Krishtianu Ronaldoning jahon chempionatlari bo‘ylab sayohati
Krishtianu Ronaldoning jahon chempionatlari bo‘ylab sayohati hech qachon tekis yo‘l bo‘lmagan. U doimo sahnaning markazida bo‘ldi – ba’zan qahramon, ba’zan esa quvilayotgan yovuz qahramon. Ammo hech qachon befarq qoldirmagan.
2006: Birinchi sahna, birinchi shov-shuv
Germaniyada bo‘lib o‘tgan 2006-yilgi mundialda u atigi 21 yoshda edi. Hali markaziy hujumchi emas, qanotdan uchib kiradigan, fintlari bilan tomoshabinlarni o‘rnidan turg‘izadigan yosh Ronaldo. Shunga qaramay, u Portugaliya tarixiga o‘sha paytning o‘zida kirib bordi: Group D doirasidagi Eron ustidan 2:0 hisobidagi g‘alabada penalti kiritib, jahon chempionatida gol urgan eng yosh portugaliyalikka aylandi.
Turnir davomida bu uning yagona goli bo‘ldi. Portugaliya to‘rtinchi o‘rinni egalladi, Ronaldo esa pley-off bosqichida to‘rtta o‘yinda ham gol ura olmadi. O‘sha paytdagi roli va yoshi hisobga olinsa, bu katta muhokama bo‘lishi kerak emasdi. Ammo Germaniyada gap gollar haqida emas, uning fe’l-atvori haqida ketdi.
Fransiyaga qarshi yarim finalda Ronaldoning har bir to‘pi hushtak va qichqiriqlar ostida kutib olindi. Sabab ma’lum edi: inglizlar, muxlislar va futbolchilar, uni Ricardo Carvalho bilan to‘qnashuvdan so‘ng Wayne Rooneyga qizil kartochka ko‘rsatilishida hakamga bosim o‘tkazganlikda ayblashdi.
Steven Gerrard ochiqchasiga uni tanqid qildi, Frank Lampard ham unga qo‘shildi. Ular uchun Ronaldo – Manchester Uniteddagi jamoadoshini sotgan futbolchi edi. Rooney maydondan haydalganidan keyin portugaliyalikning o‘z bekatiga qarab ko‘z qisgani esa o‘sha davrning ramziga aylandi.
Ronaldo o‘zini oqladi, o‘zini aybsiz deb bildi. Ammo FIFA texnik qo‘mitasi boshqacha qaror qabul qildi: sportchilik ruhi nuqtai nazaridan, turnirning eng yaxshi yosh o‘yinchisi sifatida emas, Lukas Podolski tanlandi. Holger Osieck bu tanlovni izohlar ekan, xulq-atvor va ibrat bo‘lish masalasini ochiq tilga oldi. Ronaldoning birinchi mundiali shunday yakunlandi: yorqin, bahsli va biroz achchiq ta’m bilan.
2010: Kapitanlik yuki va ichdagi alam
To‘rt yil o‘tib, Janubiy Afrikada Ronaldo endi Portugaliya sardori edi. Undan nafaqat dribling, balki javobgarlik, yetakchilik, natija kutishardi. Turnir esa unga og‘ir zarba bo‘ldi.
U faqat bir marta – Shimoliy Koreyaga qarshi 7:0 hisobidagi tarixiy g‘alabada oltinchi golni urdi. Bu ham uning terma jamoadagi 16 oylik golsiz seriyasini uzgan zarba edi, xolos. So‘ng esa Ispaniyaga qarshi 1:0 hisobidagi mag‘lubiyat va erta xayrlashuv.
O‘yindan keyin Ronaldo so‘z topa olmadi: o‘zini “tubdan ezilgan, tushkun va tasavvur qilib bo‘lmaydigan darajada qayg‘uga botgan”ini aytdi. Vatanida esa boshqa savol paydo bo‘ldi: u mag‘lubiyat uchun mas’uliyatni murabbiy Carlos Queiroz zimmasiga yuklamoqchimi?
Kameralar uni “Buni qanday tushuntiray? Bu savolni Carlos Queirozga bering”, degan paytda ushlab qoldi. Bu jumla Portugaliyada portlashga sabab bo‘ldi. Ronaldo keyinroq bu so‘zlarini yumshatishga harakat qildi, matbuot anjumanini murabbiy o‘tkazayotgani uchun shunday deganini ta’kidladi. O‘zini inson ekanini, alamini ba’zan yolg‘iz boshdan kechirish huquqiga egaligini aytdi. Kapitanlik mas’uliyatidan qochmaganini urg‘uladi.
