64 jamoali Jahon chempionati: orzu bilan haddan oshish o‘rtasidagi chiziq

Gianni Infantino va FIFA yuqoriga qarab emas, bo‘ylab kengayishni tanlagan ko‘rinadi. 48 jamoali format hali to‘liq hazm bo‘lmay turib, 64 jamoali Jahon chempionati g‘oyasi allaqachon kun tartibida. Bu raqam qog‘ozda jozibador ko‘rinishi mumkin, lekin amalda futbol tarixidagi eng keskin burilishlardan biriga aylanishi aniq.

Tizim nihoyat “toza” bo‘ladimi?

48 jamoali turnirga eng katta e’tirozlardan biri – uchinchi o‘rin egalari ham pley-offga chiqishi bo‘ldi. 12 guruh, eng yaxshi sakkizta uchinchi o‘rin, murakkab hisob-kitoblar, so‘nggi turdagi g‘alati kombinatsiyalar, bir necha kun raqib kutishga majbur bo‘lgan jamoalar – bularning barchasi tomoshabinga ham, murabbiylarga ham bosh og‘rig‘i bo‘ldi.

64 jamoa esa bu matematik labirintni bir zarbda yo‘qotadi. Har bir guruhda faqat ikki yo‘llanma. Hammasi oddiy, hammasi aniq. Har bir o‘yin – hayot-mamot.

Bu yilgi turnirda ayrim grandlar ikki turdayoq “ish”ni tugatib bo‘ldi. Germany, Mexico, United States guruhda birinchi o‘rinni so‘nggi turga qadar kafolatlab qo‘ydi. Argentina, France, Norway esa kamida pley-offni oldindan ta’minladi. Oxirgi tur ko‘plab guruhlarda shunchaki tartib uchun kurashga aylanib qoldi.

64 jamoali format bu bo‘shliqni qisqartirishi mumkin. Har bir guruhda faqat ikki chipta bo‘lsa, hatto so‘nggi turdagi o‘yinlar ham “shunchaki” emas, haqiqiy final tusini oladi.

Sifat qanchalik tushadi?

Kengayish degani – darhol sifat tushishi degani emas. Ma’lumotlar ham buni tasdiqlaydi. Ma’lumki, taniqli tahlilchi Nate Silver 64 jamoali Jahon chempionati ssenariysini hisoblab chiqqan, 2026 uchun maydon kengayganida kimlar kirishi mumkinligini ko‘rgan.

U ko‘rsatgan 16 qo‘shimcha terma jamoaning yettitasi o‘sha paytdagi FIFA reytingida ishtirok etayotgan 48 ta jamoaning o‘z ichida ham kuchli 48 talik ro‘yxatga kirgan bo‘lardi. Yana 11 ta terma jamoa esa bu yilgi turnirning kashfiyoti bo‘lgan Cape Verde’dan reytingda yuqoriroqda turgan. Cape Verde esa guruhdan chiqib, 1/32 finalda amaldagi chempion Argentina’ni jiddiy sinovdan o‘tkazdi.

Demak, qo‘shimcha 16 yo‘llanma – faqat sayoz darajadagi jamoalar oqimi emas. Ular orasida raqobatbardosh, reytingda yuqorida turgan terma jamoalar ham bo‘ladi. Savol boshqa: bu raqobat maydonda qanday ko‘rinish oladi?

Kalendarni kim yengillashtiradi?

Bugun futbolchilar yil bo‘yi nafas olmasdan o‘ynayapti. Yevropa klublari, qit’a chempionatlari, milliy terma jamoa o‘yinlari – hammasi bir-biriga tiqilib ketgan. 64 jamoali Jahon chempionati nazariy jihatdan bir narsani o‘zgartirishi mumkin: saralash bosqichlarini qisqartirishga bahona paydo bo‘ladi.

Kengayishdan keyin konfederatsiyalar: “Bizda kvota ko‘paydi, ortiqcha saralash bosqichlariga hojat yo‘q”, deyishi mumkin. Ammo 48 jamoali format bunga to‘liq sababchi bo‘la olmadi. Concacaf so‘nggi bosqichni qisqartirdi, lekin Conmebol o‘zining an’anaviy 10 jamoali doira tizimini saqlab qoldi. AFC esa, aksincha, o‘yinlar sonini oshirdi, chunki yo‘llanmalar ko‘paydi.

