Fransiya hujumining devorida Ispaniya
Fransiya hujumi tarixiy darajada boy edi. Natija esa shafqatsiz sodda: yarim finalda bitta ham gol emas.
Kylian Mbappé, Ousmane Dembélé, Bradley Barcola, Michael Olise, Rayan Cherki, Désiré Doué – bu ro‘yxatni o‘qib, ko‘pchilik turnir boshlanishidan oldin chempionni ko‘rgandek bo‘ldi. Bunday hujum chizig‘ini jahon chempionati sahnasida oldin faqat kitoblarda, 1954 yillarga oid esdaliklarda uchratgandek edik. Ammo bu safar ham futbolning eng eski qonuni ishga tushdi: mustahkam mudofaa ko‘pincha eng yorqin hujumni yutadi.
Bu safar devor – Ispaniya edi.
Devordan o‘tolmagan yulduzlar
Fransiya bu turnirga eng sermahsul to‘purari, amaldagi Ballon d'Or sohibi va dunyoning eng ijodkor pleymeykeri bilan keldi. Qog‘ozda hammasi ideal ko‘rinardi. Maydonda esa raqamlar boshqa haqiqatni yozdi: Ispaniya 2, Fransiya 0. Va bundan ham muhimroq ko‘rsatkich – butun turnir davomida atigi bitta gol o‘tkazib yuborgan jamoa.
Yetti o‘yinda bitta. Portugaliya, Belgiya, Fransiya kabi raqiblarga qarshi.
Bu faqat omad emas. Raqamlar ham shuni aytyapti: Ispaniya butun turnir bo‘ylab raqiblariga qarshi kutilayotgan gollar ko‘rsatkichi bo‘yicha ham yetakchi – 2,1 xGA. Taqqoslash uchun: allaqachon guruh bosqichidayoq uyga qaytgan Urugvayda bu ko‘rsatkich 2,4, Janubiy Koreyada 2,5 edi. Himoya darajasi qanchalik balandligini tasavvur qilish qiyin emas.
Fransiyaga qarshi o‘yinda esa bu devor yanada balandlashdi: atigi 0,30 xGA. Mbappé, Olise va Dembélé kombinatsiyalari, odatda bir lahzada portlab ketadigan hujumlar, bu safar deyarli boshlanmasidan o‘chib qoldi. Opta ma’lumotlariga ko‘ra, bu Fransiyaning jahon chempionati tarixidagi – 1966 yildan buyon – eng sust hujumiy o‘yini bo‘ldi.
Yulduzsiz, lekin mukammal chiziq
Ispaniyaning orqa chizig‘iga qarasangiz, bu devor ichida bitta ham “eng zo‘r uchlikka kiradigan” superyulduz yo‘q. 19 yoshli Pau Cubarsí – katta iste’dod, lekin hali pozitsiyasida dunyo reytingining cho‘qqisida emas. Chap qanotdagi Marc Cucurella yozda Real Madridga o‘tadigan bo‘ldi, o‘z pozitsiyasida eng yaxshilardan, ammo o‘yinlarni yakka o‘zi hal qiladigan tipdagi yulduz emas.
Shu bilan birga, aynan mana shu chiziq Fransiya hujumini bo‘g‘ib qo‘ydi.
Cubarsí yarim finalni sovuqqonlik darsi sifatida o‘tkazdi: to‘rtta tozalash, bitta blok, bitta oxirgi umid bilan qilingan to‘p tortib olish va jami yettita himoyaviy harakat. Yonida turgan Aymeric Laporte esa o‘yindagi eng ko‘p to‘pga tegdi – 86 marta. U orqa chiziqdan o‘yinni boshqarib, yana to‘rtta tozalash bilan yakunladi.
O‘ng qanotda Pedro Porro – nafaqat gol muallifi, balki uchta tozalash, ikkita to‘p tortib olish bilan ham yulduzga aylandi. Chapda esa Cucurella yettita himoyaviy hatti-harakat bilan o‘yinni yopdi. Uning so‘nggi daqiqalardagi Mbappéga qarshi qilgan “oxirgi imkon” taklini ispan muxlislari yillar davomida takror-takror ko‘rishadi.
Bu faqat chiziq emasdi. Bu mexanizm edi.
Unai Simón – yashirin liberosiz “total futbol”
Oldinga tashlangan har bir fransuz umidi ko‘pincha bitta odamga borib urildi – Unai Simón. U darvozabon bo‘lishiga qaramay, haqiqiy “sweeper-keeper” sifatida o‘ynadi, chiziqni tark etishdan cho‘chimadi va Fransiyaning tezkor hujumlarini ildizidan kesib tashladi.
42-daqiqada Mbappé Adrien Rabiot uzatmasidan keyin bo‘shliqqa chiqib ketayotgandek tuyuldi. Odatda bunday vaziyatlar fransuz yulduzining sevimli sahnasi. Lekin Simón 30 metrga qadar oldinga otilib chiqdi, sirpanib borib to‘pni tortib oldi va hujumni bo‘g‘di. 81-daqiqada yana u – darvozani tark etib, Mbappé tomon uzatilgan to‘pni boshi bilan qaytarib yubordi. Darvoza bir lahzaga bo‘sh qoldi, ammo Ispaniya yana bir bor jamoaviy tarzda xavfni yengib o‘tdi.
Bu o‘yin bilan Simón o‘z nomini tarixga yozib qo‘ydi: turnirdagi oltinchi “quruq” o‘yini bilan Fabien Barthez, Iker Casillas, Gianluigi Buffon, Walter Zenga va Pascal Zuberbühler kabi afsonalarning rekordini yangiladi.
