Allianz Arena: Yevropa finalining yangi mezboni
Atigi bir yil avval Munich shahridagi Allianz Arena tomoshabinlari tarixiy kechaga guvoh bo‘lishdi: Paris Saint-Germain Inter Milanni 5:0 hisobida tor-mor keltirib, nihoyat o‘z tarixidagi ilk Champions League kubogini ko‘tardi. Stadion hali o‘sha kechaning shovqini, yulduzlar ostidagi tantanani unutmagan. Endi esa, ikki yil ham o‘tmay, Yevropa klublar futbolining eng katta sahnasi yana shu manzilga qaytishi kutilmoqda.
2028-yil finali uchun rasmiy ariza bergan yagona stadion – Allianz Arena.
UEFA Ijroiya qo‘mitasi yakuniy qarorni sentabr oyida e’lon qiladi. Kutilmagan burilish bo‘lmasa, Munich tarixida oltinchi bor Yevropa chempionini aniqlashga mezbonlik qiladi.
Munich nega yana?
Savol tabiiy: nega bu qadar tez-tez aynan Munich? Javob oddiyroq, ammo nozik – Yevropada Champions League finali uchun haqiqatan ham ideal sharoit yaratib bera oladigan stadionlar juda oz.
Munich bu borada allaqachon “klassik” mezbon. Uch marta finalga shaharning eski yodgorligi – Olympiastadion mezbonlik qilgan. Keyin navbat Allianz Arenaga keldi: 2012-yildagi mashhur “Finale dahoam” – Bayern Munich o‘z uyida Chelsea bilan penaltilarda yutqazgan dramatik kecha. Shundan so‘ng 2025-yilgi final ham shu yerga berilgan. Endi esa, UEFA yana bir bor aynan shu manzilga yuzlanmoqda.
Allianz Arena UEFA uchun shunchaki stadion emas, deyarli “yashash xonasi”ga aylangan. Bunday maqomga ega arenalar ko‘p emas.
Madridning Metropolitano stadioni 2027-yilgi finalni qabul qiladi – bu yer 2019-yilda ham hal qiluvchi o‘yinni ko‘rgan. Londonning Wembley stadioni esa so‘nggi 15 yil ichida uch marta finalga mezbonlik qilgan va endi 2029-yil uchun ham nomzod sifatida turibdi.
2029 uchun kurash: Barcelona va London
UEFA qoidalari aniq: tabiiy gazon, 105 x 68 metr maydon o‘lchami va kamida 70 ming tomoshabin sig‘imi. Shunga qaramay, sig‘im bo‘yicha o‘n foizlik chegara bor – demak, 63 ming o‘rinli stadion ham minimal talabga javob beradi. Hozircha Yevropada bunday mezonga 22 stadion mos keladi.
Rossiya va Ukraina o‘rtasidagi urush tufayli Sankt-Peterburg, Moskva va Kyiv variant sifatida kun tartibidan tushgan. Demak, real raqobatchilar soni 19 taga kamayadi.
Yevropaning eng katta stadioni – Barcelona shahridagi Camp Nou. Uzoq yillik rekonstruksiya, kechikishlar va noaniqliklar tufayli bu arena yaqinda mezbonlik poygasidan chetda qolib kelayotgandi. Endi esa yangi Camp Nou yakunlanish arafasida, va u, doimiy nomzod Wembley bilan birga, 2029-yilgi final uchun ikki asosiy da’vogardan biri sifatida ko‘rilmoqda. UEFA sentabr oyida aynan shu final mezbonini ham e’lon qiladi.
Bernabeu soyada qolib ketgan gigant
Real Madridning Santiago Bernabeu stadioni – ko‘plar nazarida Yevropaning eng mashhur, qayta qurilgach esa eng zamonaviy arenasidir. Shunga qaramay, bu stadion 2010-yildan beri Champions League finalini qabul qilgani yo‘q.
