Jahon chempionati finalidagi tanaffus shousi: yulduzlar karnavali
Tanaffusga kelib, finalning hisobida hanuz nol-nol. Argentina va Ispaniya ehtiyotkor, asablar tarang, bir xato – hammasini hal qilishi mumkin. Ammo stadionda allaqachon bir g‘olib bor edi: tashkilotchilar. FIFA ilk bor jahon chempionati finali tanaffusida yirik shou tashkil qildi va bu safar logistika ham, yulduzlar paradisi ham deyarli mukammal ishladi.
11 daqiqa. Shunchaki sahna raqami emas, qit’alar bo‘ylab sayohat.
Qit’alar karnavali
Tartib shunday: oltita qit’a, dunyoning eng taniqli sahna yulduzlari, barchasi bir stadionda. G‘oya oddiy – “bir dunyo, bir o‘yin” – ammo ijro miqyosi bilan hayratga soladi.
Shimoliy Amerikadan – Justin Bieber va Madonna. Ayniqsa Madonna: yangi albomi Billboard 200 reytingida birinchi o‘ringa chiqqan paytida final sahnasiga chiqdi. Bu tasodif emas, bu – signal.
Osiyoni esa global pop sahnasining yetakchi K-pop jamoasi BTS vakillik qildi. Ularning ismi tilga olingan zahoti stadiondagi shovqin bir darajaga oshdi – bu avlodning o‘z tilida gapirayotganini eslatdi.
Janubiy Amerikadan, albatta, Shakira. Jahon chempionatlari tarixida allaqachon alohida bobga ega bo‘lgan kolumbiyalik yulduz bu safar ham markazda. Uning yonida – dirijyor Gustavo Dudamel. U o‘zining ikki orkestri – Nyu-York filarmoniyasi va Venesuelaning Simón Bolívar simfonik orkestri musiqachilarini bir sahnada birlashtirdi. Bir sahnada ikki yarim shar, bir dirijor tayoqchasi.
Afrikadan – Afrobeats sahnasining yulduzi Burna Boy. U Shakira bilan birga bu yilgi rasmiy jahon chempionati qo‘shig‘ini kuylagan, final tanaffusida esa shu hamkorlikning sahnadagi davomiga aylandi.
Yevropadan, Brexitdan keyingi siyosiy shovqinlar fonida ham, musiqiy birlik ramzi bo‘lib Coldplay chiqdi. Chris Martin boshchiligidagi guruh stadion atmosferasini o‘ziga xos stadion-gimn kayfiyatiga olib kirdi.
Avstraliyani esa Iroqda tug‘ilgan, lekin avstraliyalik ijrochi Emmanuel Kelly ifodaladi. Uning sahnaga chiqishi tarkibni nafaqat geografik, balki insoniy hikoyalar bilan ham to‘ldirdi.
Va, albatta, butun avlodlar uchun tanish bo‘lgan qahramonlar – Muppets. Kermit, Miss Piggy va boshqalar sahnaga chiqqanida, stadiondagi kayfiyat birdaniga “oilaviy bayram” darajasiga o‘tdi. Ugandadan kelgan Kampala shahrining Ghetto Kids raqs jamoasi Shakira bilan birga raqsga tushib, Afrikaning yosh, ijobiy energiyasini olib kirdi. Nyu-Yorkdagi Staten Island hududidagi PS22 Chorus bolalari esa Chris Martin bilan birga kuylab, shouni yumshoq, ammo ta’sirli yakun sari yetakladi.
Madonna, dune-baggi va futbol qirollari
Shouning ochilishi ham oddiy bo‘lmadi. Madonna sahnaga roller-shayba maydoniga o‘xshash dekoratsiyada chiqdi. Lekin bu “maydon” ichida dune-baggi aylanmoqda, rulda esa futbol tarixining ikki afsonasi – Braziliya sobiq yulduzlari Ronaldo va Ronaldinho.
Mantiq izlash shart emas. Bu – tomosha. Madonna stadionga “music makes the people come together” degan xitini eslatib, butun kontseptsiya uchun kalit iborani tashladi: musiqaning vazifasi – tribuna, maydon, ekran ortidagi millionlarni birlashtirish.
Shundan keyin sahna tom ma’noda “yulduzlar karuseli”ga aylandi. Har bir chiqish – qisqa, tez, tanish ohang, tanish yuz. Futbol finalidagi taktik shaxmat fonida tanaffusda sof emotsiya.
Memlar, ramzlar va stadion qo‘shiqlari
Tanaffus shousi faqat yulduzlar paradidan iborat emasdi. Rejissyorlar joriy chempionatning o‘ziga xos memlarini ham sahnaga olib chiqdi. Orkestr musiqachilari tomoshabinlar orasida mashhur bo‘lib ketgan norvegcha “qayiq eshish” harakatini takrorladi – bu yilgi tribunalar memlaridan biri endi sahna tiliga ko‘chdi.
Stadionda yana bir unutilmas obraz paydo bo‘ldi – Kongo DR superfani Michel Nkuka Mboladinga. U o‘yinlarda o‘z mamlakatining o‘ldirilgan mustaqillik yetakchisi Patrice Lumumba sharafiga “tirik haykal” sifatida chiqadi. Uning qatnashuvi shouga kutilmagan siyosiy va tarixiy ohang ham qo‘shdi.
Yana bir yo‘nalish – futbolning ommaviy madaniyatdagi boshqa qatlamlari. Tribunada emas, seriallarda yashaydigan futbol olami ham esga olindi: Ted Lasso (Jason Sudeikis) va Coach Beard (Brendan Hunt) sahnaga chiqib, Justin Bieber’ni tanishtirdi. Qo‘llarida – “Beliebe” yozuvi. Stadion kuldi, kamera bu lahzani tezda butun dunyoga uzatdi.
Gustavo Dudamel va uning musiqachilari esa futbol zamonaviy davrining deyarli rasmiy bo‘lmagan stadion madhiyasiga aylangan qo‘shiqni ijro etdi – White Stripes’ning “Seven Nation Army” asari yangradi. Unga Muppets’ning Animal, Janice va Floyd Pepper obrazlari hamrohlik qildi. Orkestr, multqahramonlar va stadion xori birlashganda, futbolning o‘ziga xos “simfonik tribuna”si paydo bo‘ldi.
FIFA uchun xavfli tajriba yoki yangi standartmi?
Bu tanaffus shousi ortida katta xavf ham bor edi. Jahon chempionati finali – futbol uchun eng muqaddas sahna. Har qanday ortiqcha shou, har qanday muvaffaqiyatsiz g‘oya tanqidni chaqirishi aniq edi. Lekin bu safar tashkilotchilar baland reykani bosib o‘tdi: oilaviy, global, siyosiy jihatdan neytral, lekin emotsional tomondan yetarlicha kuchli dastur.
Bir tomonda – maydonda hal qiluvchi 45 daqiqa kutayotgan Argentina va Ispaniya. Boshqa tomonda – tanaffusda dunyo sahnasining eng yorqin nomlari bir necha daqiqaga futbol bilan bir xil ritmda nafas oldi.
Savol endi bitta: bu shou bir martalik eksperiment bo‘lib qoladimi yoki jahon chempionati finallari uchun yangi standartga aylanadimi?
