Jahon chempionatida kichik jamoalar gigantlarni qiyinlashtirmoqda
Bu 48 jamoali Jahon chempionati hali yakuniga yetgani yo‘q, lekin allaqachon bitta haqiqatni yuzaga chiqardi: reytinglar qog‘ozda qolib ketdi. Past pog‘onadagi terma jamoalar nafaqat tirnashdi, balki gigantlarning terisini ham yirtib tashladi.
Cape Verde, Curacao, Ghana va South Africa – rasmiy ro‘yxatda 64-, 81-, 65- va 54-o‘rinlarda. Maydonda esa ular Spain (3-o‘rin), Ecuador (29), England (4) va South Korea (28)ni to‘xtatdi, ulardan ochko tortib oldi. Bu faqat omadmi? Yo‘q. Bu – hisoblangan xavf, puxta rejalar va maydonda qat’iy bajarilgan topshiriqlar natijasi.
Cape Verde – tartib bilan gigantni bo‘g‘ish
Turnirning eng katta sensatsiyasi hozircha bitta: Spain – Cape Verde 0:0. Natija emas, jarayon hayratlantirdi.
Jahon chempionati tarixidagi uchinchi eng kichik davlat 4-5-1 tizimi bilan Spain hujumini butunlay bo‘g‘ib qo‘ydi. Eng muhim detali – yarim himoya chizig‘i bilan himoya chizig‘i orasidagi masofa deyarli yo‘q edi. Bo‘shliq bo‘lmagan joyga esa Spainning o‘tkir paslari kira olmadi.
Spain odatdagi usulni ishga soldi: to‘pni orqaga qaytarib, raqibni oldinga tortish, chiziqlar orasida bo‘shliq ochish. Cape Verde esa qopqonga tushmadi. Yarim himoyachilar ham, himoyachilar ham chiziqni tark etmadi, blokni siqib ushlab turdi.
Spain markaziy himoyachilari to‘pni olib oldinga yurdi, reaksiyaga majbur qilishga urindi. Cape Verde futbolchilari esa oxirgi daqiqagacha chiziqni buzmaslikka qat’iy qaror qilgandek harakat qildi. Natija ravshan: Spain blok ichida o‘yinchini topa olmadi, qolgan variantlar – faqat qanotdan aylanib o‘tish yoki ustidan oshirib o‘tish.
Bu – tasodifiy epizod emas, aniq ishlangan reja edi.
Ghana va England: sabr bilan yengilgan tuzoq
Xuddi shu ssenariy Ghana – England uchrashuvida ham takrorlandi.
Tuchel boshqaruvidagi England chuqurga chekinib, raqibni ustiga tortib, keyin bo‘sh qolgan maydonga keskin hujum qilishni yanada kuchliroq yo‘lga qo‘ygan. Ghana bunga tayyor keldi.
Jordan Ayew maydonda biroz balandroq joy egallab, Elliot Andersonni deyarli shaxsiy nazorat ostiga oldi. Qolgan jamoa esa Cape Verde singari ikki zich chiziq hosil qilib, jarima maydoni atrofiga joylashdi. Chiziqlar orasida bo‘shliq yo‘q, pressing yo‘q, shoshilish yo‘q.
Bu passivlik emas, ongli qaror edi. Buni raqamlar tasdiqlaydi.
Pressing intensivligini o‘lchaydigan ko‘rsatkich – PPDA (raqibning har bir pressing harakati uchun ruxsat etilgan paslar soni). Raqam qancha yuqori bo‘lsa, pressing shuncha kam. Cape Verde – Spain uchrashuvida Cape Verde PPDA ko‘rsatkichi 51,2, Spainniki esa 5,9 bo‘ldi. Ghana – England o‘yinining dastlabki 15 daqiqasida Ghana PPDA ko‘rsatkichi 62 ga chiqdi.
Ya’ni, ikkala underdog ham raqibga o‘ynashga ruxsat berdi, lekin kerakli hududdan tashqarida. Ular pressing qilmaslik orqali o‘zlarini himoya qildi.
O‘yinlar davom etar ekan, Ghana ham, Cape Verde ham pressingni biroz oshirdi. Bu ham mantiqli: oxirgi daqiqalarda risk oshadi, tashabbusni qo‘lga olishga urinish kuchayadi. Lekin asosiy tamoyil o‘zgarmadi – avval zichlik, keyin xavf.
“Avtobus qo‘yish”dagi yashirin tuzoq
Barcha underdoglar ham bu darajada aniq ishlamadi. Saudi Arabia – Spain uchrashuvi ko‘p jamoalarda ko‘rinayotgan bir katta kamchilikni ochib berdi.
Nazariy jihatdan besh himoyachi – ko‘proq xavfsizlik. Amalda esa buning aksi bo‘ldi. Saudi Arabia o‘zining 5 kishilik orqa chizig‘ida aniqlikni yo‘qotdi, to‘p egasiga ortiqcha tortilib, strukturasini buzdi.
Past blokda turgan to‘rt yarim himoyachi to‘p tomoniga haddan tashqari siljib ketdi. Natijada maydon kengligi yopilmadi. Spain buni darhol ilg‘adi va qanotdan qanotga uzatmalarni ishga soldi.
