2026 yilgi jahon chempionati: tugamagan bahslar va sehr
Shimoliy Amerikaga yoyilgan, 48 jamoali bu mundial tarixdagi eng kattasi bo‘lishi aniq edi. Lekin u shunchaki raqamlar bilan emas, hikoyalar bilan esda qoldi. Kutilmagan qahramonlar, yoshi o‘tib qolgan afsona qaytishi, siyosat aralashgan bahslar, tribunalarni portlatgan bayramlar – hammasi bir turnir ichida jam bo‘ldi.
Quyida o‘sha yozning eng yodda qolgan lahzalari.
Kichik orol, katta yurak: Cape Verde sahnaga chiqdi
15 iyundan oldin dunyoning katta qismi Cape Verde nomini futbol kontekstida deyarli eshitmagan edi. Turnir tugaganda esa bu jamoa ko‘plarning qalbidan joy oldi.
Debyut uchrashuvdayoq ular bo‘lajak chempionlarga qarshi devorga aylanishdi. Ispaniyaga qarshi 0:0. Hisob oddiy, mazmun ulkan. 40 yoshli darvozabon Vozinha shu o‘yinda jahon chempionati tarixida ilk o‘yinida “quruq” o‘yin o‘tkazgan eng yoshi katta posbon sifatida tilga tushdi.
Bu tasodif emasligini keyingi bahslar isbotladi. Uruguay bilan 2:2, Saudiya Arabistoni bilan yana 0:0. Uchta o‘yinda uchta durang – lekin eng muhimi, tarixiy yo‘l: birinchi mundial, birinchi guruhdan chiqish. Cape Verde endi shunchaki xaritadagi nuqta emas, katta sahnada o‘z ovoziga ega jamoa.
Erling Haaland va Norvegiya: Viking qayig‘i butun dunyoni “suzdirdi”
28 yillik tanaffusdan keyingi qaytish Norvegiya uchun orzu ssenariysiga aylandi. Erling Haaland boshchiligidagi jamoa Iroq va Senegal ustidan qozonilgan g‘alabalar bilan 1-turdayoq pley-off masalasini hal qildi. Guruhdagi yakuniy o‘yinda Fransiyaga yutqazish – ularning yo‘lini to‘xtatmadi, faqat qiyinlashtirdi, xolos.
Keyin esa haqiqiy yurish boshlandi. Avval Kot-d’Ivuar, so‘ng besh karra chempion Braziliya taslim etildi. Vikinglar ertagi faqat chorak finalda, Angliyaga qarshi mag‘lubiyat bilan tugadi.
Ammo Norvegiyaning eng katta izi faqat natijalarda emas, ramzda qoldi. “Viking Row” – futbolchilar va muxlislar birgalikda Viking kemasida eshkak eshayotgandek tizilib, sinxron harakat qilishi – turnirning vizit kartasiga aylandi. Stadionlarda, Nyu-Yorkdagi Times Square maydonida, Oslo ko‘chalarida – hamma joyda shu bayram. Bu endi shunchaki gol nishonlash emas, butun xalqning o‘ziga bo‘lgan ishonchi edi.
39 yoshli Messi: vaqtni yengishga urinish
Ko‘pchilik futbolchilar 39 yoshga kelib, karyerasini sokin yakunlash haqida o‘ylaydi. Lionel Messi esa yana bir bor vaqt tushunchasining o‘ziga qarshi chiqdi.
Qatardagi chempionlikdan to‘rt yil o‘tib, u yana Argentina motoriga aylandi. “Albiceleste”ni ketma-ket ikkinchi finalga olib chiqqan kuch aynan uning o‘yinida, uning qarorlarida edi.
Messi turnirni 8 ta gol bilan yakunladi – “Oltin buts” poygasida Fransiya yulduzi Kylian Mbappe dan ikki gol ortda qoldi. Yo‘l-yo‘lakay u Miroslav Klose rekordini yangilab, jahon chempionatlari tarixidagi eng sermahsul to‘purar bo‘lib oldi. Faqat uchinchi o‘rin uchun o‘yinda Mbappe Angliyaga qarshi dubl qayd etgach, yana oldinga o‘tib ketdi.