64 jamoali format bu safar haqiqatdan ham kalendarni qayta ko‘rib chiqishga majbur qiladimi yoki yana bir bor futbolchining yelkasiga yuk bo‘lib tushadimi – eng og‘riqli savol shunda.

Katta turnirning soyasi ham katta bo‘ladi

Cheksiz kunlar, to‘xtamasdan o‘yinlar

United States, Canada va Mexico 2026 yilgi Jahon chempionatini uch mamlakat, to‘rt vaqt mintaqasida o‘tkazdi. Shunga qaramay, turnirning ayrim kunlari haddan tashqari cho‘zilib ketgandek tuyuldi.

Sharqiy sohil tomoshabinlari ba’zi o‘yinlarni tun yarmida ko‘rdi, G‘arbiy sohil aholisi esa ertalab soat 9:00 da start olgan o‘yinlarga uyg‘onishga majbur bo‘ldi. Endi tasavvur qiling: 64 jamoa bilan guruh bosqichi 72 o‘yindan 96 taga cho‘ziladi.

Kuniga 5-6 ta o‘yin – bu deyarli marafon. Har bir uchrashuvni alohida “oyna”da, alohida tomoshasifat vaqtga qo‘yish deyarli imkonsiz bo‘lib qoladi. Bu Jahon chempionatining eng katta jozibalaridan birini – har bir o‘yinning alohida voqea bo‘lishini – yemira boshlaydi. Bir o‘yin tugamasidan ikkinchisi boshlanadigan, tomoshabinlar charchab qoladigan “fon shovqin”ga aylanish xavfi bor.

Nufuz qanchaga chidashi mumkin?

Infantino o‘z chiqishlarida yana bir fikrni takrorlaydi: ko‘proq mamlakatga orzu qilish imkonini berish kerak. Ko‘proq bayroq, ko‘proq madhiyalar, ko‘proq hikoyalar. Ammo savol shunda: Jahon chempionatiga chiqish qanchalik “yutuq” bo‘lib qoladi, agar mezon juda pasayib ketsa?

Bu turnir davomida tajribali murabbiy Carlos Queiroz va boshqalar Jahon chempionatiga chiqish hissini alohida qadrlash kerakligini aytib o‘tdi. Har to‘rt yilda bir marta bo‘ladigan bu sahnaga chiqish – futbolchi avlodi uchun butun umr esda qoladigan nuqta.

Jahon chempionati nufuzi 1982, 1998 va endi 2026 yillardagi kengayishlardan omon o‘tdi. Lekin har bir tizimning chegarasi bor. Sakkiz yil ichida maydonni deyarli ikki baravar kengaytirish – misli ko‘rilmagan tezlik. Bir payt kelib, “biz Jahon chempionatiga chiqdik” degan jumla o‘z og‘irligini yo‘qotishi mumkin.

Mezbonlik: kimning yelkasiga sig‘adi?

Bir vaqtlar Jahon chempionati 16 jamoa bilan Uruguay, Hungary, Sweden kabi nisbatan kichik mamlakatlarda o‘tkazilgan. O‘sha davr allaqachon ortda qoldi. Lekin 64 jamoali format, 128 ta o‘yin, kamida 20-22 stadion talab qiladigan turnir – bu butunlay boshqa daraja.

Bunday miqyosni bugungi futbol infratuzilmasiga ega bo‘lgan juda kam davlat yakkama-yakka ko‘tara oladi. U ham bo‘lsa, ulkan xarajat, siyosiy iroda va logistik mo‘jiza talab qiladi.

Ko‘p mezbonlik esa deyarli me’yor bo‘lib qoladi. 2026 yilgi turnir tarixda atigi ikkinchi ko‘p mezbonli chempionat bo‘ldi (2002 yilgi Korea–Japan’dan keyin). Agar 64 jamoali format qabul qilinsa, bu “istisno” emas, “qoidaga” aylanishi mumkin.

Shu savol ochiq qoladi: Jahon chempionati – bitta mamlakatning orzusi bo‘lib qoladimi yoki asta-sekin qit’alar bo‘ylab bo‘linib ketadigan ulkan, lekin hissiyati sochilib ketgan shouga aylanadimi?