Angliyaning eski dardi: to‘pni ushlay olmaslik narxi

Angliya lagerida savol-javoblar, bahslar, o‘zini oqlashlar deyarli tugab bo‘lgan paytda Thomas Tuchel birdan maydon chetidagi eng og‘riqli nuqtaga tegdi. U Argentina jamoasining bu mundialdagi kechgi qaytishlari haqida gapirar ekan, aslida boshqa bir terma jamoaning ham ko‘zgusini ushlab turardi.

“Ularning madaniyatida to‘pga egalik qilish hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Bu juda erta yoshdan boshlanadi,” dedi u. “Bu ularning DNKsida. Har doim to‘pni xohlash, bo‘sh zonalarni izlash, o‘zingni to‘p orqali ta’riflash uchun tabiiy o‘ziga ishonch kerak. Bu – jasorat ko‘rsatish.”

Bu safar bu gaplar o‘z futbolchilariga qaratilgan tanqid emasdi. Lekin 2002-yil Yaponiya va Koreyadagi mundialdan beri takrorlanayotgan bir manzara – Angliyaning hisobni ochib, so‘ngra orqaga chekinib, bosim ostida yemirilishi – fonida bu so‘zlarning haqiqiy manzili aniq edi.

“England DNA” va qog‘ozdagi ideal

Angliya futbol assotsiatsiyasi o‘n yildan beri “aqlli ravishda to‘pga egalikni ustun qo‘yadigan” futbolchilarni yetishtirish haqida gapirib keladi. 2014-yil dekabrida St George’s Parkda taqdim etilgan “England DNA” falsafasi ham shuni va’da qilgandi. Ammo navbatdagi jahon chempionati yarim finalida ham markaziy yarim himoyada to‘pni boshqarib, o‘yin ritmini belgilab bera oladigan texnik jihatdan yuksak futbolchilar yetishmagani yana bir bor ko‘rindi.

Tuchel bu turnir uchun o‘ziga xos epitafiya sifatida bitta raqamni tanladi: Anthony Gordon 55-daqiqada hisobni ochganidan to Lautaro Martínez qo‘shib berilgan vaqtda g‘alaba to‘pini urguniga qadar bo‘lgan davrda Angliya atigi 12 foiz to‘pga egalik qildi. Bu nafaqat raqam, bu mentalitetning rentgen tasviri.

Yana bir og‘riqli detal: o‘sha oraliqda Angliya atigi 39 ta pas tashladi, shundan 12 tasi darvozabon Jordan Pickfordga tegishli. Atigi beshta pas raqib maydon yarmida amalga oshirildi. Qolgan hammasi o‘z jarima maydoniga yaqin hududlarda, xavfni uzoqlashtirishga urinib.

Bu raqamlar nimani aytadi? Old chiziqda raqibni bosim ostida ushlab turadigan yugurishlar yetishmadi. Oxirgi 20 daqiqada himoyani 38 yoshli Nicolás Otamendi boshqarganiga qaramay, Angliya raqibni orqaga surish o‘rniga o‘zini jarima maydoni ichiga mixlab qo‘ydi. Yuqoridan bosim bo‘lganda esa to‘pni saqlab qolish, pressingdan chiqib ketish o‘rniga yana va yana raqibga topshirdi.

“Angliya jamoalari o‘yindagi burilish lahzalarini to‘p bilan ham, to‘psiz holatda ham instinktiv va aqlli ravishda his qiladi”, — deyiladi 2014-yilda Dan Ashworth boshchiligida yozilgan “England DNA” hujjatida. Qog‘ozda – ideal. Maydonda esa – eski kamchiliklarning yangi nusxasi.

Ashworth 2019-yilda FAni tark etib, Brighton va keyin Newcastlega o‘tgan, o‘tgan mavsumda esa Manchester Uniteddagi omadsiz davridan so‘ng St George’s Parkka qaytdi. Endi u yangi tashkil etilgan “chief football officer” sifatida texnik direktor John McDermott bilan birga milliy markazni qayta qurish va FAning uzoq muddatli futbol tizimini yo‘lga qo‘yish bilan shug‘ullanadi. Ya’ni, hal qiluvchi pallalarda qo‘rqmay o‘ynaydigan terma jamoa yaratish vazifasi ham uning zimmasida.

Argentina darvozaboni Emiliano Martínez Angliyaning yakuniy daqiqalardagi ruhiy holatini bitta gap bilan chizib berdi: “Biz ularni orqaga, yana orqaga chekinayotganini his qildik. Ba’zan hisobda oldinda bo‘lsang ham oldinga yurishing kerak. O‘yin rejangni o‘zgartirmaysan.”