Hozirgi hisob: Messi – 21, Mbappe – 22 jahon chempionati goli. Ammo Messi ta’siri raqamlar bilan cheklanmaydi.
Eng yorqin dalil – Angliyaga qarshi yarim final. Argentina 0:1 hisobida ortda borayotgan bir paytda u ikkita golli uzatmani “chizib berdi” va 2:1 hisobidagi ajoyib kambekni boshqardi. Turnirdagi jami to‘rtta assist uni bu ko‘rsatkich bo‘yicha ikkinchi pog‘onaga olib chiqdi; undan uchta uzatma oldinda faqat Fransiya vakili Michael Olise turdi.
39 yosh, lekin hanuz ham maydonda hamkasblarini boshqarayotgan, raqibni sindirayotgan futbolchi. Bu sahna uzoq esdan chiqmaydi.
Trump, Balogun va chetlatuv bekor qilingan kecha
Yirik turnir siyosatsiz o‘tmaydi. 2026 yilgi mundialda esa eng katta to‘lqinlardan biri AQSh hujumchisi Folarin Balogun atrofida ko‘tarildi.
Balogun olgan qizil kartochka sababli Belgiyaga qarshi 1/8 finalni o‘tkazib yuborishi kerak edi. Lekin FIFA uning diskvalifikatsiyasini to‘xtatib turish qaroriga keldi va shov-shuv boshlandi.
Bu qaror AQSh prezidenti Donald Trump FIFA rahbari Gianni Infantino bilan bog‘langani haqidagi bayonotidan so‘ng e’lon qilindi. Trump Balogunni “bizning eng yaxshi futbolchimiz” deb atab, uning maydonga tushishiga to‘sqinlik qilish “adolatdan yiroq” ekanini ta’kidladi. U FIFA qarorini “juda ajoyib” deb baholadi.
Yevropa futbol uyushmasi UEFA esa bunga keskin javob qaytardi: ular FIFA “qizil chiziqdan o‘tdi” deb hisoblashini, bu holat sport tizimi uchun xavfli oqibatlarga olib kelishi mumkinligini bildirdi.
Natijada Balogun Belgiyaga qarshi asosiy tarkibda maydonga tushdi. Ammo bu bahsning taqdirini o‘zgartirmadi – Belgiya mezbonlarni 4:1 hisobida yirik mag‘lubiyatga uchratdi. Siyosiy bo‘ron maydondagi ustunlikni almashtira olmadi.
Mbappe va Paragvay senatori o‘rtasidagi keskin to‘qnashuv
Fransiya – Paragvay 1/8 final uchrashuvi maydonda ham, undan keyin ham oson o‘tmadi. Kylian Mbappe penaltidan yagona golni urdi, “Les Bleus” chorak finalga yo‘l oldi. Lekin bahs yakunini hakam hushtagi emas, siyosiy maydondagi mojaro belgilab berdi.
Paragvay senatori Celeste Amarilla ijtimoiy tarmoqda Mbappe haqida irqchilikka yo‘g‘rilgan haqoratli postlar yozdi. U fransiyalik yulduzni “fransuz bo‘lishga urinayotgan mustamlakachi kamerunlik” va “yozishni o‘rganmagan qo‘pol” deb atadi, hatto Paragvay futbolchilari o‘yindan keyin uni shapaloqlashi kerakligini yozdi.
Mbappe sukut saqlamadi. U senatorni “nafratli ayol” deb atab, Paragvay terma jamoasini va xalqini himoya qildi: Amarilla bu mamlakatni munosib tarzda vakillik qila olmayotganini ta’kidladi.
Fransiya prezidenti Emmanuel Macron va FIFA prezidenti Infantino ham Mbappe pozitsiyasini qo‘llab-quvvatladi. Amarilla esa keyinchalik o‘z so‘zlarining bir qismini afsus bilan eslab, postlarini o‘chirganini bildirdi, lekin hammasidan voz kechmadi. Mojaro esa allaqachon futbol chegaralaridan chiqib, katta siyosiy bahsga aylangan edi.