Buning ortida sportdan tashqaridagi omillar ham yotadi. Real prezidenti Florentino Perez va UEFA o‘rtasidagi uzoq davom etayotgan ziddiyat, xususan, Super League g‘oyasi bilan bog‘liq keskinlik, Bernabeuni soyada qoldirgan. Madridning o‘zida Metropolitano borligi, UEFA uchun qulay va “siyosiy jihatdan xavfsizroq” alternativani ta’minlab turibdi.
Eskirgan gigantlar va noqulay mezbonlar
Milan shahridagi San Siro allaqachon o‘z avlodining afsonasi, lekin zamonaviy talablarga ko‘ra eskirgan inshoot sifatida baholanmoqda. Yaqin yillarda uni yangi stadion almashtirishi kutilmoqda.
Rim, Afina va Istanbuldagi qadimiy Olimpiya arenalari ham so‘nggi yillarda vaqti-vaqti bilan finalga mezbonlik qilgan bo‘lsa-da, yugurish yo‘laklari, tomoshabin va maydon orasidagi masofa, xizmatlar darajasining yetarli emasligi ularni bugungi talablarga mos kelmaydigan maydonlarga aylantirgan.
UEFA rasmiy hujjatlarida aniq yozilmasa-da, final mezbonini tanlashda shahar infratuzilmasi, yirik aeroportga yaqinlik, mehmonxonalar soni, ayniqsa yuqori toifa mehmonlar uchun, hamda stadiondagi VIP-bokslar miqdori katta rol o‘ynaydi.
Shu nuqtada Manchesterdagi Old Trafford, Cardiffdagi Millennium Stadium, Marseille’dagi Velodrome, Baku’dagi National Stadium, Seville’dagi La Cartuja va Dortmunddagi Signal Iduna Park kamchiliklarga ega variantlar sifatida tilga olinadi. Aynan VIP zonalar, logistika va atrof infratuzilmasi darajasi UEFA ko‘z o‘ngida ularni bir pog‘ona pastga tushiradi.
Shunga qaramay, Sport Bild xabariga ko‘ra, Dortmund 2029-yildan boshlab ilk bor Champions League finaliga mezbonlik qilish uchun ariza berishni jiddiy ko‘rib chiqmoqda. Signal Iduna Park’dagi atmosfera Yevropada tengsiz, endi shahar UEFA talablari bo‘yicha qolgan tafsilotlarni ham yuqori darajaga olib chiqa oladimi – mana shu savol ochiq qolmoqda.
Ideal ro‘yxat qisqa
Oxir-oqibat, barcha mezonlarga deyarli to‘liq javob beradigan stadionlar soni juda kam. Allianz Arena, Wembley, Metropolitano va 2026-yilgi final mezboni bo‘lgan Budapestdagi Puskas Arena bilan bir qatorda, bu ro‘yxatga faqat uchta nom qo‘shiladi.
Bular – Parijdagi Stade de France (so‘nggi bor 2022-yilda finalga mezbonlik qilgan), Lissabondagi Estadio da Luz (2020-yilgi final sahnasi) va Berlindagi Olympiastadion (2015-yilgi hal qiluvchi uchrashuv mezboni). Biroq Berlin ham yugurish yo‘lagi bilan o‘ralgan maydon tufayli tomoshabinlarni maydonga yaqinlashtira olmaydi – bu esa zamonaviy futbol shou kontseptsiyasiga to‘liq mos kelmaydi.
Shu manzarada Munichning ustunligi yaqqol ko‘rinadi: zich infratuzilma, yuqori darajadagi xizmatlar, mukammal stadion va allaqachon isbotlangan mezbonlik tajribasi. UEFA uchun xavfsiz, sinovdan o‘tgan, siyosiy jihatdan neytral tanlov.
Savol endi boshqa: Yevropa futbolining eng yirik kechalari tobora ko‘proq bir necha “super stadion” atrofida aylana boshlarkan, qit’a bo‘ylab yangi, ambitsiyali shaharlar bu doirani yorib chiqishga qachon va qay tarzda qodir bo‘ladi?
