Argentina va Ispaniya: 1966 yildan keyin qayta uchrashuv
1966 yil, Villa Park. Yomg‘ir, qattiq to‘qnashuvlar, tribunalarni junbushga keltirgan hujumlar va bitta ism atrofida aylangan kecha: Luis Artime.
Bugun Argentina 2026 yilgi Jahon chempionati finalida Ispaniyaga qarshi maydonga chiqishga hozirlik ko‘rar ekan, bu juftlikning so‘nggi rasmiy uchrashuvi hanuz o‘sha tumanli ingliz yoziga borib taqaladi. Qariyb olti o‘n yillik vaqt oralig‘ida har ikki terma jahon chempionatlarining so‘nggi bosqichlariga muntazam yetib keldi, ammo yo‘llari kesishmadi. Shuning uchun ham 1966 yilgi guruh bosqichidagi o‘yin bugun boshqacha jaranglaydi: o‘sha payt ham Argentina ustun kelgan, hisob – 2:1.
Villa Parkdagi “yangi” Argentina
O‘sha kecha Argentina odatdagi ehtiyotkor, himoyaga yopishib oladigan jamoa emasdi. Ular Villa Park maydoniga chiqishi bilan hujumni boshlab yubordi. Himoyaga suyanadigan, raqibni kutib oladigan eski uslub chetga surildi, uning o‘rnini dadil, oldinga intiluvchi, bosim ostida ham chekinmaydigan jamoa egalladi.
Cyril Chapman o‘z hisobotida Artime’ni “to‘xtatib bo‘lmas markaziy hujumchi” deb ta’riflagan bo‘lsa, bunga sabab bor edi. Unga kamida olti marta imkon tug‘ildi. Uchalasini boy berdi, uchalasini esa himoyachilar va darvozabonlar qaytardi. Lekin u olgan ikkita imkonni shunday yakunladiki, Ispaniya uchun bu xatoni tuzatishning iloji qolmadi.
O‘yin boshidanoq Argentina raqibni bosim ostiga oldi. Dastlabki o‘n daqiqada ikki bor gol urish imkoniyati paydo bo‘ldi. Ayniqsa, Mas darvozabonga yaqin chiziq bo‘ylab to‘pni aniq Artime tomon uzatgan lahza – bu markaziy hujumchi uchun tushdek vaziyat edi. U esa bir lahzaga ortiqcha o‘ylab qoldi. Ispaniya himoyachilari bunga vaqt bermadi.
Qattiq to‘qnashuvlar, sovuqqon hakam
O‘yin qizigan sari maydondagi kurash ham keskinlashdi. Ispaniya Del Sol va Gento boshchiligida o‘yinni tartibga solishga urinar, to‘pni ko‘proq o‘zida ushlashga intilar edi. Shunda ham Argentina orqaga chekinmadi. Himoyachilar zarba berishdan cho‘chimadi, raqibga bosim o‘tkazishda ham, to‘p uchun kurashda ham yon bermadi.
Natijada bir necha qo‘pol to‘qnashuvlar ketma-ket yuz berdi. Artime yiqitildi, Solari ham tibbiy yordamga muhtoj bo‘ldi. Javoban Argentina ham yumshoq bo‘lmadi – bu safar Suarez va Ufarte zarba ostida qoldi. O‘yin bir zumda boshqaruvdan chiqib ketishi, maydonda ommaviy mojaro boshlanishi mumkin edi.
Shu paytda hakam – bolgariyalik M. Roumentechev – qat’iyat ko‘rsatdi. Ogohlantirishlar, keskin hushtaklar, o‘yinni qo‘ldan chiqarmaslikka qaratilgan har bir qaror kechaning ohangini o‘zgartirdi. Qizishgan asablar biroz sovidi, futbol yana birinchi planga qaytdi.
Yomg‘ir, bosim va nihoyat gol
Ikkinchi bo‘lim ham birinchi bo‘limdek Argentina hujumi bilan boshlandi. Artime yana bir necha bor markazda to‘p qabul qildi, Ferreiro o‘ng qanotdan yorib kirib, unga navbatma-navbat qulay uzatmalar chiqardi. Markaziy hujumchi esa yana xato qildi. To‘pni qabul qilishda, zarba yo‘lini tanlashda kechikdi. Gol esa kelmasdi.