Akademiyalar kuchli, ammo markaz bo‘sh

Angliyadagi akademiya tizimi resurslar, infratuzilma va raqobat bo‘yicha dunyoga namuna sifatida ko‘rsatiladi. Lekin bitta savol hanuz ochiq: nega bunday tizim markazda o‘yinni boshqaradigan, pressing ostida ham to‘pni yo‘qotmaydigan, o‘yin ritmini o‘zgartira oladigan yarim himoyachilarni yetarli darajada yetishtira olmayapti?

Shunga qaramay, o‘zgarish shamoli sezilayotgandek.

So‘nggi 12 oy ichida Elliot Anderson terma jamoa uchun birinchi raqamli markaziy figura sifatida shakllandi. Manchester City yozda uni 116 million funt evaziga olib kelgani bejiz emas. U ikki yildan keyin o‘z uyida bo‘lib o‘tadigan Yevropa chempionatida eng kuchlilar bilan bemalol tengma-teng kurasha oladigan yangi avlod yarim himoyachilari safining boshida turibdi.

Manchester United muxlislari esa hanuz Kobbie Mainoo nega o‘tgan mavsumning ikkinchi yarmida Michael Carrick qo‘l ostida jamoaning qayta jonlanishida shunchalik muhim bo‘lgan bo‘lsa-da, bu mundialda deyarli o‘yin amaliyotisiz qolganini tushunishga urinmoqda. Mainoo Anderson va Declan Rice uchun zaxira sifatida Jordan Henderson bilan birga chaqirildi, natijada Bournemouthdan Alex Scott va Arsenalning Myles Lewis-Skelly uyda qoldi.

Holbuki, aynan shu ikki futbolchi Premier League yakuniy oyida mamlakatdagi eng yaxshi formada bo‘lgan markaziy yarim himoyachilar sifatida tilga olingandi. Scott o‘tgan yozgi European Under-21 Championshipda Anderson bilan birga g‘oliblikka hissa qo‘shdi, bu mavsum esa Bournemouthning Arsenal ustidan g‘alabasi va Manchester City bilan durangida o‘yinni boshqargan holda chempionlik poygasiga bevosita ta’sir ko‘rsatdi.

Lewis-Skelly esa mavsum o‘rtalarida Angliya terma jamoasida chap qanot himoyachisi sifatida o‘rnini yo‘qotganida, uning mundialga borishi deyarli imkonsizdek ko‘ringan. Lekin u markazda “hamma ishni bajaradigan” yarim himoyachi sifatida qaytdi, Arsenalning chempionlik poygasida Martín Zubimendini zaxiraga mixlab qo‘ydi, Champions League finalida esa Paris Saint‑Germain yarim himoyasiga qarshi o‘yinda porladi. Atigi 19 yoshda. Aynan Tuchel ta’riflagan “har doim to‘pni xohlash” tabiiy o‘ziga ishonchini maydonda ko‘rsatgan futbolchi.

Yangi avlod – yechimmi yoki navbatdagi umidmi?

Scott va Lewis-Skelly kelajakda Angliya uchun muhim rollarni bajarishi deyarli aniq. Lekin bu safga yana kimlar qo‘shiladi? Mainoo va Adam Whartonning taqdiri ayniqsa qiziq bo‘ladi.

Wharton, Anderson, Scott va 2024-yilda Lee Carsley tomonidan kutilmaganda chaqirilgan Angel Gomes singari, faoliyatini “o‘nchi raqam” – ijodkor hujumkor yarim himoyachi sifatida boshlagan. Keyinroq chuqurroq pozitsiyaga qaytdi, o‘yin quruvchi bo‘ldi. Crystal Palace safidagi o‘yinlari shuni ko‘rsatdiki, u uzoq masofali aniq paslar bera oladi, zich himoyalarni yorib o‘tadigan uzatmalar topa oladi va eng muhimi – to‘p bilan o‘zini erkin, ishonchli his qiladi. Bu sifatni o‘rgatib bo‘lmaydi, bu – tabiiy.

Tuchel hozircha Whartonga to‘liq ishonayotgandek ko‘rinmaydi. Lekin agar Angliya chindan ham o‘z falsafasidagi gaplarga mos jamoaga aylanishni xohlasa, bunday turdagi futbolchilardan yuz o‘girishga haqqi yo‘q.

Dan Ashworth va uning hamkasblari navbatdagi “o‘z-o‘zini tahlil qilish” davrasini boshlashar ekan, balki ular izlayotgan javoblar allaqachon qo‘l ostida, shu akademiyalarda, shu yangi avlodning o‘yini ichida yashirinib yotgandir? Angliya endi faqat natijani emas, uslubni ham o‘zgartirishga jur’at topadimi – savol shunda.