Angliya jahon chempionatida yana yiqildi: Tuchelning rejasi qanday amalga oshmadi
Angliya yana yarim finalda yiqildi. Bu safar ham.
Ko‘pchilik kabi, turnir boshlanishidan oldin men ham bu jamoa oxida ko‘pi bilan yarim finalga qadar boradi, deb o‘ylagandim. Farq shundaki, bu safar Thomas Tuchel buni inkor etishi, bizni noto‘g‘ri chiqargani kerak edi.
U yanvar oyida Three Lions bosh murabbiyi bo‘lib kelganida ochiq aytdi: bu jahon chempionatini yutish uchun kelganini. Uning vazifasi aniq edi – yirik o‘yinlarda farq qilish, yarim final to‘sig‘ini buzib o‘tish, finalda ham chiziqni kesib o‘tish. So‘nggi yillarda Angliya shu nuqtalarda yiqilib kelayotgan edi.
Argentina bilan 2:1 hisobidagi mag‘lubiyat esa bu rejani yana bir bor chil-parchin qildi.
Yutuq o‘rniga chekinish
Angliya hisobni ochgan paytda hammasi reja bo‘yicha ketayotgandek tuyuldi. Lekin gol o‘rniga kelgan narsa – chekinish bo‘ldi. Jamoa ortga o‘tirib oldi, tashabbusni topshirdi, maydon markazini bo‘shatdi. Aynan mana shu qarorlar Tuchel zimmasiga tushadi.
Almashtirishlar ham vaziyatni tuzatmadi, aksincha, bosimni yanada chuqurlashtirdi. Maydonda Angliya emas, omon qolishga urinayotgan jamoa ko‘rinishi paydo bo‘ldi.
Bu jarayonni tomosha qilish juda og‘ir bo‘ldi. Ayniqsa, 60 yildan beri ilk bor jahon chempionati finaliga chiqish imkoniyati bunchalik yaqin turgan paytda.
Kutilgan narsa boshqacha edi. Men ham, millionlab muxlislar ham bundan ko‘prog‘ini kutgandi. Lekin Tuchel maqsadga yetkaza olmagani uning darhol iste’foga chiqishi kerak, degani emas.
Uning dastlabki shartnomasi bu yozgacha edi. Fevral oyida esa u yana ikki yilga uzaytirildi va endi murabbiy jamoani 2028 yilgi Yevropa chempionatiga olib kiradi. Turnirni Angliya hamkorlikda mezbonlik qiladi.
Tuchel tajribali, futbolning qanday ishlashini yaxshi biladi. Bu jahon chempionatidagi natija uning har bir qarori, har bir tanlovi endi yanada qattiqroq tahlil qilinishini u juda yaxshi tushunadi. Tanqidlar ham uni larzaga solmaydi. U bunga o‘rgangan.
Va’da qilingan Angliya ko‘rinmadi
Asosiy muammo shunda bo‘ldi: bu jahon chempionatida Tuchel va’da qilgan Angliya futbolini deyarli ko‘rmadik.
Oxirgi yarim soatda Argentina hisobni quvib o‘tayotgan paytda vaziyat, nazariy jihatdan, aynan Angliya foydasiga ishlashi kerak edi. Ochiq o‘yin, bo‘sh zonalar, tezkor hujumlar uchun imkoniyatlar – hammasi Tuchel uslubiga mosdek ko‘ringan.
Raqibning darajasi ham ma’lum: amaldagi jahon chempionlari. Turnir davomida ko‘p bora “Angliyaga aynan shunday raqiblar qulay, past blokda o‘tirib olgan jamoalardan ko‘ra, ochilib o‘ynaydigan kuchlilar bilan o‘ynash yaxshi” degan gaplar eshitildi.
Ammo bunday Angliyani ko‘rmadik.
Aksincha, murabbiy turnir davomida bir necha bor ish bergan konservativ rejasiga juda erta qaytdi. Meksikoga qarshi o‘n kishi bo‘lib himoyaga o‘tirgan o‘yin, Norvegiyaga qarshi so‘nggi daqiqalardagi ehtiyotkorlik – bular bu safar ishlamadi. Final yo‘llanmasi ham mana shu ehtiyotkorlikka almashib ketdi.
Shunchalik kuchli jamoaga, ayniqsa, Lionel Messi kabi maydondagi “kichik dahoga” bunchalik ko‘p to‘p, bunchalik ko‘p erkinlik bersangiz, u baribir zarba beradi. U shunday qildi ham.
