Georgia shtatidagi yangi futbol markazi: USSFning tarixiy o'zgarishi
May oyida Georgia shtatining Fayetteville shahri chekkasida, 200 gektarlik ulkan hududda yangi markaz ochildi. Narxi – 250 million dollar. Bu endi United States Soccer Federationning yangi qarorgohi. Bir paytlar supurgi shkafiga zo‘rg‘a sig‘gan tashkilot bugun shuncha yer, shuncha beton, shuncha shisha va po‘latni o‘ziga bo‘ysundirgan.
O‘tgan yilgi moliyaviy hisobot ham bu manzarani tasdiqlaydi: 268 million dollardan ortiq yillik daromad, sport direktori uchun qariyb 1 millionlik maosh, bosh ijrochi direktorga esa deyarli shuncha – 898 787 dollar. Tijorat, moliya va rivojlanish bo‘yicha yuqori lavozimdagilar ham yarmiga yaqin – yarim million atrofida. Bu – hozirgi Amerika futbolining yuzi: yirik biznes, qimmat loyihalar, korporativ tartib.
Bir paytlar esa shu tizimning deyarli hamma ishini bitta odam tekin bajargan.
Tribecadagi shkafdan boshlangan imperiya
Uning ismi Joe Barriskill edi. Irlandiyalik sobiq velosport chempioni. U New Yorkdagi Tribeca mahallasida joylashgan Turtle Linen kompaniyasida kun davomida oddiy sotuvchi bo‘lib ishlardi. Bo‘sh turgan supurgi shkafini esa butun mamlakat futbolini boshqaradigan kichik shtabga aylantirgan.
Bugun USSF murabbiy sifatida Mauricio Pochettinoni olib kelmoqchi bo‘lsa, hedge-fond milliarderlari bilan gaplashib, yiliga 6 million dollarlik shartnomani ko‘taradi. O‘sha paytda esa Barriskill o‘zi cho‘ntagidan pul chiqarib, terma jamoani Olimpiada yoki Jahon chempionatiga jo‘natish yo‘lini izlagan.
1930-, 40-, 50-yillarda u Manhattan ko‘chalarida velosipedda yurishi bilan tanilgan. Lekin futbol uchun qilgan ishlari, ko‘pincha, o‘sha velosiped g‘ildiraklaridan ham tezroq aylanardi.
Portadown, Co Armaghdagi fermada ulg‘aygan yigit 1910 yilda New Yorkka keladi. Ko‘p o‘tmay Turtle Linenning shahar markazidagi ofisida ish boshlaydi. Vatanda ko‘proq velosipedchi sifatida tanilgan 21 yoshli Barriskill tez orada mahalliy gazeta sahifalarida ham ko‘rina boshlaydi – bu safar futbolchi, hujumga o‘tuvchi o‘ng yarim himoyachi sifatida. Bir hisobotda u Bensonhurst safida Richmond County darvozasiga “chiroyli gol” urgani yoziladi. Musobaqa nomi ham o‘ziga yarasha: “New York and New Jersey Socker League”.
1913 yilda United States Football Association (hozirgi USSF) tuzilgan Astor Hotel yig‘ilishida u yo‘q edi. Lekin oradan bir yil o‘tib, tashkilotning ilk banketida zalda aynan u ham bor edi. O‘sha kundan boshlab, 1971 yildagi nafaqasigacha davom etgan safar boshlandi.
Bu vaqt oralig‘ida Amerika futboli ko‘tarildi, qulab tushdi, yana tirildi. Lavozimlar o‘zgardi – u prezident bo‘ldi, ijrochi kotib bo‘ldi, g‘aznachi bo‘ldi. Unvonlar almashdi, lekin tizim ustidan nazorat va ta’sir – bir qo‘lda qoldi.
“Temir qo‘l” va bo‘sh cho‘ntak
Tony Cirino yozgan “US Soccer vs The World” kitobida Barriskill o‘zini qisqa, lekin aniq tariflaydi:
“Men ishni temir qo‘l bilan yuritardim. Kimga yoqmasa, yo‘liga ketsin, chunki men bu ishni tekin qilardim. Hukumat bizga bir tiyin ham bermagan. Hech kim yordam bermagan. Biz jon-jahdimiz bilan kurashganmiz, atrofga yurib, yalvarib so‘raganmiz. Rasmiylar ko‘p mablag‘ yig‘ishgan, futbolga qiziqqan do‘stlarimizga xatlar yuborganmiz. O‘zingiz bilan o‘zingiz gaplashgandek aytsam, men o‘zim anchagina pul to‘laganman.”
U yana shunday deydi: “Har safar, pul yetmay qolsa, ‘xo‘p, davom eting, men yordam beraman’, derdik. Va ular ham yordam berishardi. Bizga qarz berishardi, qaytarishni kutmasdi. Va qaytarishmadi ham. O‘zim ham pul qo‘shganman, qaytishini kutmaganman va qaytarmagan hamman.”
