Futbolsiz 63 soat: savollar va muammolar
Dunyo chempionati oxirgi haftasiga kirib keldi, lekin paradoks shundaki – ayni damda birorta ham o‘yin yo‘q. 63 soatlik bo‘shliq. Futbolsiz sahro. Shunday paytda maydondan tashqaridagi hikoyalar yuzaga qalqib chiqadi: murabbiylar, yulduzlar, kengayib borayotgan turnirlar, bo‘shab qolayotgan pablar va, albatta, Messi soyasidagi yangi avlod.
Bu hafta shunchaki kutilish emas. Bu – hisob-kitob haftasi.
Eng katta muammo: murabbiy qo‘lida boylik, lekin o‘yinda rang yo‘q
Portugaliya haqida gap ketganda, bir fikr ayniqsa qattiq uriladi: bunday tarkib bilan bunday zerikarli o‘yin – bu deyarli jinoyat darajasi.
Orqa chiziqda ikki karra Chempionlar Ligasi g‘olibi bo‘lgan markaziy yarim himoyachilar juftligi, ularning oldida Bruno Fernandes. Qog‘ozda bu kombinatsiya raqibni yutibgina qo‘ymaydi, uni bo‘g‘ib qo‘yishi kerak. Ammo Roberto Martínez qo‘lida bu uchlik xira, xayolotdan xoli va deyarli bejo‘ya ko‘rinmoqda.
Bruno Fernandes haqida gap ochilganda, bir haqiqat bor: u maydonda qancha ko‘p vaqt olsa, shuncha xavf tug‘diradi. U doim nimanidir sinab ko‘radi, risk qiladi, to‘pni yo‘qotsa ham, keyingi hujumda yana murakkab pas izlaydi. Uni 20 daqiqaga erta almashtirish – o‘sha “bir lahza”ni o‘zingiz kesib tashlash degani. Ayniqsa, uni orqa chiziqdan to‘p olishga majbur qilayotgan bo‘lsangiz, o‘zingizni o‘zingiz cheklayapsiz.
Bitta narsa aniq: bu tarkib bilan bu darajadagi xiralikni oqlash qiyin.
Mourinho, Real Madrid va yo‘qolgan imkoniyat
Shu orada yana bir katta ism sahnaga qaytmoqda: José Mourinho. Unga yana bir bor Real Madrid eshiklari ochildi. Klub yana bir bor eski sehrni qaytarib bo‘lishiga umid qilmoqda.
Mourinho hozirgacha terma jamoa boshqarishiga o‘tadi, deganlar ko‘p edi. Ayniqsa, Portugaliya bilan. Hozirgi tarkibni tasavvur qiling: tajribali murabbiy, o‘ziga xos pragmatizm, katta bosimni boshqarishni biladigan shaxs. Martínez bilan ko‘rilgan o‘yinlarni ko‘rgach, ko‘p muxlislar bitta savolni o‘ziga berayotgani tabiiy: bundan yomon bo‘larmidi?
Endi esa Mourinho yana Bernabéu sahnasida bo‘ladi. Shubhasiz, bu tomosha bo‘ladi. Lekin yuqori darajadagi natijalar? Bu boshqa savol.
Jude Bellingham va Thomas Tuchel: keskin lahzalar, lekin zarur ittifoq
Yulduzlar ham, murabbiylar ham inson. Yirik o‘yinlardan keyingi keskin intervyular, hissiyotlar bilan aytilgan so‘zlar, kamera oldida ko‘tarilgan ovoz – bular futbolda ko‘p ko‘rilgan sahnalar.
Thomas Tuchel va Jude Bellingham atrofidagi kichik ziddiyat ham shunday lahzalardan biri. Ikkalasi ham g‘alabani hamma narsadan ustun qo‘yadigan, professionalligi shubhasiz bo‘lgan shaxslar. Eng muhimi – ular bir-biriga ham muhtoj. Murabbiyga maydonda bunday xarakterli futbolchi kerak, futbolchiga esa uni yuqori bosqichga olib chiqadigan murabbiy.
Shu bois bu kichik “portlash” uzoqqa cho‘zilishi kutilmaydi. Hissiyotlar bosilgach, professional ehtiyojlar ustun keladi.