Tuchel yarim final tugashi bilanoq o‘z yondashuvidan afsuslanmasligini aytdi. Lekin bunday lahzalarda so‘zning bahosi boshqa bo‘ladi. O‘yindan keyingi daqiqalar – murabbiy ham, futbolchi ham hissiyotlar chulg‘ab olgan payt. Bunday zarbadan keyin ayniqsa.
Shu bois u aytgan gaplarga hozircha yopishib olishga hojat yo‘q. Bir necha kun o‘tib, sovuqqon tahlil boshlanganida, o‘yinga qayta qaraganida uning fikrlari qanday bo‘lishini ko‘rish qiziq bo‘ladi.
Meksikodagi kecha – bu jamoaning haqiqiy yuzi
Turnir yakuni alamli bo‘ldi, lekin Angliya bu jahon chempionatidan ko‘tarinki kayfiyatda olib ketadigan jihatlar ham yetarlicha.
Ularning barcha o‘yinlarida sharhlovchilik qilganlar orasida eng esda qolgan lahza – Meksikoga qarshi Azteca Stadiumdagi dramatik g‘alaba bo‘ldi. Turnirdagi eng yaxshi o‘yin, eng yaxshi stadion, eng yaxshi atmosfera – hammasi bir kechaga jam bo‘ldi.
Jamoaning o‘sha kungi birligi, maydondagi birdamligi mislsiz edi. O‘zaro yelkadoshlik, bir-biri uchun kurashish – bu darajadagi Angliya ruhini avval ko‘rmagandek bo‘ldim. Aynan shu sababdan o‘sha o‘yinni Angliya terma jamoasining chet eldagi eng zo‘r jamoaviy chiqishi sifatida ta’riflash mumkin bo‘ldi. O‘shanda bu jamoa bilan hamma narsa mumkin degan fikr tug‘ildi.
Umuman olganda, futbolchilar o‘zlarini mag‘rur his qilishga haqli. Ular ko‘p qiyin vaziyatlardan o‘tdi, taslim bo‘lmadi. Ular yiqilgan joyda ham urinib-urinishdan to‘xtamadi.
Oldinda – Euro 2028 soyasi
Endi nima bo‘ladi? Tuchel deyarli shu tarkib bilan keyingi yilgi Yevro saralashiga kirib boradi. Shunga qaramay, uning navbatdagi ro‘yxatida uch-to‘rt o‘zgarish bo‘lishi tabiiy. Bu safargi tarkibda muvozanat yetishmadi, ba’zi bo‘g‘inlar murabbiyning o‘zi istaganidek shakllanmadi.
Eng katta savollardan biri – markaziy hujumchi masalasi. Harry Kane bir necha haftadan so‘ng 33 yoshga kiradi. Uning o‘rnini baland ovoz bilan talab qilayotgan, darhol yetakchilikni o‘z zimmasiga oladigan yangi hujumchilar qayerda?
Shunga qaramay, Tuchel ixtiyoridagi futbolchilarga qarab, “bu tarkib bizga kerakli darajadan uzoqda” deyish qiyin. Asosiy skelet bor. Tajriba ham, iste’dod ham yetarli.
Shanba kungi uchinchi o‘rin uchun o‘yin? Murabbiylar, futbolchilar va muxlislar ko‘pchiligi kabi, bu bahsning o‘zi ko‘pchilik nazarida ma’nosiz. Baribir Angliya yana odatdagidek yakunlaydi: ortga qarab alam bilan o‘ylaydi, oldinga qarab esa yana umid qiladi. Har safar bo‘lgani kabi.
Tuchel ham shunday qilishga majbur. Euro 2028ning katta qismi o‘z uyida o‘tkaziladi. 2021 yilda uyda o‘tkazilgan o‘yinlarda finalga qadar yetib borgani, ikki yil avval yana final ko‘rganini eslab, u o‘zini ham, jamoasini ham ishontirishi kerak: bu safar chiziqni kesib o‘tish mumkin.
Shon-shuhrat haqidagi orzular yana qaytdi. Ular Angliya futbolining ajralmas qismiga aylangan. Bu orzular faqat bitta savolni ochiq qoldiradi: qachon nihoyat bu jamoa chiziqni kesib o‘tadi – va qachon orzu emas, haqiqat haqida gapira boshlaydi?
