Jaylen Brown treydi: NBA kelajagi qanday belgilanishi mumkin?
2001-yilda Kevin Garnett va Kobe Bryant yulduzlik cho‘qqisida yurgan paytda, draftning ilk sakkiz tanlovidan to‘rttasi maktab bitiruvchisi bo‘lgan. Kwame Brown tarixda birinchi marta to‘g‘ridan-to‘g‘ri maktabdan kelib, 1-raqamli pick bo‘lgandi. Oradan to‘rt yil o‘tib, liga 18 yoshli yigitlarni draft qilishni taqiqladi.
NBA shunday liga: trend tug‘iladi, hamma uni ko‘chiradi, oxirida esa haddan oshiladi. Kechagi “inqilob” bugun masxara bo‘lib qolishi hech gap emas.
Bugun ham shunga o‘xshash burilish pallasi. Bu safar markazda Jaylen Brown turibdi.
Jaylen Brown: final MVP, lekin “hisob-kitob”ga yutqazgan yulduz
Jaylen Brownni Paul George va draft aktivlariga almashtirgan xabarni Shams Charania e’lon qilgan zahoti liga portlab ketdi. Front-ofis telefonlari qizidi, ijtimoiy tarmoqlar yonib ketdi, hamma Brown’ning navbatdagi Twitch efirini kutdi.
Gap shunchaki yulduz savdosi haqida emas. Gap – NBA qayerga qarab ketayotgani haqida.
Oltita hafta oldin bu bahs Cleveland Cavaliers bosh murabbiyi Kenny Atkinson so‘zlari bilan boshlangandi. Uning jamoasi Eastern Conference finalida New York Knicksga qarshi 0-3 hisobida ortda borayotgan bir paytda, Atkinson analitikaga ko‘ra Cavs seriyada 2-1 oldinda bo‘lishi kerakligini aytdi.
Bu gap pley-offning eng esda qoladigan satrlaridan biriga aylandi. Chunki Knicks, prognozlarni yerga urib, deyarli yengilmas mashinaga aylangandi. Model va grafiklar bir tomonda, maydondagi haqiqat boshqa tomonda.
Endi esa Brown treydi. Final MVP, eng yaxshi yillarida turgan yulduz, raqamlar va kollektiv strategiya nomidan qurbon qilindi. Bu yozgi bozorning burilish nuqtasiga aylanishi mumkin bo‘lgan lahza.
“Yana boshidan,” – dedi bir tajribali assistent murabbiy. – “Avval uchliklar, keyin dam berish siyosati, endi analitika. Biz har doim ortiqcha ketamiz.”
Andscape sharhlovchisi Marc Spears bu savdoni bejizga Boston Red Sox’ning Babe Ruth’ni New York Yankees’ga “sotishi” bilan qiyoslamadi. Tarixiy yulduzni o‘z qo‘ling bilan raqibga uzatish – bu faqat statistik jadval emas, bu madaniyat, bu klubning o‘zini qanday ko‘rishiga oid qaror.
Shu paytda yana bir raqam yuzaga chiqdi. Yahoo! sharhlovchisi Tom Haberstroh eslatgan fakt: so‘nggi uch mavsumda Celtics, Jaylen Brown o‘ynamagan o‘yinlarda 36-6.
Bu – eng oddiy statistika. Uning ortida esa Celtics qarorini qo‘llab-quvvatlaydigan butun bir analitik arsenal yotibdi. Gap Brown yomon o‘yinchi ekani haqida emas. Gap – uning 57 million dollarlik maoshida. Bu raqam Payton Pritchard’ning yiliga 7 millionlik kontrakti bilan yonma-yon turganda, “qiymat” tushunchasi butunlay boshqa ko‘rinish oladi.
Shunga qaramay, ligadagi ko‘plab odamlar hanuz hayron.
“Liga strategiyadan toshib ketdi,” – dedi Eastern Conference skauti. – “Ochig‘i, ligada ishlaydiganlarning nechta foizi aslida o‘yinlarni diqqat bilan tomosha qilayotganiga ishonchim komil emas.”
Western Conference bosh menejeri esa buni faqat “kompyuter bolalari” bilan bog‘lashni istamaydi: “Ha, oldingi ofislarda magistr va doktorlik darajalari ko‘paydi, lekin bu faqat bir tomoni. Yangi kollektiv shartnomadagi apronlar seni har bir sentni qayta hisoblashga majbur qiladi. Har bir salary slot’dan maksimal foyda olish kerak. Buni qoidalarga egalar kiritdi, o‘yinchilar esa qabul qildi. Bu – hammaning ongli tanlovi.”