Messi, Diego va bir avlodni aldab qo‘ygan mo‘’jiza
Lionel Messi haqida “eng zo‘r” degan bahslar hech qachon tugamaydi. Uning yillar davomida ko‘rsatgan barqarorligi, uzluksiz yuqori saviyasi, trofeylar to‘plami – bularni inkor etib bo‘lmaydi. Unga “eng buyuk” maqomini beradiganlar ko‘p bo‘lishi tabiiy.
Ammo Diego Maradona haqida gap ketganda, boshqa ohang paydo bo‘ladi. Ayniqsa, Meksika-86 xotirasi. O‘sha bir oy ichida Diego shunchaki yuqori darajada emas, boshqa sayyorada o‘ynagandek edi. Keyingi mavsumda Napoli’ni ilk Scudetto sari yetaklagani ham shu cho‘qqining davomi bo‘ldi.
Bir bola sifatida televizor qarshisida o‘tirib, raqib jamoaning yarmini ortda qoldirib, maydon bo‘ylab “yakka yurish” qilayotgan futbolchini ko‘rgan ko‘ngil shunday o‘ylaydi: demak, futbol shunaqa bo‘lishi mumkin ekan. Keyin esa tushunasiz – bu deyarli faqat Diego qo‘lidan keladigan narsa bo‘lgan. Futbol jamoaviy o‘yin, deyishadi. Maradona esa shu qoidadan mustasno bo‘lib qoldi.
Messi sahnadan tushayotgan payt, yangi avlod sahnaga chiqmoqda
Bugungi muxlislar uchun yana bir alohida chiziq bor: Messi bilan xayrlashuv. Atlantadagi yarim finalga borish uchun barcha narsani xavf ostiga qo‘ygan ota haqida hikoya buning yorqin misoli.
Manchesterdan Parij orqali Atlanta’ga uchish, qimmat chiptalar, stadion yonidan mehmonxona, uyda beshta bola va yana biri yo‘lda. Shunga qaramay, qaror qabul qilindi: sakkiz yoshli o‘g‘il bilan birga yarim finalga borish. Ehtimol, bu – Messi terma jamoadagi so‘nggi o‘yini bo‘lar. Ehtimol, yo‘q. Lekin u sahnada bo‘lgan paytda, bunday imkoniyatni qo‘ldan chiqarish qiyin.
Bu – faqat bir o‘yin emas. Bu – bir avlod futbolni qanday eslashini belgilaydigan kadrlar.
Stones, Argentina va tezlik sinovi
Taktik nuqtai nazardan ham bu hafta savollar ko‘p. Masalan, John Stones atrofidagi shubhalar. U texnik jihatdan juda saviyali, to‘p bilan yaxshi, hujumni orqadan boshlab berishda o‘ziga xos. Ammo himoyachi sifatida uning tezligi va eng yuqori darajadagi hujumchilarga qarshi o‘yin qobiliyati shubha ostiga olinmoqda.
Argentina bilan bo‘ladigan potensial to‘qnashuvda Álvarez, Lautaro kabi tez va harakatchan hujumchilar, ustiga-ustak Messi harakatini kuzatish – bu boshqa darajadagi sinov. Bunday paytda birgina xato butun o‘yinni o‘zgartirib yuborishi mumkin.
O‘ng qanotda Reece James, chapda esa Nico O’Reilly boshlashi kutilayotgani aytilmoqda. Ammo ayrimlar Lewis Hall yoki Luke Shaw bo‘lganida, bu chiziq yanada ishonchli ko‘rinishini ta’kidlashmoqda. Ikkinchisi, albatta, uyda qolgan.
Kengayib borayotgan jahon chempionati: 24, 32 yoki 64?
FIFA rahbariyati musobaqani kengaytirish g‘oyasiga yopishib olgan. Muxlislar esa ikkiga bo‘lingan.
Bir tomonda: “Pul uchun hammasini buzishyapti”, deganlar. Ular 24 yoki 32 jamoali formatni sog‘inishadi. Uchinchi o‘rin egalari ham chiqadigan bugungi tizim ularni bezovta qiladi. Haqiqat shuki, 32 jamoali format sport nuqtai nazaridan juda toza edi: ikki eng kuchli jamoa guruhdan chiqadi, qolganlar uyiga qaytadi.