Maydon ustiga yomg‘ir tushdi. Sharoit og‘irlashdi. Argentina futbolchilari haqida yomg‘irni yoqtirmasligi, bunday ob-havoda qiynalishi aytilardi. Lekin o‘sha kecha ular na Ispaniyadan, na ingliz ob-havosidan cho‘chidi. Qorong‘u bulutlar ostida ham hujumni davom ettirdi, pressingni susaytirmadi.
Bosim oxiri o‘z samarasini berdi. 68-daqiqada Solari chap qanotdan raqib himoyasini chalg‘itib, to‘pni keskin va kuchli tarzda jarima maydoni bo‘ylab uzatdi. Qizil libosdagi ispan himoyachilari chiziq bo‘ylab saf tortgancha qolib ketdi, to‘p esa to‘g‘ri Artime oyoqlari ostiga tushdi. Bu safar u ikkilanmadi. Bir zarba – va to‘p darvozabon yonidan o‘tib, to‘rni topdi.
Argentina nihoyat oldinga chiqdi. Quvonch, ko‘tarinki kayfiyat, ammo juda qisqa muddatga.
Ispaniyaning javobi va hal qiluvchi zarba
Atigi olti daqiqa o‘tib, Ispaniya javob qaytardi. Suarez jarima maydoni tomon noqulay, ammo xavfli baland uzatma tashladi. To‘p Argentina darvozaboni Roma uchun ham, himoyachilar uchun ham noqulay balandlikda uchib keldi. Chiziq ustida paydo bo‘lgan Peiro birinchi bo‘lib yetib keldi va zarba berdi. Roma qo‘llarini cho‘zdi, ammo to‘pni faqat darvoza tomon yanada sura oldi. Hisob tenglashdi.
O‘yin birdaniga boshqacha tus oldi. Endi ikkala jamoa ham faqat g‘alabani o‘ylardi. Markazdagi bo‘shliqlar kengaydi, qanotlar bo‘ylab yugurishlar soni ortdi, har bir hujum golga aylanadigandek tuyulardi.
79-daqiqaga kelib, Argentina yana zarba berdi. Perfurmo old chiziq yaqinida to‘pni egallab, orqa chiziqdan ko‘tarilib kelayotgan Artime’ni ko‘rdi va aniq pas uzatdi. Bu lahza – tajriba, xatolardan olingan saboq va sovuqqonlik sinovi edi. Artime to‘pni qabul qildi va bir zarba bilan barcha shubhalarni yo‘q qildi. To‘p darvozaga kirgan paytda Ispaniya darvozabonining javob qaytarishga imkoni yo‘q edi.
Bu gol kechaning taqdirini hal qildi. Ispaniya endi javob topolmadi. Argentina esa Villa Parkni bosh egmagancha tark etdi.
Tarixning cho‘qqisiga qaytgan juftlik
O‘sha 1966 yilgi guruh bosqichida Argentina keyinchalik Angliyaga qarshi keskin chorak finalda 0:1 hisobida mag‘lub bo‘ldi va musobaqani tark etdi. Angliya esa turnir g‘olibiga aylandi. Ispaniya esa allaqachon guruh bosqichidayoq to‘xtab qolgandi.
Bugun esa manzara boshqacha. Ikkalasi ham – Argentina ham, Ispaniya ham – jahon chempionatlarining so‘nggi bosqichlariga yetib borishga odatlangan, final sahnasiga mos jamoalar. Lekin ular o‘rtasidagi rasmiy mundial uchrashuvi hanuz o‘sha Villa Parkdagi kechadan nariga o‘tmadi.
Endi, 2026 yilgi final arafasida, o‘sha kechadagi ikki gol muallifi Luis Artime soyasi ham bu qarama-qarshilik ustidan sirg‘alib o‘tayotgandek. O‘shanda Argentina Ispaniyani dadil hujum bilan hayratda qoldirgan edi. Endi savol bitta: bu safar ham tarix o‘xshash ssenariyni tanlaydimi yoki nihoyat boshqa sahifa ochiladimi?