Boston: chempionlik, private equity va “test javoblari”
2024-yilgi chempionlikka olib kelgan yo‘lning o‘zi matematikaga tayangan edi. Joe Mazzulla uchliklar bo‘yicha chegaralarni buzdi, jarima chizig‘i ortidan o‘q uzish Celtics’ni rekordlar sari sudrab bordi. U natijadan ko‘ra jarayonni ustun qo‘yadigan murabbiy sifatida ligadagi navbatdagi “fikr yetakchisi”ga aylandi.
Endi esa xuddi shu klub, xuddi shu yondashuv bilan, Brownni raqamlar asosida qurbon qilgani ko‘pchilikni o‘ylantirdi. Qachon “pionerlik” “haddan oshish”ga aylanadi?
“Ehtiyot bo‘lmasak, beysbolga aylanamiz,” – dedi Western Conference’ning yana bir rahbari. – “Ikkinchi baza bilan right field orasidagi hamma joyni himoyachilar to‘ldirib olgan, hech kim zarba ura olmaydi, o‘yin zerikarli bo‘lib qoladi.”
Chempionlikdan so‘ng klubni Bill Chisholm sotib oldi. Dartmouth va Wharton bitiruvchisi, murakkab private equity konstruktsiyalari orqali 6 milliard dollarlik rekord bitimni moliyalashtirgan investor. Bugun ligada bir nechta jamoada private equity sarmoyasi bor, egalarining katta qismi moliya olamidan chiqqan. Ammo Boston – bu piramidaning cho‘qqisi.
“Ular bu bitimdan keyin kamroq analitik bo‘lib qolgan deb o‘ylamang,” – dedi Eastern Conference’ning bir rahbari. – “Private equity testning tayyor javoblarini xohlaydi.”
Shu fon’da yana bir detal: yaqinda Philadelphia 76ers Daryl Morey bilan xayrlashdi. NBA analitika inqilobining “otasi” bo‘lgan odam ketdi, uning o‘rniga esa Mike Gansey keldi – sobiq kollej yulduzi, skautlikdan boshlab Cleveland front-ofisida zinama-zina yuqoriga chiqqan rahbar.
Endi esa aynan Gansey birinchi yirik qarorini qabul qildi – Paul George kontraktidan qutulib, Jaylen Brownni olib keldi.
George keyingi ikki yilda 115 million dollar olishi kerak edi. Bu shartnomani boshqa yo‘l bilan tushirish uchun, ehtimol, xuddi shuncha draft kapitali sarflashga to‘g‘ri kelardi. Endi esa 76ers xuddi shu aktivlarni Brownni olish uchun ishlatdi.
Ba’zi manbalarning ta’kidlashicha, sharoitni hisobga olsak, Sixers deyarli “bepul” Brown olayotgandek. Shunday variant bo‘lganda, ehtimol, Morey ham bunday imkoniyatni qo‘ldan boy bermasdi.
Baland bo‘y qaytdi: markazlar bozori portladi
Ligadagi yana bir trend – baland bo‘y yana modada. Va bu moda qimmat turyapti.
Yozgi bozor davomida markazlarga oqib kirayotgan pul miqdori bosh menejerlarni ham, agentlarni ham hayratga soldi. Los Angeles Lakers Walker Kessler uchun Utah bilan sign-and-trade qildi: ikki birinchi raund, ikki ikkinchi raund va ikkita swap. Keyin esa Kessler bilan to‘rt yillik, 130 million dollarlik shartnoma imzoladi. Uni Luka Doncic atrofida klubning asosiy markaziga aylanishiga umid bog‘lashgan.
“Bir necha yildan beri Kesslerni xohlagan jamoalar ko‘p edi. Agar bozor haqiqatan ham ochiq bo‘lganida, boshqa klublar ham shunga o‘xshash taklif berishga tayyor bo‘lardi,” – dedi bir NBA kadrlar direktori. – “Lekin shaxsan men Ainge’lar bilan juda katta bitim qilishdan o‘ziyoq cho‘chirdim.”
Victor Wembanyama davri boshlanayotgan bir paytda katta o‘yinchilarga bo‘lgan talab tobora oshib boryapti. Kristaps Porzingis – so‘nggi ikki mavsumda atigi 74 o‘yin – Golden State Warriors’dan ikki yilga 40 million oldi.