Ikkinchi tomonda esa boshqa fikr: 64 jamoaga chiqish sifatni unchalik pasaytirmaydi. Jahon reytingida 48-o‘rin bilan 64-o‘rin orasidagi farq katta emas. Eng muhimi – bu format uchinchi o‘rin egalarining chiqishi kabi “iflos” sxemani yo‘q qiladi. Har bir guruhdan faqat ikki jamoa o‘tadi, xolos. Har bir o‘yin – haqiqiy xavf, haqiqiy bosim.
Bitta katta muammo esa joyida qoladi: logistikasi. 64 jamoani qabul qilish uchun stadionlar, mashg‘ulot bazalari, mehmonxonalar, media infratuzilma – bularni hamma mamlakat ham ko‘tara olmaydi. Turnirni butun sayyora bo‘ylab adolatli taqsimlash haqida gap ketganda, bu savol javobsiz qolmoqda.
Shunga qaramay, kengaytirilgan musobaqalar ham o‘ziga xos zavq berdi: yangi mamlakatlar, yangi hikoyalar, kutilmagan qahramonlar.
Frantsiyani kim to‘xtata oladi?
Bugungi eng keskin futbol savollaridan biri shu: hozirgi Frantsiya terma jamoasini kim to‘xtatadi?
Ispaniya uchun imkoniyat bor. Ayniqsa, Rodri jarohatdan keyingi eng yaxshi formasiga qaytayotgandek. U markazda o‘yin ritmini belgilaydi, pressingni sindiradi, raqibni charchatadi. Lekin Ispaniya qanotida Lamine Yamal hali o‘zining to‘liq jismoniy holatiga qaytmagandek ko‘rinmoqda. Undan ko‘proq hal qiluvchi lahzalar kutishmoqda.
Angliya? Ularning markazdagi energiyasi Frantsiya yarim himoyasini bosim ostida ushlab turishga yetishi mumkin. Lekin orqa chiziq – aynan shu joyda savollar ko‘p. Kuchli bosim ostida bu himoya chizig‘i uzoq muddat chiday oladimi?
Argentina? Ularning markazi Frantsiyaga qarshi jangda yetarlicha chuqur va sifatli ko‘rinmaydi. Messi hamon farq qiladi, lekin faqat uning dahosiga tayanib bo‘ladigan davr allaqachon tugagan.
Pablar, bo‘sh stollar va o‘zgargan odatlar
Turnir davomida iqtisodiyot ham o‘zini namoyon qiladi. Ba’zi pablar to‘lib-toshmoqda, boshqalari esa bo‘sh qolmoqda.
Stourbridge shahridagi Shovel Inn egasi Steve Hopkins olti jahon chempionatini ko‘rgan. Oldinlari bunday turnirlar savdoni ikki baravar oshirgan, muxlislar o‘yin boshlanishidan to‘rt-besh soat oldin kelib joy egallagan, atmosfera asta-sekin qizigan. Bu safar esa manzara boshqacha: odamlar uyda qolishni afzal ko‘rmoqda, yoki o‘yinga yaqin paytda kelib-ketmoqda. Coviddan keyingi hayot tarzi o‘zgargani yaqqol sezilmoqda.
Uch ming funtlik “yaxshi kecha” o‘rniga, agar yarim final kuni ming funt ham tushsa, Hopkins o‘zini omadli his qiladi. U 18 yoshidan beri pab boshqaradi, endi 64 yoshida bu sohadan chiqib ketishga qaror qilgan. Uning gaplarida bir avlod biznes modeli sekin-asta tugayotganining achchiq ohangi bor.
63 soatlik tanaffus: bo‘shlikmi yoki imkoniyat?
Hozir maydonda hech kim yo‘q. Lekin futbol tinch emas. Murabbiylar kelajakni o‘ylamoqda, futbolchilar tiklanmoqda, muxlislar esa chipta, reys va mehmonxonalarni hisoblamoqda. FIFA esa navbatdagi kengayish rejasini chizmoqda.
Oldimizda so‘nggi hafta turibdi. Bu hafta kimdir tarixga kiradi, kimdir esa bu turnirni pushaymonlik bilan eslaydi. Savol bitta: bu sahnada qaysi ism oxirgi zarbani beradi?
