Angliya Jahon Chempionatida 60 Yillik G‘alaba
Atlanta tunida sodir bo‘lgan narsa oddiygina 2:1 hisobidagi g‘alabadan ko‘ra ancha kattaroq edi. Kongo Demokratik Respublikasi (DRC)ga qarshi o‘yinda Angliya terma jamoasi Jahon chempionatida 60 yildan beri uddalay olmagan ishni qildi: hisobda ortda borib, baribir o‘yinni yutdi.
Bunga qadar tarixda bitta holat bor edi – 1966 yilgi final. O‘shandan beri Angliya Jahon chempionatida birinchi golni o‘tkazib yuborgan 22 ta o‘yinning 17 tasida mag‘lub bo‘lgan. Statistikaga qarasangiz, bu odat deyarli la’natga aylangandek ko‘rinardi. Atlanta esa shu odatni yirtib tashladi.
Tuchelning kenglikdagi inqilobi
Bu kechaning yana bir 60 yillik chizig‘i bor. Opta raqamlariga ko‘ra, Thomas Tuchel boshchiligidagi jamoa DRCga qarshi o‘yinda ochiq o‘yindan 35 ta kross amalga oshirdi. Jahon chempionatida Angliya bitta o‘yinda bundan ko‘p kross qilmaganiga 1966 yildan beri bo‘lgan.
Tarixga qarasangiz, bu raqamlar ko‘proq Alf Ramsey davrini eslatadi. Angliyaning kross bo‘yicha eng yuqori o‘yinlarining yettitasi aynan o‘sha paytga to‘g‘ri keladi, yana bir nechtasi 1982 va 1998 yillarga. Atlanta o‘yini – hajm bo‘yicha haqiqiy “retro” chiqish.
Tuchel yon chiziqda eski maktabcha “bo‘shatib yubor, jarima maydoniga os!” degancha baqirmagandir, lekin g‘oya aniq edi. Ghana bilan nol-nol hisobidagi o‘yindan keyin Angliya bitta saboqni juda yaxshi tushundi: chuqur va tartibli himoyani markazdan yorib o‘tish oson emas. Bunday paytda qanotdan to‘p uzatish – eski, ammo hanuz ishlaydigan qurol.
Xavfli, lekin zarur yo‘l
Shu bilan birga, kross – bu eng samarali yo‘l emas. Oxirgi 17 mavsumdagi Premier League ma’lumotlari shuni ko‘rsatadiki, krosslarning atigi 22,8 foizi manziliga yetgan. Bu raqam yomon emasdek ko‘rinishi mumkin, lekin chuqurroq qarasangiz, faqat 12,6 foiz kross to‘g‘ridan-to‘g‘ri golli vaziyat yaratgan, bor-yo‘g‘i 1,4 foizi esa gollarga assist bo‘lgan. Bu yerda standart holatlar ham qo‘shilgan, ochiq o‘yindagi krosslar ko‘rsatkichlari bundan ham past.
Shunday bo‘lsa-da, agar sizda jarima maydonida Harry Kane bo‘lsa, bu xavfni olishga arziydi. DRCga qarshi o‘yinda tenglashtiruvchi gol aynan shunday keldi: Anthony Gordon chapdan yo‘llagan krossni Angliya sardori darvozaga yo‘lladi. Panama bilan bahsda ham Kane golini deyarli o‘xshash nuqtadan – jarima maydoni chap chetidan Jude Bellingham uzatgan to‘pdan kiritdi.
Bu krosslar har safar gol olib kelmayapti, lekin Angliyaning yozgi kampaniyasi davomida ijodkorlik markazida aynan mana shu usul turibdi. Kutilgan gollar (xG) bo‘yicha hisoblasak, ochiq o‘yindagi krosslar boshqa har qanday yetkazib berish usulidan ko‘ra ko‘proq xavf tug‘dirgan.
Markazdan zarba – lekin eshik doim ham ochiq emas
Shunga qaramay, Angliya faqat qanotga yopishib qolgan jamoa emas. Yarim himoyachilar o‘rtasidagi pas almashinuvi, jarima maydonidan tashqaridagi kombinatsiyalar ham muntazam ravishda imkoniyat yaratib turibdi. Ba’zida bular ham natija beradi: Bellinghamning Croatia darvozasiga qarshi jarima maydoniga kirib borib urgan goli, yoki DRCga qarshi Kane kiritgan g‘alaba to‘pi shunday epizodlardan tug‘ildi.
Eng sifatli imkoniyatlar esa, albatta, jarima maydoniga berilgan paslardan tug‘iladi. Muammo bitta: chuqur himoyalanadigan raqibga qarshi bunday pasni yetkazish oson emas. Himoya chizig‘i past, orqa chiziq zich, markaziy yo‘laklar yopiq.
Kuchliroq, ochiqroq o‘ynaydigan raqiblarga qarshi bu yo‘l ancha samaraliroq bo‘lishi mumkin. Lekin bunday jamoalarga qarshi Angliya to‘pni kamroq nazorat qiladi. Shunday sharoitda Tuchelning “eski maktab” usuli – kenglikdan krosslar – yana oldingi sahnaga chiqadi.
Katta imkoniyatlar, kenglikdan boshlangan hujumlar
Opta tasnifiga ko‘ra, “katta imkoniyat” – bu hujumchi gol urishi “mantiqan” kutiladigan vaziyat. Hozircha bu ko‘rsatkich bo‘yicha Angliya Jahon chempionatida yetakchi. Chorshanba kungi o‘yinlar yakuniga kelib, Tuchel jamoasi 20 ta shunday vaziyat yaratdi – turnirdagi eng yuqori ko‘rsatkich.
Bu 20 ta katta imkoniyatning eng katta ulushi ochiq o‘yindagi krosslardan kelib chiqqan: oltitasi aynan shunday uzatmalardan tug‘ilgan. Burchak zarbalaridan yaratilgan uchta imkoniyatni ham qo‘shsak, deyarli yarmi qanotdan boshlangan hujumlar hisobiga to‘g‘ri keladi.
Angliya ko‘p yillar davomida o‘zining “krossga tayanadigan” o‘yin uslubi tufayli tanqid qilingan. Ammo bu safar bu shunchaki ko‘nikma yoki odat emas, balki aniq reja, raqibning strukturasi va turnirning o‘ziga xos talablaridan kelib chiqqan qaror bo‘lib turibdi.
Opta raqamlari bir narsani aniq ko‘rsatmoqda: bu jamoa uchun kenglik – nafaqat estetik tanlov, balki statistik jihatdan asoslangan yo‘l. Shunday ekan, Angliyaning ochiq o‘yindagi 35 ta krossini yana ko‘rish uchun yana 60 yil kutishga to‘g‘ri keladimi? Yozgi turnirning sur’ati va Tuchelning jasoratini ko‘rsak, javob deyarli ayon.