Oldinda – penalti, ortda – tiki-taka soyasi
Ispaniyaga g‘alaba uchun ko‘p narsa kerak bo‘lmadi. Dastlabki zarba – Lamine Yamal bosimi ostida Lucas Digne tomonidan sodir etilgan penalti. Yamal o‘ng qanotda raqibini bir necha bor ortda qoldirib, nihoyat himoyachini xatoga majbur qildi. Bu yosh yulduzning statistikada ko‘rinmaydigan, ammo maydonda juda seziladigan ta’siri edi.
Ikkinchi gol esa 2010 yilgi “tiki-taka” davrini eslatdi. Qisqa, aniq paslar, harakatlanayotgan zonalar, raqibni to‘p ortidan yugurtiradigan kombinatsiya – va yakunda Pedro Porro tomonidan yakunlangan nafis hujum. Bu zarba Fransiyaning umidini butunlay so‘ndirdi.
Ispaniya bu turnirda doim shunday o‘ynadi: yetarlicha, lekin o‘ta samarali. Portugaliyaga qarshi – qo‘shimcha daqiqalarda 1:0. Belgiyaga qarshi – kechgi gol bilan 2:1. Ba’zan chiroyli bo‘ldi, ba’zan esa yo‘q, lekin natija – mukammal. Yarim final esa boshqacha edi: bu safar bu jamoa jarrohlik aniqligida, to‘liq nazorat ostidagi futbol ko‘rsatdi.
Lamine Yamal – raqamlar emas, og‘irlik
Ko‘pchilik bu turnirni Lamine Yamalning shaxsiy sahnasiga aylanadi, deb kutgandi. Unga “keyingi buyuk mo‘’jiza” yorlig‘i allaqachon yopishtirilgan. Ammo fakt shuki: Saudiya Arabistoniga qarshi bitta golidan tashqari, yetti o‘yinda boshqa to‘g‘ridan-to‘g‘ri gol yoki assist yo‘q.
Shunga qaramay, Yamalning o‘yinini faqat statistikaga qarab baholash – xato. U o‘ng qanotda raqibni o‘ziga tortadi, himoyachilarni chizib chiqaradi, bo‘sh zonalar yaratadi va eng muhimi – ortga qaytib, himoyaga ham ishlaydi. Uning bosimi ostida olingan penalti, Fransiya chizig‘iga kiritilgan doimiy bezovtalik – hammasi bu g‘alabaning bir qismi.
Yamal – shu jamoaning yuzi. Lekin bu g‘alaba – butun jamoaniki.
Maydon chetidagi ko‘z yoshlar va kelajak
Stadion tribunalarida esa boshqa bir hikoya yozildi. Lamine Yamalning ukasi Keyne o‘yin avvalida yig‘lab turgan holida kameraga tushdi. Nerv, qo‘rquv, bosim – hammasi uning bolalarcha yuzida aks etgan edi. Yakunda g‘alaba bu ko‘z yoshlarni ham yuvib ketdi.
Ikkinchi tomonda esa – ilk marta mag‘lubiyat achchig‘ini tatib ko‘rgan 21 yoshli Désiré Doué. Bu avlod uchun bu yakun emas, balki boshlanish. Fransiya so‘nggi ikki jahon chempionati finaliga chiqqan bo‘lsa-da, aynan hozirgi hujum chizig‘i – tarixdagi eng iqtidorli avlodlardan biri sifatida ko‘rilmoqda. 2018 va 2022 yillardagi jamoalar, ayniqsa old chiziqda, hozirgilardek chuqur va rang-barang emasdi.
2030 yil Ispaniya maydonlarida qayta uchrashuv bo‘ladimi? Fransuzlar uchun undan shirinroq qasos bo‘lishi qiyin.
Uch yulduz – bir devor
Bu kechaning bosh rollari aniq edi:
Pedro Porro – o‘ng qanot bo‘ylab “total futbol”ning jonli talqini. U pozitsiyasini tez-tez almashtirdi, kerak bo‘lsa Yamal bilan ustma-ust yugurdi, ba’zan ichkariga kesib kirdi, ba’zan esa chiziqqa yopishib qoldi. Gol urdi, ustiga-ustak oltita himoyaviy harakat bilan raqibni ham bo‘g‘di. Uni atigi bir marta aldab o‘tishdi, xolos.
Unai Simón – oltinchi “quruq” o‘yini, tarixiy rekord va eng muhimi, Fransiyaning har bir xavfli uzatmasiga javob. U darvozabon emas, orqa chiziqdagi yashirin liderdek o‘ynadi.
Marc Cucurella – 87 foiz aniq pas, yettita himoyaviy harakat va Mbappéga qarshi o‘sha mashhur oxirgi takli. U raqibni asabiylashtirish, mayda-futzarib o‘ynash, ritmni buzish bo‘yicha Sergio Ramos yoki Andoni Goikoetxea ruhini eslatdi, ammo boshini yo‘qotmadi, sovuqqonlikni saqlab qoldi. Endi esa u Real Madridda Mbappé bilan bir jamoada bo‘ladi – bu yarim finaldagi epizodlar mashg‘ulotlarda yana ko‘p eslanadi.
Endi finalda Ispaniyani kutayotgan raqib – Angliya yoki Argentina. Kim bo‘lishidan qat’i nazar, ular bitta narsani aniq bilib maydonga tushadi: bu safar ular alohida yulduzga emas, butun boshli qal’aga qarshi o‘ynashadi. Savol bitta: hujum yulduzlari bu devorni nihoyat yoradimi yoki tarix yana bir bor mudofaaga yon bosadimi?