Robert Williams III – jarohatlar tarixiga to‘la markaz – Portland bilan uch yilga 44 millionga kelishdi.
Mitchell Robinson – o‘tgan mavsumda o‘rtacha 20 daqiqadan kam o‘ynagan – Boston’dan uch yilga 47 million oldi.
Jock Landale – karerasi davomida asosan zaxira bo‘lgan markaz – Atlanta bilan bir yilga 14 millionga qo‘l qo‘ydi. Moritz Wagner – chap tizzasidagi ACL jarohati tufayli mavsumni erta yakunlagan bo‘lsa-da – Brooklyn bilan zaxira rolida ikki yilga 19 millionga rozi bo‘ldi. Ro‘yxatni davom ettirish mumkin. Hammasi ham to‘liq kafolatlangan emas, albatta.
Ammo bozor shovqinida bitta bitim uncha ko‘p tilga olinmayapti.
“Menimcha, hech kim yetarlicha gapirmayapti, lekin Thunder’ning Isaiah Hartenstein bilan qilgan bitimi yozning eng zo‘r kontraktlaridan biri bo‘lishi mumkin,” – dedi Eastern Conference rahbarlaridan biri.
Hartenstein OKC bilan uch yillik, 75 millionlik extension imzoladi. O‘rtacha yillik qiymat bo‘yicha avvalgi shartnomasiga nisbatan hatto biroz kamayish.
Kutilmagan to‘xtash: salary cap nega kamroq oshdi?
Ikki yil oldin liga ESPN, NBC va Amazon bilan 11 yillik, 77 milliard dollardan ortiq media-huquqlar shartnomasini imzolaganida, hamma bir narsaga tayyor edi: pul yomg‘iri.
2016-yildagi kabi 35 foizlik “sakrash”ni takrorlamaslik uchun – o‘shanda Golden State Warriors Kevin Durantni qo‘lga kiritgan edi – liga va o‘yinchilar ittifoqi yangi pul oqimini “silliqlashga” kelishib oldi. Cap uch yil davomida yiliga maksimal 10 foizga oshishi kerak edi.
Shuning uchun ham deyarli hamma birinchi yilda shu 10 foizlik chegaraga yetamiz, degan hisob-kitob qilgan. Lekin o‘tgan hafta rasmiy raqamlar chiqqanda, oshish atigi 6,7 foiz bo‘ldi. NBA jamoalarni “kutilganidan pastroq bo‘lishi mumkin” deb ogohlantirgandi, lekin bu raqam hatto prognozdan ham past chiqdi.
Sabab bir nechta. Eng ko‘zga tashlanadigani – pley-off kutilganidan qisqaroq bo‘ldi. Knicks’ning hukmronligi Eastern Conference finali va Finalsni erta yopib qo‘ydi, deyishmoqda. Lekin bu faqat yuzaki qatlam. Asl tormoz – lokal televideniye tushumlarining keskin qisqarishi.
Yangi milliy shartnoma lokal pulning og‘irligini ma’lum darajada yengillashtirdi, lekin u baribir umumiy daromadga ta’sir qilmoqda.
Bu muammo o‘tgan yili juda aniq ko‘rindi. Hatto bozorning eng katta brendlaridan biri bo‘lgan Knicks ham MSG bilan yillik to‘lovlarni 28 foizga kamaytirishga rozi bo‘ldi. Bu – bitta mavsumda 41 million dollarlik “maosh kesish”.
Shunga o‘xshash ssenariylar liganing turli bozorlarida takrorlanmoqda va kelayotgan mavsumda ham davom etishi kutilmoqda. NBA 2027-yilni nishonga olgan: ko‘pchilik lokal huquq shartnomalari tugaydigan va ularni bitta yirik hamkor uchun paketlash imkoniyati paydo bo‘ladigan yil.
“Bu hozir liga ichidagi eng muhim moliyaviy masalalardan biri,” – dedi bir jamoa prezidenti. – “Bu kengayish haqida oldinga qadam tashlashda ham ma’lum rol o‘ynadi.”
Jaylen Brown treydi, markazlarga yog‘ilgan millionlar, kutilganidan past salary cap – bularning bari bitta savolni o‘rtaga tashlaydi: NBA uchun kelajakni kim belgilaydi – maydondagi sezgi va yulduzlarning vazni, yoki Excel fayllari va private equity talab qiladigan “ideal model”?