Queiroz esa chizig‘ini aniq chizdi: hech kim terma jamoa manfaatlaridan yuqori bo‘lishi mumkin emasligini aytdi. “Portugaliyaga Ronaldo kerak, Ronaldoga esa terma jamoa,” dedi u. “Lekin agar bu futbolka kimnidir bezovta qilsa, u yerda bo‘lishga haqqi yo‘q.” Bu gaplar ikkalasi orasidagi taranglikni yanada oshirdi va Ronaldoning mundial bilan munosabati yanada murakkablashdi.
2014: Braziliyada soyadagi yulduz
Braziliyaga yo‘l esa uning yelkalariga yanada ko‘proq yuk qo‘ydi. U Shvetsiyaga qarshi pley-offda Portugaliyaning barcha to‘rtta golini urib, terma jamoani mundialga olib chiqqan edi. Shundan so‘ng undan mo‘jiza kutishardi.
Turnir oldidan tizzasi va sonidagi muammolar haqida ko‘p yozildi. Ronaldo esa o‘zini “100 foiz tayyorman” deb e’lon qildi. Ammo maydonda boshqa manzara ko‘rindi. Germaniyaga qarshi 0:4 – Ronaldoning deyarli ko‘rinmay qolgan o‘yini. AQShga qarshi 2:2 – u Silvestre Varela uchun kechagi tenglashtiruvchi golga uzatma berdi, Gana ustidan 2:1 hisobidagi g‘alabada 80-daqiqada g‘alaba to‘pini kiritdi. Lekin bu ham yetmadi. Portugaliya Group Gda uchinchi o‘rinda qoldi va pley-offga chiqa olmadi.
Tanqidlar, tabiiyki, Ronaldoga qarab yog‘ildi. Odatda bemalol yakunlaydigan vaziyatlarda xato qilgani, jamoani sudrab chiqa olmagani aytildi. Murabbiy Paulo Bento esa sardorini ochiq himoya qildi, xatolarni shaxsga emas, butun jamoaga taqdi. “Men hech qachon bitta o‘yinchini aybdor qilmayman,” dedi u. Ammo Braziliya Ronaldoning jahon chempionatlaridagi eng xira sahnalaridan biri bo‘lib qoldi.
2018: Ispaniyaga qarshi shou va yana pley-offdagi to‘xtash
Rossiyada esa Ronaldo yana bir bor dunyoni larzaga keltirdi. Turnirni Ispaniyaga qarshi o‘yinda het-trik bilan boshlash – bu hatto uning me’yorlari uchun ham g‘ayrioddiy edi. 3:3 hisobidagi dramatik durang, oxirida jarima zarbasidan kiritilgan g‘alati darajada mukammal gol va nihoyat, yirik turnirlardagi ilk standart zarbadan goli.
“Bu shaxsiy rekord, lekin eng muhimi – jamoa qilgan ish,” dedi u o‘sha kecha. Portugaliya favoritlardan biriga qarshi ikki marta hisobda oldinda bordi, oxirida baribir durangga rozi bo‘ldi. O‘sha paytda bu natija adolatli tuyuldi, jamoa esa o‘zini yaxshi holatda his qilayotgandek ko‘rindi.
Lekin bu marra emas edi. Ronaldo Portugaliyani baribir pley-offga olib chiqdi, biroq Sochida Urugvayga qarshi 1:2 hisobidagi mag‘lubiyatda na gol, na golli uzatma. Yana bir marta pley-off bosqichida quruq qolgan Ronaldo va yana erta xayrlashuv.
U o‘sha paytda 33 yoshda edi. Ko‘pchilik bu uning so‘nggi jahon chempionati bo‘lishi mumkinligini gapira boshladi. Ronaldo esa javobni cho‘zdi. FIFA bilan suhbatda terma jamoaning kelajagi porloq ekanini, tarkib yosh va ambitsiyali ekanini aytdi, ammo o‘zining rejalari haqida “hozir gapirish vaqti emas” deya chetga chiqdi. U sahnani tark etmadi, faqat sukut saqladi.