Barriskill dastlab oddiy ombor xodimi sifatida ish boshlaydi, kechki payt Brooklyn Centralda darslarga qatnaydi. Turtle Linenning eng yaxshi sotuvchisi sifatida yiliga 10 ming dollar topgan davrlari bo‘lgan – o‘sha payt uchun juda katta pul. Ish beruvchilar esa uning ofisdan turib butun Amerika futbolini boshqarayotganiga ko‘z yumib qaragan: u ish vaqtining katta qismini terma jamoalar uchun safar, yig‘in, turnirlar xarajatlarini “yamash” yo‘llarini topishga sarflagan.
Ko‘pincha unga xotinasi Alice yordam bergan – u ham maosh olmagan stenograf sifatida.
Daromad kassasi yonidagi soyali figura
USSF tarixchisi Roger Allaway ussoccerhistory.org sahifasida shunday yozadi: “Barriskillning USSFA (1945 yildan keyin nomiga soccer so‘zi qo‘shilgan) uchun eng katta qadriyatlaridan biri – moliyani ijobiy tomonda ushlab turishdagi qat’iyat edi. U USSFA kassaga tushadigan daromad ulushini kutayotgan o‘yinlarda doimiy mehmon bo‘lgan. U kassada hech kim tashkilotni aldamayotganiga ko‘z-quloq bo‘lardi.”
Ko‘plab odamlar u bilan turli masalalarda to‘qnashgan. U “silliq” odam emas edi, hozirgi yaltirab turgan, reklama bilan to‘la, media uchun yaratilgan Amerika futbol dunyosida u biroz begona ko‘rinar edi. Lekin aynan shu qattiqqo‘l, biroz qo‘pol odam “qorong‘i davrlar”da sportni tirik saqlab qolgan, deb yozadi Allaway. Ko‘pchilikdan ko‘ra ko‘proq.
Moliyaviy bosim bo‘lsa kerak, u ikkinchi ishga ham kiradi – Yankee Stadiumda. Bu yerda u matbuot tribunasining noziri, jurnalistlarga qarovchi odam bo‘ladi. Yogi Berra va Joe DiMaggio davri, beysbol olamining oltin yillari. Futbolda undan qo‘rqqanlar ko‘p bo‘lsa, beysbol jurnalistlari uni yaxshi ko‘rishgan. 1948 yilgi Olimpiadaga AQSh terma jamoasini boshqarib ketayotganda, aynan shu yozuvchilar unga sovg‘a qilib hashamatli sayohat sumkasi olib berishadi.
Hynes bilan uzilgan yo‘l va 1950 yil soyasi
1949 yilda Barriskill o‘zining eng bahsli qarorlaridan birini qabul qiladi. Iste’dodli Jack Hynesning xalqaro faoliyatini yakunlaydi.
Hynes – tug‘ilgan joyi Shotlandiya, lekin Staten Islandda ulg‘aygan. U Meksikoda bo‘lib o‘tadigan saralash turniri uchun tanlangan terma jamoa tarkibini omma oldida tanqid qiladi, o‘yinchilar sifati haqida savol qo‘yadi. Gap qulog‘iga yetishi bilan Barriskill telefonni qo‘lga oladi. O‘yinchini chaqiradi, keskin gapiradi va bir og‘izda hukmni aytadi: endi u hech qachon terma jamoa libosini kiyolmaydi.
Bir yil o‘tib, 1950 yil Jahon chempionatida AQSh Angliyani mag‘lub etib, tarixdagi eng mashhur g‘alabasini qo‘lga kiritadi. Hynes esa nafaqat maydonda, hatto tarkibda ham yo‘q. Bu – Barriskillning “temir qo‘l” siyosatiga qarshi borganlar uchun ogohlantiruvchi dars edi.
Paradisega yetib kelgan umr
U nafaqaga chiqqach, California shtatidagi Paradise shaharchasiga ko‘chib o‘tadi. 1981 yil dekabrida u yerda vafot etadi. Qiziq bir tafsilot: o‘lim xabari mamlakat bo‘ylab tarqalayotgan paytda, uning yillik Rojdestvo tabriknomalari allaqachon yo‘lga chiqqan bo‘ladi.
Barriskill sog‘lig‘i yomonlashganini bilgan, lekin 92 yoshida ham ro‘yxat tuzib, kartochkalarni vaqtida jo‘natishni unutmagan. Hamma narsa tartibda, hamma narsa o‘z vaqtida. U butun umr shunday yashagan.
Bugun USSF o‘zining yuz millionlab dollarlik qarorgohida kelajakni rejalashtirar ekan, Fayettevilledagi keng ofislar devorlaridan birida, hech bo‘lmaganda, Tribecadagi o‘sha supurgi shkafini eslaydigan bitta suratga joy topiladimi?
