iste’foga chiqdi. Bu ham 1990-yillardan buyon davom etgan hamkorlikning uzilishi, ham klubdagi kuch muvozanatining o‘zgarishi ramzi bo‘ldi. Sullivan atrofidagi himoya halqasi sekin-asta yemirilyapti. Ammo yakuniy so‘z hanuz uning qo‘lida.
Kretinsky, Staveley va Gold ulushi – hokimiyat uchun yangi poyga
Klub kelajagi hozir bir nechta ism atrofida aylanmoqda. Ularning eng muhimi – Daniel Kretinsky. Chex milliarder, Royal Mail egasi, 2021-yildan beri West Ham aksiyalarining 27 foiziga egalik qiladi. Sullivan chekinganidan keyin ko‘pchilik uning to‘liq hokimiyat sari qadam tashlashini kutgandi.
Ammo bu hafta u ulushini 25 foizdan sal kamroq darajaga tushirdi. Bu qadam tasodif emas, strategiya. Chunki 50,1 foiz chegarasi ortiga o‘tish uni rasmiy to‘liq sotib olish taklifi berishga majbur qiladi. U esa hozircha bu majburiyatdan qochmoqda.
Bu yerda yana bir ism paydo bo‘ladi – Amanda Staveley. U 2024-yil iyulida Newcastle’dan ketdi, lekin futbol biznesiga qaytishni xohlaydi. O‘tgan sentabrda u Tottenham bilan bog‘langan, endi esa manbalar uni West Ham uchun ham o‘xshash moliyaviy yo‘nalishdan foydalanishga urinayotganini aytmoqda.
Newcastle muxlislari bu yoz klubning bozorga chiqishi fonida Staveley energiyasini sog‘inishadi. Londonning sharqida esa bir guruh Hammers muxlislari uning aloqalari va tajribasi West Hamni ham shunday jonlantirishi mumkin deb umid qilmoqda.
Hammasining kaliti – marhum David Goldga tegishli bo‘lgan 25 foizlik ulush. Hozir bu paket uning qizi, hammuassis Vanessa Gold qo‘lida. Kretinsky ushbu ulushni birinchi bo‘lib sotib olish huquqiga ega. Agar u Gold ulushini to‘liq olsa, o‘zining 27 foizi bilan birga 50,1 foizdan oshib ketadi va to‘liq sotib olish bo‘yicha rasmiy taklif berishi shart bo‘ladi.
Shuning uchun u 2 foizni o‘zining chex hamkori, tadbirkor Jakub Havrlantga o‘tkazib, bu majburiyatdan chetga chiqdi. Endi Gold ulushi uchun kurash Staveley rejalariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri zarba bo‘lishi mumkin. Sullivan qo‘lidagi 38,8 foiz esa hanuz hokimiyat tarozisidagi asosiy og‘irlik bo‘lib turibdi.
Staveley navbatdagi qadamini qanday tashlaydi? London Stadium atrofida eng ko‘p berilayotgan savollardan biri aynan shu.
Transferlar: katta pul, katta yo‘qotishlar
Stadion tashqarisida sahna siyosiy bo‘lsa, ichkarida futboliy bosh og‘rig‘i bor. Yozgi transfer oynasida ilk yangi futbolchi – erkin agent Joël Veltman. Brighton va Ajax tajribasiga ega himoyachi Chempionshipda zarur bo‘ladigan qat’iyat va tajribani olib keladi, lekin bu hammasi emas.
Klub Mateus Fernandes’ni Tottenhamga, Crysencio Summerville’ni Al-Hilalga sotib, jami 140 million funt ishlab oldi. Bu deyarli bir yilgi Premer-liga telepuliga teng. Lekin bu daromadning narxi bor – sifatli tarkib asta-sekin so‘nib boryapti.
Akademiya mahsuli Freddie Potts’ning 10 million funt evaziga Club Brugge’ga ketishi ko‘plab muxlislarni xafa qildi. Lekin Chempionship haqiqatlari shafqatsiz: agar yangi futbolchilar olib kelmoqchi bo‘lsang, kimnidir sotishing kerak.
Klub Irlandiya terma jamoasining Jahon chempionati pley-off qahramoni, hozir AZ Alkmaar sharafini himoya qilayotgan hujumchi Troy Parrottga qiziqmoqda. Lekin Chempionshipga futbolchi jalb qilish oson emas. Ayniqsa, klub ichida bu qadar ko‘p savollar paydo bo‘lib turgan bir paytda.
Nuno va bo‘linib ketgan klubni tiklash urinishlari
Bitta barqaror figura qolgan – Nuno Espírito Santo. Ko‘pchilik uning ketishini kutgan edi, u esa qoldi. Nuno uchun bu eng oson yo‘l emas, lekin uning sokin, deyarli zen darajasidagi xotirjamligi hozir aynan kerak bo‘lgan fazilat.
Sullivan atrofidagi bo‘shliq, tushish, transfer bozoridagi sustlik – bularning barchasi xavotirni kuchaytiradi. Klub ichida vahima tezda tarqaladi. Nuno esa shovqinni bo‘g‘ib, maydondagi ishga e’tibor qaratishi kerak.
Mavsum starti ham murakkab: 1 sentabrgacha Burnley, Charlton, Watford va Wolves bilan o‘yinlar kutib turibdi. Chempionshipga qaytish uchun bu juda yumshoq tushish yo‘lagi emas.
Klub boshqaruv tizimida esa yangi-eskicha ism qaytdi. Karim Virani – 2020-yilgacha West Hamda ishlagan, so‘ng Glasgow Rangersda faoliyat yuritgan mutaxassis – vaqtinchalik bosh ijrochi direktor sifatida qaytarildi. Uning vazifasi oddiy ko‘rinadi, amalda esa juda murakkab: West Hamni hech bo‘lmaganda tashqi tomondan bir butun ko‘rinishga qaytarish.
London Stadium – hech qachon haqiqiy uy bo‘lmagan manzil
Bu orada London Stadium o‘zi ham klubning ichki beqarorligiga ramz bo‘lib qolmoqda. Yoz davomida bu yerda Take That va Metallica konsert berdi, iyulda esa Diamond League mitingida Josh Kerr dunyo bo‘yicha eng yaxshi mil natijasini qayd etdi.
Endi 2029-yilgi jahon yengil atletika chempionatini o‘tkazish uchun rasmiy ariza topshirildi. Bu – stadion egalari bilan klub o‘rtasidagi uzoq davom etgan kelishmovchilikdan keyingi yangi burilish.
Ammo har bir bunday tadbir West Ham muxlislariga bitta narsani yana eslatadi: bu arena hech qachon ularning to‘liq uyi bo‘lmaydi. Boleyn Grounddan ketilganiga o‘n yil bo‘ldi, lekin ko‘pchilik hali ham o‘sha eski tribunalarni sog‘inadi. Sullivan, Gold Sr va Brady imzolagan shartlar klubni ijarachi maqomida qoldirdi – va bugun aynan o‘sha qarorlar uchun Sullivan bu yerda iliq kutib olinmaydi.
Shanba kuni Portsmouthga qarshi o‘yin yangi mavsumni boshlab beradi. Savol esa maydondagi natijadan ham kattaroq: West Ham bu yozgi bo‘hronni o‘zini qayta yaratish uchun imkoniyatga aylantira oladimi yoki London Stadiumdagi o‘ninchi yoz yana bir yo‘qotilgan yil sifatida tarixga kiradimi?