2022: Qatar – tugashga o‘xshagan sahifa
Qatarga u o‘ziga xos ruhiy holatda keldi. Manchester Uniteddagi ikkinchi davrining sharmandali yakunidan keyin ham u o‘zini yana bir bor isbotlashga, nihoyat qo‘lidan qochib kelayotgan yagona sovrinni – jahon chempionligini qo‘lga kiritishga qat’iy bel bog‘lagandi.
Ammo hikoya boshqacha burildi. Ghana ustidan ilk o‘yinda penalti – bu uning turnirdagi yagona goli bo‘lib qoldi. Janubiy Koreyaga qarshi kutilmagan mag‘lubiyatda almashtirilgan paytdagi g‘azabi hammaning ko‘z o‘ngida bo‘ldi. Keyin esa Fernando Santos qattiq qarorga bordi: 1/8 finalda Switzerlandga qarshi asosiy tarkibdan tushirmadi.
Natija? Goncalo Ramos het-trik, Portugaliya 6:1. Jamoa uchib ketdi, Ronaldo esa chetda qoldi. Keyin Marokkoga qarshi chorak finalda ham zaxiradan tushdi, mag‘lubiyatdan so‘ng esa ko‘z yoshlarini yashirmasdan to‘g‘ri tunnelga yo‘l oldi. 37 yosh, yana bir pley-off bosqichi golsiz, sahnadan og‘ir ketish.
O‘sha mundialdan keyin u Instagram sahifasida o‘z orzusi – Portugaliya bilan jahon chempioni bo‘lish istagi tugaganini yozdi. “Besh marta jahon chempionatida maydonga tushdim, hammasini berdim,” deb ta’kidladi u. “Men hech qachon jangdan qochmadim, orzumdan voz kechmadim. Afsuski, bu orzu kecha tugadi.” O‘sha paytda deyarli hamma bir fikrda edi: Ronaldoning eng yuqori sahnadagi vaqti o‘tdi.
2026: “Men qaytdim” – lekin qanchalik?
Shunga qaramay, vaqt o‘tib, yana o‘sha tanish manzara: Ronaldo yana jahon chempionatida. Al-Nassr hujumchisi sifatida Qatar va undan keyingi davrda ham gol urishda davom etgan, lekin ko‘pchilik baribir shubha bilan qarardi. 41 yosh. Jahon chempionatida yana maydonda. Bu safar esa oldida bitta aniq vazifa bor: pley-off bosqichida nihoyat gol urish.
Uzbekistonga qarshi 5:0 hisobidagi g‘alabadan so‘ng u kamera qarshisida “I’m back! I’m back!” deb baqirdi. U uchun bu shunchaki g‘alaba emasdi – bu o‘ziga, tanqidchilarga, butun dunyoga yuborilgan signal edi. Ammo raqib – FIFA reytingida 60-o‘rindagi jamoa. Shuning uchun ham ko‘pchilik bu portlashni ehtiyotkorlik bilan qabul qildi.
Bunga asos bor edi. DR Congo bilan ochilish o‘yinda Ronaldo umuman o‘yinini topa olmadi. Keyin yana bir sinov – Colombia. Ular Portugaliyani yaxshi yopib qo‘yishdi, o‘yin 0:0 bilan yakunlandi, Ronaldoning harakatlari ham, zarbalari ham yetarli darajada xavf tug‘dirmadi. Natijada Colombia Group Kda birinchi bo‘ldi, Portugaliya esa ikkinchi o‘rinda qolib, murakkabroq yo‘lga tushdi.
Endi esa qarshida – Luka Modric boshchiligidagi Croatia. Bu jamoa ham avvalgidek emas, lekin bitta haqiqat o‘zgarmagan: ular hali ham xavfli, tajribali va pley-off o‘yinlarini qanday o‘ynashni juda yaxshi biladi. Xuddi shunday ta’rifni bugun Ronaldoga ham qo‘llash mumkin: avvalgi portlovchi tezlik yo‘q, lekin instinkt, tajriba, jarima maydonchasidagi bir lahzalik qarorlar – hanuz yuqori darajada.
U allaqachon bu mundialda gol urib bo‘ldi. Lekin tarixda qoladigan savol boshqa: u nihoyat pley-off bosqichida ham to‘rni ishg‘ol qila oladimi? Yillar davomida unga ergashib kelgan tanqidlar, bosim, bahslar fonida aynan shu gol – uning jahon chempionatlaridagi hikoyasini boshqacha yakunlab berishi mumkin.
Endi navbat maydonda. So‘z esa yana bir bor bitta odamga tegishli: Cristiano Ronaldo.