Bilet narxlari, “suzib ketgan” raqamlar va suv ichish tanaffuslari
To‘p birinchi marta markazdan o‘ynaga qo‘yilishidan oldin ham mundial atrofida bahslar qizigan edi. Eng asosiy mavzulardan biri – bilet narxlari.
Bu safar FIFA jahon chempionati tarixida ilk bor dinamik narx belgilash tizimini ishga tushirdi: talab oshsa, narx ham ko‘tariladi. Natija? Muxlislar noroziligi.
Guruh bosqichidagi uchrashuvlar uchun rasmiy narxlar 575 dollargacha chiqdi. Taqqoslash uchun: 2022 yilgi mundialda eng qimmat guruh o‘yini bileti 220 dollar bo‘lgan. Finalga kelib esa raqamlar mutlaqo boshqa darajaga ko‘tarildi.
Argentina – Ispaniya superfinali arafasida biletlar o‘rtacha 10 ming dollar atrofida sotilayotgan edi, savdo cho‘qqisida esa 13 ming dollardan ham oshib ketgani kuzatildi. 102 ta o‘yindan iborat butun turnir bo‘yicha stadionga kirishning o‘rtacha “kirish narxi” 916 dollarni tashkil etdi.
Infantino bu siyosatni bir necha bor himoya qildi. Uning asosiy dalili – to‘la stadionlar. U 99,7 foizlik to‘ldirilish darajasini tilga olib, turnir oxiriga borib bu ko‘rsatkich 99,9 foizga yetishini aytdi.
Ammo muxlislar uchun bu raqamlar sovutmaydigan statistika bo‘lib qoldi. Ayniqsa, majburiy uch daqiqalik gidratsiya tanaffuslari ham bahs markaziga aylandi. FIFA ularni har bir bo‘lim o‘rtalarida joriy qildi, rasmiy izoh – futbolchilar salomatligi. Ko‘plab muxlislar esa bu to‘xtashlar reklama daromadini oshirish uchun qulay “oyna” ekani haqida gapirdi. Maydon chetidagi suv shishalari birdan tijorat ramziga aylangandek edi.
Hakamlar ostidagi lupa: Argentina atrofidagi shubhalar
Guruh bosqichidan tortib finalgacha bir mavzu tinmay qayta-qayta ko‘tarildi: hakamlik qarorlari. Ayniqsa, Argentina ishtirokidagi o‘yinlar atrofida.
Jazoir terma jamoasi bilan o‘yinda Aissa Mandi oyog‘iga Lionel Messi bosib ketgan epizod ularni larzaga soldi. Jazoir tomoni bunday harakat uchun Messi maydondan chetlatilishi kerak edi, deb hisoblaydi. Hakamlar esa boshqa qaror qabul qildi, mojarolar esa matbuot zaliga ko‘chdi.
Misr futbol federatsiyasi ham Argentina bilan 1/8 final uchrashuvidan so‘ng hakamlikka oid bir qator qarorlar o‘yinning natijasiga bevosita ta’sir ko‘rsatganini ta’kidladi. Ular o‘z noroziligini rasmiy bayonotlar bilan ifoda etdi.
Shveysariya bilan chorak finalda esa asablar chindan ham charchadi. Breel Embolo ikkinchi sariq kartochka olib, maydondan chetlatildi – VAR uni simulyatsiya uchun jazoladi. Murat Yakin buni “qabul qilib bo‘lmaydigan” qaror deb atadi. Uchrashuv tugadi, ammo savollar ochiq qoldi.
Hakamlik atrofidagi bu bosim – katta turnirlarning doimiy yo‘ldoshi. 2026 yilgi mundial ham bundan mustasno bo‘lmadi. Faqat bu safar texnologiya, siyosat va inson omili bir-biriga shunchalik chirmashib ketdiki, VAR monitori oldidagi har bir kadr butun dunyo bo‘ylab bahs mavzusiga aylandi.
48 jamoali birinchi jahon chempionati yakunlandi. Lekin uning qoldirgan savollari, buzilgan chegaralari va yaratilgan afsonalari hali uzoq yillar davomida eslanadi. Eng qizig‘i shunda: keyingi mundial bu chegarani yana qayerga suradi?
