Lia Walti: Angliyaga qaytgan yulduzning Italiyadagi tajribasi
Lia Walti uchun o‘tgan mavsum nafaqat yangi sinov, balki keskin taqqoslash yili bo‘ldi. Switzerland terma jamoasi sardori, yillar davomida Arsenal markazida o‘yin ritmini belgilab kelgan yarim himoyachi, yozda yangi sahifa ochish uchun Italyaga yo‘l olgandi. Juventus bilan yangi muhit, yangi madaniyat, yangi chaqiriqlarni istadi. Ammo u yerda tez orada bir haqiqatga duch keldi: u o‘zi o‘rgangan darajadagi qadrlanishni topmadi.
Shu yozda u yana Angliyaga qaytdi. Endi u Brighton futbolchisi. Va bu qaytish shunchaki transfer emas, butun bir tizimlar o‘rtasidagi farq haqida og‘riqli, lekin aniq tashxis.
Arsenalda qurilgan meros, Italyada yo‘qolgan tuyg‘u
33 yoshli Walti Arsenal safida 183 ta o‘yin o‘tkazib, klub tarixidagi eng muhim futbolchilardan biriga aylangandi. U bilan birga London klubi to‘rt yirik sovrinni qo‘lga kiritdi, shu jumladan Champions League va WSL chempionliklari. O‘yin uslubi, maydondagi sovuqqonligi va o‘yinni o‘qish qobiliyati uni murabbiylar uchun ham, jamoadoshlari uchun ham tayanch figuraga aylantirdi.
Shu fon bilan u Italyaga bordi. Juventus bilan yangi qadam, yangi ambitsiyalar. Lekin ilk mavsumdayoq u professionalizm darajasidagi tafovutni “ekstremal” deb his qildi. Infratuzilma, kunlik ish tartibi, atrof-muhit – hammasi WSL bilan solishtirganda boshqa olam edi.
U Angliyadagi futbol madaniyatini, ayniqsa tomoshabinlar bilan aloqani sog‘indi. Tribunalar, shovqin, kichik stadion bo‘lsa ham to‘lgan o‘rindiqlar – bular uning uchun oddiy fon bo‘lib qolgan edi. Italyada esa ko‘p o‘yinlar bo‘sh tribunalar fonida o‘tdi. U buni ochiq aytadi: fan-madaniyat deyarli yo‘qdek tuyuldi.
Walti uchun bu faqat kayfiyat masalasi emasdi. U o‘zini futbolchi sifatida qadrlanganini his qilmaslikni og‘ir qabul qildi. To‘liq qo‘llab-quvvatlash, professional muhit, tuzilma – bularni u WSLda normadek ko‘rgan, lekin keyin tushundi: bu aslida dunyo bo‘ylab odatiy hol emas.
“O‘yin odamlar oldiga borishi kerak”
Walti o‘z avlodi bilan Angliyada ayollar futbolining portlash darajasidagi o‘sishini ichidan ko‘rdi. U bugun ham o‘sha o‘sish modelini boshqa mamlakatlarga ko‘chirish mumkinligiga ishongan.
Uning fikricha, asosiy nuqta oddiy: o‘yinni odamlar oldiga olib chiqish kerak. Tomoshabinga “tasodifan” emas, ataylab ko‘rsatish zarur. U Angliyada aynan shunday yo‘l tutilganini his qilgan: keng efir yoritilishi, sifatli translyatsiyalar, katta stadionlar, yaxshi kamera burchaklari. Televizor orqali ham tezlikni, taktika o‘zgarishlarini, o‘yinning intensivligini ko‘rish mumkin.
Italyada va boshqa ko‘plab mamlakatlarda esa u aksini ko‘rdi. Yoki o‘yin umuman ko‘rsatilmaydi, yoki translyatsiya sifati shunchalik pastki, tomoshabin o‘yindan zavq ololmaydi. Kadrlar uzoq, burchaklar noqulay, ritm yo‘qoladi. Natijada, futbolning o‘zi ham kamroq jozibador ko‘rinadi.
Bu faqat media haqida emas. Walti ayollar futbolidagi kamchiliklar ro‘yxatini sanab o‘tar ekan, eng og‘ir nuqtani maydon sifatidan boshlaydi. Ko‘plab mamlakatlarda jamoalar eng yomon sun’iy gazonlarda yoki parvarish ko‘rmagan tabiiy maydonlarda o‘ynashga majbur. U buni keskin ta’riflaydi: bunday sharoitda hatto Premier League klubi ham chiroyli futbol ko‘rsata olmaydi.