Lamine Yamal va Pedro Porro ko‘p bor Saudi Arabia qanot himoyachisiga qarshi 2 ga 1 vaziyatda qoldi. Aynan shunday epizodlardan biri Spainning uchinchi goliga olib keldi. Kenglikni yopishi kerak bo‘lgan wide midfielder to‘p tomoniga tortilib, keyin Porroga bosim o‘tkazishga ulgurmay qoldi. Qanot himoyachisi esa oldinga chiqishga jur’at eta olmadi – chiqsa, Yamal bo‘sh qoladi.
Porro esa vaqt va bo‘shliqni qo‘lga kiritdi. Aniq uzatma – orqa ustunga, keyingi pas – markazga, Mikel Oyarzabal esa faqat to‘pni darvozaga yo‘naltirdi. Shu qadar sodda, shu qadar og‘riqli.
Sweden va Netherlands: xatoni kech kechgan tushunish
Sweden – Netherlands uchrashuvida ham xuddi shu dard. Reytingda 36-o‘rindagi Sweden, 8-o‘rindagi Netherlandsga qarshi 5-3-2 bilan o‘ynab, 1:5 hisobida yutqazdi.
Muammo yana o‘sha – kenglikni yopish. 5-3-2 tizimidagi uch yarim himoyachi Saudi Arabia to‘rt yarim himoyachisiga qaraganda ham kamroq maydonni qamrab oldi.
Netherlands o‘ng qanot hujumchisi bilan Sweden chap qanot himoyachisini chuqurga mixlab qo‘ydi. Swedenning uchlik yarim himoyasi to‘p tomoniga siljib borganda, Denzel Dumfries orqaroq startdan oldinga keskin yugurib, doim bo‘sh hududga chiqib oldi. Yana 2 ga 1, yana javobsiz savol.
Sweden bu vaziyatni faqat keyinroq, 4-5-1 tizimiga o‘tgachgina nazorat qila boshladi. Ya’ni, aynan Cape Verde va Ghana tanlagan modelga qaytgach.
Orqadan o‘ynash – xavf va mukofot
Pastdan qisqa paslar bilan o‘ynash bugungi futbolda deyarli standartga aylangan. Lekin bitta shart bilan: masofalar qisqa bo‘lishi kerak. South Africa – Mexico va Iraq – Norway o‘yinlarida bu qoida buzildi.
Himoyadan chiqishda futbolchilar orasidagi masofa kattalashdi, birinchi paslar xavfli hududlarda yo‘qotildi va ikkala jamoa ham shunday xatolardan gol o‘tkazdi.
Baribir bu yondashuvni tark etishmadi. South Africa aynan shu tavakkal orqali bir necha bor xavfli vaziyatlar yaratdi. Yakuniy zarbalar biroz aniqroq bo‘lganida, o‘yinlar butunlay boshqacha hikoya yozishi mumkin edi.
South Korea yuqori pressing bilan bosimni kuchaytirganida ham Bafana Bafana o‘z prinsiplaridan voz kechmadi. To‘pni oldinga yanada aniqroq o‘ynashdi, raqib yarim maydoniga chiqqach esa hujumni tezlashtirdi. Aynan shunday hujumlardan biri ularni keyingi bosqichga olib chiqqan golga aylandi.
Risk? Ha. Lekin mukofot ham aniq bo‘ldi.
Raqamlar, rejalar va mo‘jizaviy darvozabonlar
Bu misollar bir narsani yaqqol ko‘rsatadi: reytinglar endi taktik saviyani o‘lchamaydi. Har qanday terma jamoa – agar to‘g‘ri tizimni tanlasa va barchani bitta g‘oyaga ishontira olsa – gigantlarni ham qiynashi mumkin.
Albatta, faqat doskadagi chiziqlar bilan chempionat yutib bo‘lmaydi. Kichik davlatlar baribir oz bo‘lsa-da omadga, oz bo‘lsa-da alohida yulduz lahzalariga tayanadi.
Bu turnirda 40 yoshli Vozinha bunga jonli misol bo‘ldi. Spain bilan o‘yindagi darvozabonlik shousi ko‘plarning qalbini zabt etdi – zarbalarni qaytarish, pozitsiyani tanlash, tajriba, sovuqqonlik. Bir odam butun orol davlatini himoya qilayotgandek taassurot qoldirdi.
Curacao darvozaboni Eloy Room esa Jahon chempionati rekordiga tenglashdi – bitta o‘yinda 15 seyv. Shu orqali o‘z mamlakatiga tarixdagi ilk ochkoni olib berdi. Bu raqamlar ortida esa oddiy haqiqat yotadi: kichik terma jamoalar ham endi nafaqat qatnashish, balki qarshilik ko‘rsatish, raqibni qiynash, natija olish uchun kelmoqda.
Taktika ularga farqni qisqartirish imkonini bermoqda. Lekin bu faqat doskadagi chiziqlar emas – bu kollektiv ruh, bir yo‘nalishga bo‘ysungan jamoa, “biz ham eplaymiz” degan ichki ishonch.
Savol endi boshqacha: bu Jahon chempionati yakuniga kelib, yana bir “kichik” jamoa ertagini yozadimi yoki gigantlar baribir o‘z taxtini saqlab qoladimi?