Shu yerda global muammo yuzaga chiqadi. Infratuzilma, maydonlar, sharoitlar – bularning barchasiga dastlab sarmoya kerak. Lekin ko‘p federatsiyalar va klublarda na pul, na sabr bor. Natijada, o‘sish boshlanmasdan turib to‘xtab qoladi.
Yo‘qolayotgan iste’dodlar va bo‘sh qolgan imkoniyatlar
Walti o‘zini omadli avlod vakili deb biladi. U Angliyadagi professional muhitni, oyliklar asta-sekin yashash uchun yetarli bo‘la boshlagan davrni, infratuzilmaning bosqichma-bosqich yaxshilanishini ko‘rdi. Lekin bu pufak ichida yashash xavfini ham anglaydi: hamma joyda bunday emas.
Uning aytishicha, ayollar futbolida juda ko‘p iste’dodlar yo‘qolib ketadi. Sababi oddiy – yomon muhit. Yomon maydonlar, past darajadagi klub tuzilmalari, ko‘zga tashlanmaydigan liga, televideniyeda ko‘rinmaslik. Bunday joyda futbolchi o‘z salohiyatiga yetolmaydi, uni hech kim ko‘rmaydi, unga imkoniyat ham berilmaydi.
Italyada u o‘z ovozini ko‘tarishga urindi. Muammolar haqida gapirdi, yaxshilikka umid qildi. Lekin javob bo‘lmadi. “Gapiramiz, lekin hech narsa o‘zgarmaydi” degan tuyg‘u uni charchatdi. Shunda u o‘z kelajagi haqida jiddiy o‘ylashga majbur bo‘ldi.
Brighton: ayollar futboliga ishonadigan loyiha
Juventus bilan shartnomasida yana bir yil bor paytda, Walti navbatdagi qadamni tanlash arafasida turdi. U endi aniq bilar edi: faqat nomi katta klub emas, balki haqiqatan ham ayollar futboliga sarmoya kiritadigan, unga ishonadigan muhit kerak.
Brighton aynan shunday klub sifatida ko‘ziga tashlandi. U allaqachon WSLda raqib sifatida ularni ko‘rgan, klubning rivojlanish yo‘lini kuzatgan, boshqa futbolchilardan faqat ijobiy fikrlar eshitgan.
Klubning rejalariga qarang: 2021 yilda ayollar jamoasi American Express Elite Football Performance Centre bazasiga ko‘chirildi, bu uchun 8,5 million funt sarflandi. 2024 yil bahorida esa Yevropada ayollar futboli uchun maxsus quriladigan ilk stadion loyihasi e’lon qilindi – taxminiy qiymati 75-80 million funt. Bu shunchaki bayonot emas, real sarmoya.
Maydonda ham Brighton ambitsiyasini yashirmayapti. O‘tgan mavsum Women’s FA Cup finaliga ilk bor chiqishdi, transfer oynasida esa tarkibni sezilarli kuchaytirishdi. Dario Vidosic boshchiligidagi jamoa WSLning kuchli uchligiga kirish maqsadini ochiq qo‘ygan.
Walti uchun bu signallar yetarli bo‘ldi. U Angliyaga qaytib, o‘zini qadrlaydigan, ayollar futboliga “qo‘shimcha loyiha” sifatida emas, klub strategiyasining markaziy qismi sifatida qaraydigan jamoaga qo‘shilishni xohladi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, Brighton bilan ilk uchrashuvlardanoq tanlovi to‘g‘ri ekanini his qilgan. Tuzilmalar, odamlar, yondashuv – hammasi u izlagan mezonlarga mos tushdi. Eng muhimi, klub ayollar futboliga ishonadi va unga sarmoya kiritishni davom ettirmoqchi.
Savol endi boshqalarga: kim birinchi qadamni tashlaydi?
Walti bugun WSLga qaytib, yana yuqori darajadagi fan-madaniyat, to‘la stadionlar va sifatli maydonlarga chiqadi. U uchun bu tanish, ammo qadrlangan olam. Lekin uning hikoyasi faqat shaxsiy yo‘l emas, butun ayollar futboli uchun ogohlantirish.
Angliya o‘z yo‘lini topdi. Brighton kabi klublar bu yo‘lni yanada kengaytirmoqda. Savol endi shunday: boshqa ligalar, boshqa mamlakatlar, boshqa klublar qachon birinchi jiddiy qadamni tashlaydi?
Chunki Lia Walti kabi futbolchilar har doim ham ikkinchi imkoniyatni topa olmaydi. Va har yo‘qolgan iste’dod – bu nafaqat bir futbolchi uchun, balki butun o‘yin uchun yo‘qotilgan imkoniyat.
